Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 491/13

Uzasadnienie

Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca W. P. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

W świetle zawartego w formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką.

Z kolei w świetle oświadczenia o majątku i dochodach wnioskodawczyni posiada trzy nieruchomości oraz samochód osobowy [...] rok produkcji 2002. Wnioskodawczyni nie posiada przy tym jakichkolwiek przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro oraz zasobów pieniężnych.

Źródłem dochodów osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym są:

1. - zasiłek opiekuńczy otrzymywany przez wnioskodawczynię w wysokości 520 zł brutto miesięcznie;
2. - emerytura matki wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 1029,04 zł brutto miesięcznie.

Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy, wnioskodawczyni została zobowiązana do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów:

1. a) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię oraz matkę rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie;
2. b) oświadczenia czy wnioskodawczyni uzyskuje obecnie jakiekolwiek przychody z wynajmu bądź dzierżawy posiadanych nieruchomości (lokal mieszkalny, nieruchomość rolna) osobom trzecim a jeżeli tak to w jakiej wysokości;
3. c) oświadczenia czy wnioskodawczyni w związku z posiadaniem nieruchomości rolnej otrzymuje jakiekolwiek środki publiczne (dotacje) przyznawane przez instytucje państwowe bądź samorządowe,
4. d) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawczyni i jej matki (utrzymanie nieruchomości, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon, lekarstwa, inne);

Stosowne wezwanie zostało wnioskodawczyni doręczone na podany przez nią adres do korespondencji w dniu 11 czerwca 2013 r. (vide: potwierdzenie odbioru – akta sprawy k. [...]).

W dniu 25 czerwca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęły:

1. - oświadczenie wnioskodawczyni datowane na dzień 20 czerwca 2013 r. dotyczące posiadanych nieruchomości oraz przeznaczenia posiadanych środków pieniężnych otrzymanych jako odszkodowanie za szkody związane z poszukiwaniem gazu łupkowego;
2. - pisemne informacje w przedmiocie kosztów utrzymania;
3. - wyciągi z rachunku bankowego wraz z informacją o posiadanych lokatach bankowych w wysokości 2.354,83 zł i 5.000 zł;
4. - faktury VAT dotyczące należności za zużytą wodę;
5. - faktury VAT oraz potwierdzenia wpłat należności za usługi telekomunikacyjne;
6. - faktura VAT dotycząca należności za wywóz nieczystości stałych;
7. - dokumenty ubezpieczeniowe dotyczące ubezpieczenia domu oraz pojazdu;
8. - potwierdzenia wpłat należności za przeglądy kominiarskie oraz ze energię elektryczną;
9. - decyzja w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2013 wraz z dowodami wpłat poszczególnych rat;

W tym stanie należało uznać, co następuje:

W świetle art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1. 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
2. 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Należy wskazać, że przepisy regulujące instytucję tzw. prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ww. ustawy.

W związku z powyższym to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Należy mieć bowiem na uwadze, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu) ma charakter wyjątkowy i stosowane jest wyłącznie w przypadkach podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; vide: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Co nadto istotne, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i jej aktualnych możliwości płatniczych (por. m.in. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 9 października 2008 r.; sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze powyższe zapatrywanie należy wskazać, że koszty niniejszego postępowania kształtują:

1. - wpis od skargi wynoszący 100 zł (vide: § 2 ust. 3 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.);
2. - ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł (vide: § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.);
3. - ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (vide: § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.);
4. - ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (vide: § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192);
5. - wynagrodzenie adwokata.

Co oczywiste, na obecnym etapie postępowania koszty sądowe zamykają się w kwocie 100 zł stanowiącej wpis od wniesionej skargi.

Z kolei wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika jest ustalane co do zasady swobodnie pomiędzy stronami – mocodawcą i pełnomocnikiem. Wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie wnioskodawczyni musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość tzw. stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 461). W realiach niniejszej sprawy stawka minimalna wynagrodzenia wynosi 240 zł.

Per saldo koszty niniejszego postępowania wynoszą orientacyjnie 640 zł.

Mając na uwadze ww. regulację normatywną jak i ww. okoliczności faktyczne uznać należy, że wnioskodawczyni nie wykazała zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.

Zestawienie ww. kwoty ze stanem majątkowym wnioskodawczyni, a zwłaszcza posiadaniem lokat pieniężnych w kwocie ponad 7.000 zł z oczywistych względów nie może uzasadniać uznania, że ww. nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przeciwnie, wnioskodawczyni posiada określone zasoby pieniężne, z których część może być przeznaczona na prowadzenie przedmiotowej sprawy.

Jak zaś wskazano powyżej, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać wyłącznie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe.

Przyjęcie przez stronę skarżącą określonego priorytetu w wydatkach (ukierunkowanego na remont domu) nie może zaś stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych tym bardziej wówczas, gdy posiada ona środki pieniężne i określony majątek z którego można czerpać pożytki (nieruchomości).

Warto podkreślić, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie hierarchizuje się poniesionych bądź planowanych przez stronę wydatków (nawet tych koniecznych) lecz zestawia się rozmiar kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy i jej aktualne możliwości płatnicze. Przedmiotowe zestawienie z oczywistych względów nie daje podstaw do uznania, że wnioskodawczyni dysponująca określonym majątkiem i posiadająca zasoby pieniężne nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Niezależnie od powyższego należy mieć na uwadze, że przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie jest warunkiem koniecznym dla skutecznego rozpoznania złożonej przez wnioskodawczynię skargi.

Postępowanie przed sądem pierwszej instancji nie jest bowiem obwarowane przymusem adwokacko – radcowskim. Ponadto sąd pierwszej instancji będzie oceniał zaskarżony akt (w tym wypadku decyzję administracyjną w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego) biorąc pod uwagę wszelkie ewentualne uchybienia, a nie tylko te wskazywane przez skarżącą czy jej pełnomocnika (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Prawidłowość stanowiska, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowoadministracyjnego potwierdza z kolei w swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny (vide: postanowienia z dnia 19 maja 2011 r. i z dnia 26 października 2011 r. - sygn. akt II GZ 245/11 i II FZ 509/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wynika z akt niniejszej sprawy wnioskodawczyni jest w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw, o czym świadczy w pełni prawidłowe złożenie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

W reasumpcji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.