Uzasadnienie
Pismem z dnia 8 marca 2004 r. J. G. zwrócił się do Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z prośbą o wydanie zaświadczenia potwierdzającego przymusowe zatrudnienie w B. B. w ramach odbywania służby wojskowej.
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej postanowieniem z dnia 28 września 2004 r.
Nr [...] uchylił własne postanowienie z dnia 24 marca 2004 r. przekazujące wniosek J. G. do Centralnego Archiwum Wojskowego oraz przekazał przedmiotowy wniosek zgodnie z właściwością do Wojskowego Komendanta Uzupełnień [...]. Jednocześnie Prezes IPN w uzasadnieniu owego postanowienia podał, że przeprowadził poszukiwania w swoich zasobach archiwalnych, jednak nie odnaleziono żadnych dokumentów dotyczących J. G..
Postanowieniem z dnia 6 października 2004 r. Wojskowy Komendant Uzupełnień [...] odmówił J. G. wydania zaświadczenia potwierdzającego przymusowe zatrudnienie w B. B. w ramach odbywania zastępczej służby wojskowej w okresie od 25 września 1958 r. do 24 września 1960 r.
W uzasadnieniu organ wskazał, iż mając na uwadze treść postanowienia Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, treść własnego postanowienia z dnia 14 marca 2002 r., które zostało wydane po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 29 maja 2003 r. oddalający wniesioną przez J. G. skargę oraz posiadaną przez organ dokumentację, jak również dokumenty przedstawione przez stronę brak jest podstaw do wydania zaświadczenia o żądanej przez J. G. treści.
W odwołaniu od powyższego postanowienia J. G. wskazał, iż wnosił o wydanie zaświadczenia dotyczącego okresu od 2.06.1959 r., a nie jak ujęto w postanowieniu od 25.09.1958 r. Ponadto organ nie wziął pod uwagę faktu, iż skarżący posiada książeczkę wojskową potwierdzającą służbę w jednostce wojskowej w M., zaś przytoczone przez organ "wyciągi" z rozkazów dziennych nie potwierdzają ani nie zaprzeczają odbywania przez stronę przymusowej służby wojskowej w tej miejscowości.
Rozpoznając odwołanie Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego [...] postanowieniem z dnia 8 listopada 2004 r. nr [...], powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż na podstawie karty ewidencyjnej WKU ustalono, że J. G. został wcielony do służby wojskowej w dniu 25 września 1958 r. i przeznaczony do 10 Batalionu Lotniczo-Technicznego. W dniu 26 października 1958 r. został zaprzysiężony i dzień później przydzielony do kompanii wartowniczej. Następnie w dniu 2 czerwca 1959 r. został przeniesiony do 17 Samodzielnej Kompanii Inżynieryjno-Remontowej, zaś w dniu 24 września 1960 r. został przeniesiony do rezerwy. Organ odwoławczy podniósł, że ani z karty ewidencyjnej, ani z przeprowadzonego uprzednio postępowania wyjaśniającego nie wynika, by J.G. był przymusowo zatrudniony w batalionach budowlanych. Organ podniósł ponadto, iż zasięgnął także opinii w Ogólnopolskim Związku Represjonowanych Żołnierzy Batalionów Budowlanych w B., jednak organizacja ta nie potwierdziła faktu odbywania przez stronę przymusowego zatrudnienia w ramach zastępczej służby wojskowej.
Skargę na powyższą decyzję wniósł J. G. podnosząc, że jednostka wojskowa, w której odbywał służbę wojskową była jednostką tajną, dlatego też nie ma stosownego wpisu w swojej książeczce wojskowej. Skarżący wskazał, iż w Archiwum Wojsk Lądowych znajdują się dokumenty potwierdzające, że służył w jednostce wojskowej [...], choć pismo to nie zawiera ani nazwy jednostki, ani charakteru w jakim w niej służył.
W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego [...] wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 217 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej wydaje zaświadczenia na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie. W myśl § 2 art. 217 kpa zaświadczenie wydaje się, jeżeli:
- 1) urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa,
- 2) osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego.
Natomiast art. 218 k.p.a. stanowi, że w przypadkach, o których mowa w art. 217 § 2 pkt 2, organ administracji publicznej obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów lub stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Organ administracji publicznej, przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające.
Stwierdzić też należy, że w oparciu o delegację zawartą w art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu (Dz. U. Nr 111, poz. 537 ze zm.), wydane zostało przez Ministra Obrony Narodowej Rozporządzenie z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami (Dz. U. Nr 136, poz. 707, ze zm.).
Rozporządzenie to w § 1 ust. 2 określiło szczegółowo tryb postępowania obowiązujący organ wydający zaświadczenie. Wynika z tego przepisu, że zaświadczenia wydaje się na podstawie ewidencji wojskowej, w razie jej braku – na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę innych dowodów oraz przeprowadzonego w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego. Organ zasięga także opinii właściwego stowarzyszenia, a w razie potrzeby Centralnego Archiwum Wojskowego, archiwów państwowych i innych instytucji.
Z treści uzasadnienia postanowienia organu pierwszej instancji wynika, że organ ten nie przeprowadził postępowania zgodnie z treścią przytoczonego przepisu, a przytoczył dane wynikające z postanowienia Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej oraz oparł się na dokumentach zgromadzonych w sprawie zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku z dnia 29 maja 2003 r., sygn. akt II SA/Gd 1159/02. Takie postępowanie uznać trzeba za wadliwe w sytuacji, gdy skarżący wystąpił z ponownym wnioskiem o wydanie zaświadczenia.
Nadto wskazać trzeba, iż organ pierwszej instancji przyjął inny okres za jaki skarżący domagał się wydania zaświadczenia. Skarżący bowiem wskazał jako przedział czasowy okres od 2 czerwca 1959 r. do 24 września 1960 r., co jednoznacznie wynika z jego wniosku z dnia 8 marca 2004 r. Organ zaś przyjął jako datę początkową 25 września 1958 r.
Organ odwoławczy nie zauważył powyższych nieprawidłowości, utrzymując w mocy postanowienie Wojskowego Komendanta Uzupełnień [...]. Z treści uzasadnienia postanowienia organu odwoławczego i akt administracyjnych wynika, że również ten organ w istocie przy wydaniu zaskarżonego postanowienia oparł się na treści karty ewidencyjnej oraz na przeprowadzonym uprzednio postępowaniu. O opinię, na którą powołuje się organ odwoławczy, przy obecnym rozpoznaniu wniosku skarżącego organy się nie zwracały.
Z tych wszystkich względów Sąd uznał, iż tak zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie organu pierwszej instancji naruszają przepisy postępowania w stopniu powodującym potrzebę ich uchylenia i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji będzie zobowiązany do przeprowadzenia postępowania z uwzględnieniem dyspozycji § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami.