Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 16 listopada 2022 r. (nr D/P.453.14.31.2022.AC) Dyrektor Aresztu Śledczego w Gdańsku (zwany dalej także "organem") odmówił A.B. wydania zaświadczenia.
Pismem z dnia 12 grudnia 2022 r. A.B. (zwany dalej także "skarżącym") wniósł bezpośrednio do tutejszego Sądu skargę na ww. postanowienie.
W wykonaniu zarządzenia z dnia 16 grudnia 2022 r., skarga przekazana została Dyrektorowi Aresztu Śledczego w Gdańsku celem nadania jej prawidłowego biegu, gdyż stosownie do art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2023 r., poz. 259 – dalej jako: "p.p.s.a."), skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi.
W dniu 26 stycznia 2023 r. wpłynęła do tutejszego Sądu przekazana przez Dyrektora Aresztu Śledczego w Gdańsku skarga A.B. na postanowienie tego organu z dnia 16 listopada 2022 r. wraz z odpowiedzią na skargę, w której organ wniósł o jej odrzucenie wskazując, że droga postępowania przed sądem administracyjnym nie jest właściwa, bowiem skarżący nie wyczerpał środków zaskarżenia. Ewentualnie organ wniósł o oddalenie skargi nie stwierdzając nieprawidłowości w swoim działaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Badanie merytorycznej zasadności skargi każdorazowo poprzedza analiza jej dopuszczalności. Stosownie do art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 p.p.s.a.).
Z powołanych przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego uzależniona jest m.in. od uprzedniego wyczerpania środków zaskarżenia przysługujących w administracyjnym toku instancji. Oznacza to, że strona winna wpierw wykorzystać drogę postępowania administracyjnego, by następnie móc zainicjować postępowanie sądowe, którego przedmiotem będzie wówczas rozstrzygnięcie organu drugiej instancji. Należy bowiem podkreślić, że zaskarżeniu do sądu administracyjnego podlega jedynie akt administracyjny (decyzja bądź postanowienie) ostateczny, czyli wydany w postępowaniu drugoinstancyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 392/11, LEX nr 1079776).
Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. – dalej jako "k.p.a.") postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Istota zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Oznacza to, że osoba niezadowolona z rozstrzygnięcia organu I instancji może wnieść odwołanie lub zażalenie do organu wyższego stopnia. Dopiero natomiast, gdy organ II instancji wyda rozstrzygnięcie w sprawie (decyzję lub postanowienie) można wnieść na nie skargę do sądu administracyjnego.
Tym samym skarga jest niedopuszczalna, jeżeli skarżący nie wniesie odwołania lub zażalenia do organu II instancji i od razu zaskarży do sądu administracyjnego decyzję lub postanowienie organu I instancji albo gdy już po wyczerpaniu przysługujących mu w postępowaniu administracyjnym środków zaskarżenia – czy też niezależnie od nich - wniesie skargę na rozstrzygnięcie organu I instancji do sądu administracyjnego. Sądy administracyjne nie są bowiem powołane do kontroli legalności rozstrzygnięć organów administracyjnych I instancji, gdyż ich działanie naruszałoby ww. zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że przedmiotem skargi skarżący uczynił postanowienie Dyrektora Aresztu Śledczego w Gdańsku z dnia 16 listopada 2022 r. o odmowie wydania mu zaświadczenia. Wskazane rozstrzygnięcie zawierało prawidłowe pouczenie o przysługującym środku zaskarżenia w postaci zażalenia do organu II instancji, tj. Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Bydgoszczy, które należało wnieść w terminie 7 dni od dnia doręczenia decyzji.
W przedmiotowej zatem sprawie skarżący, aby zakwestionować zaskarżone postanowienie w postępowaniu sądowoadministracyjnym przed sądem administracyjnym, winien był w pierwszej kolejności wyczerpać tok instancji w postępowaniu administracyjnym i wnieść zażalenie w ustawowym terminie do Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Bydgoszczy. Dopiero wówczas miałby on prawo zakwestionować wydane postanowienie organu odwoławczego w drodze skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Stosownie do art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn (aniżeli wymienione w punktach od 1 do 5) wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 p.p.s.a.).
Mając zatem na uwadze to, że skarga wniesiona została na postanowienie Dyrektora Aresztu Śledczego w Gdańsku, a więc rozstrzygnięcie organu I instancji, należało stwierdzić, że jest niedopuszczalna i w konsekwencji - na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. – orzec o jej odrzuceniu.