Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 marca 2021 r. nr (...) wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.") oraz art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej powoływanej także w skrócie jako "u.ś.r.") Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania W.S. (dalej jako "wnioskodawca" albo "skarżący"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 4 stycznia 2021 r. nr (...) w sprawie odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką I.S. na okres zasiłkowy 2020/2021.
W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne.
W dniu 27 października 2020 r. W.S. złożył w G. Centrum Świadczeń wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką I.S. na okres zasiłkowy 2020/2021.
Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie Prezydent Miasta wydał w dniu 4 stycznia 2021 r. decyzję nr (...) o odmowie przyznania żądanego świadczenia.
W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji przedstawił regulacje prawne zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych mające zastosowanie w sprawie oraz ustalenia faktyczne, z których wynikało, że matka wnioskodawcy I.S. od dnia 18 czerwca 2020 r. uprawniona jest do renty rodzinnej po zmarłym mężu w wysokości 2.174,16 zł. W świetle regulacji zawartych w u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 764 zł. W realiach sprawy określone ustawowo kryterium dochodowe zostało przekroczone. W sprawie nie było nadto podstaw do zastosowania art. 16a ust. 3 u.ś.r. z uwagi na fakt, że dochód na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe o 323,08 zł, a zatem kwotę wyższą niż wysokość najniższego zasiłku rodzinnego (wynoszącego 95 zł).
W odwołaniu od decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji W.S. podniósł zarzuty naruszenia art. 3, art. 4 i art. 16a u.ś.r. poprzez ich błędną wykładnię i odmowę przyznania świadczenia pomimo tego, że wnioskodawca oraz matka wnioskodawcy spełnia wymogi ustawowe. W uzasadnieniu odwołania wnioskodawca przedstawił argumentację mającą w jego ocenie uzasadniać przyznanie żądanego świadczenia z uwagi na wyjątkowy charakter okoliczności faktycznych związanych ze stanem zdrowia i wiekiem matki wnioskodawcy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 marca 2021 r. nr (...) podzieliło stanowisko wywiedzione przez organ pierwszej instancji, czemu dało wyraz w zaskarżonej decyzji.
Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 16a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:
- 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub
- 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
- - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Organ odwoławczy podkreślił, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 u.ś.r., to jest 764 zł. W realiach sprawy dochód na osobę w rodzinie wyniósł 1.087,08 zł, a zatem ustawowe kryterium dochodowe zostało przekroczone o 323,08 zł. Organ pierwszej instancji z uwagi na kwotę przekroczenia (wyższą niż kwota najniższego zasiłku rodzinnego, to jest 95 zł) nie mógł przyznać żądanego świadczenia w trybie art. 16a ust. 3 u.ś.r. W przypadku, gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje.
W świetle powyższego Kolegium uznało, że brak jest podstaw do uwzględnienia argumentacji zawartej w odwołaniu. Aby uzyskać żądane świadczenie wnioskodawca winien spełnić wymóg kryterium dochodowego. Skoro ten wymóg nie został spełniony brak było podstaw do wydania decyzji zgodnej z żądaniem wnioskodawcy.
Na powyższą decyzję W.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku podnosząc w istocie te same argumenty, co w odwołaniu od decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie.
Na rozprawie w dniu 19 maja 2022 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego jak i sam skarżący podnieśli, że otrzymywanie żądanego świadczenia poprawiłoby sytuację finansową skarżącego. Skarżący dodatkowo wskazał, że ze świadczenia rentowego otrzymywanego przez matkę pokrywane są wszystkie wydatki związane z utrzymaniem mieszkań skarżącego oraz matki, zakupem lekarstw oraz transportem matki do lekarza.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a."), odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna.
Tytułem wstępu podnieść należy, że w zakresie oceny stanu faktycznego ustalonego przez organy sąd administracyjny ma jedynie kompetencję do wskazania, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie. Oceniając stan faktyczny ustalony przez organy w niniejszej sprawie, Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne poczynione przez organy administracji publicznej, albowiem stan faktyczny został ustalony z zachowaniem reguł procedury administracyjnej.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w przedstawionych aktach administracyjnych, Sąd nie podzielił zarzutów skarżącego. Istota sporu sprowadza się w istocie do rozstrzygnięcia, czy przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego może mieć miejsce z uwagi na szczególne okoliczności związane z wiekiem i stanem zdrowia osoby pozostającej pod opieką i potrzebą poprawy sytuacji materialnej wnioskodawcy i tej osoby niezależnie od tego, że świadczenie to obwarowane jest warunkiem w postaci kryterium dochodowego. Zdaniem Sądu, wobec niebudzącego wątpliwości zapisu art. 16a ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nie sposób podzielić stanowiska wywodzonego przez skarżącego.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Przesłanki, od których spełnienia ustawodawca uzależnił przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego opisane zostały w przepisie art. 16a ustawy. Co istotne, w świetle brzmienia art. 16a ust. 2 w związku z art. 5 ust. 2 ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 764 zł.
Jak ustaliły organy administracji w toku postępowania wyjaśniającego, których to ustaleń w zakresie wyliczonego dochodu skarżącego i jej matki skarżący nie kwestionował, miesięczny dochód na osobę w rodzinie został prawidłowo wyliczony na kwotę 1.087,08 zł. Co ważne w realiach sprawy, kwota ta przekraczała opisane wyżej kryterium dochodowe. Jak wynika ze zgromadzonych dokumentów organy wyliczając dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w związku z wnioskiem dotyczącym okresu zasiłkowego 2020/2021 uwzględniły uzyskany w roku 2020 dochód matki skarżącego wynoszący 2.174,16 zł netto (z tytułu renty rodzinnej), co daje 1.087,08 zł w przeliczeniu na osobę.
Zgodnie z art. 16a ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje.
Skoro w realiach sprawy dochód osoby sprawującej opiekę (skarżącego) oraz osoby wymagającej opieki (matki skarżącego) wyniósł łącznie 2.174,16 zł, czyli właśnie 1.087,08 zł w przeliczeniu na osobę, w sprawie nie było podstaw aby przyznać świadczenie z odniesieniem do regulacji art. 16a ust. 3 ustawy. Kwota przekroczenia kryterium dochodowego (323,08 zł) była bowiem wyższa niż kwota najniższego zasiłku rodzinnego, to jest 95 zł.
Rozumiejąc trudności wynikające z ciężkiej sytuacji finansowej skarżącego i jego matki wskazać należy, że niesienie pomocy i wspieranie niepełnosprawnego członka rodziny, której to pomocy w sprawie nikt nie kwestionował nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego (zob. w tej materii wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2018 r.; sygn. akt I OSK 1097/18; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca w przepisie art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał bowiem na kryterium dochodowe, nie pozostawiając organom administracji publicznej luzu decyzyjnego. Oznacza to, iż organ administracji publicznej nie mógł rozpatrywać wniosku skarżącego o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego z pominięciem opisanego wyżej kryterium dochodowego.
Należy podkreślić, że skarżący składając w dniu 27 października 2020 r. stosowny wniosek zażądał przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego (którego przyznanie uzależnione jest m.in. od spełnienia kryterium dochodowego), a nie świadczenia pielęgnacyjnego (odnośnie którego takiego kryterium - jako warunku przyznania – ustawodawca nie przewidział). Organy orzekające związane były zatem zakresem żądania i w tym zakresie, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, wydały stosowne decyzje administracyjne.
W reasumpcji należy wskazać, że Sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego bądź procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji w świetle art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
W ocenie Sądu, organy wypełniły zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Ponadto wypełniły obowiązki wynikające z art. 80 k.p.a. Stwierdzić również trzeba, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom określonym art. 107 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy w sposób wystarczający wskazał bowiem fakty, które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których nie uwzględnił stanowiska skarżącego przedstawionego w odwołaniu od decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji.
Wobec braku podstaw prawnych do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.