Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym na formularzu PPPr w dniu 10 czerwca 2016 r. (data stempla pocztowego), strona skarżąca zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
W złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach spółka podała, że według bilansu za rok 2014 wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 3 mln zł, posiada środki trwałe o wartości 45.929.089,90 zł, rok 2014 zakończyła stratą o wartości 3.802.698,17 zł, na dzień złożenia wniosku w kasie dysponowała środkami w kwocie 99,15 zł. Spółka wyjaśniła, że jej rachunki bankowe oraz wierzytelności, a także ruchome składniki majątku – suwnice (stanowiące 95% wartości środków trwałych) podlegają zajęciu egzekucyjnemu, na nieruchomościach ustanowione zostały hipoteki przymusowe, w tym na rzecz gminy, Skarbu Państwa oraz podmiotu prywatnego, zaś na pozostałych ruchomościach, które znajdują się na terenie dzierżawionym przez spółkę od "B" S.A., ustanowiony został zastaw; przeciwko spółce toczy się kilkadziesiąt spraw cywilnych, w tym pracowniczych, zostały orzeczone grzywny w celu przymuszenia w kwotach 8 tys. zł i 30 tys. zł. Spółka podniosła również, że w 2014 r. miały miejsce kradzieże, które miały wpływ na obniżenie wartości majątku ruchomego spółki.
Do wniosku skarżąca załączyła: (-) odpis sprawozdania finansowego za 2014 r. wraz z uwagami do bilansu, wyjaśniając, że bilans za rok 2015 nie został sporządzony; (-) wykaz stanu należności pracowniczych wypłaconych od 25 kwietnia 2013 r. do 31 grudnia 2015 r. oraz pozostających do zapłaty na dzień 10 lutego 2016 r.; (-) wykaz należności wobec ZUS wraz z odpisami tytułów wykonawczych, obejmujące należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za październik 2012 r., kwiecień i wrzesień 2013 r., okres od czerwca do sierpnia i od października do grudnia 2014 r. oraz od lutego do lipca 2015 r.; (-) raporty kasowe sporządzone za pełne miesiące lutego i marca 2016 r.; (-) listy płac za okres od lutego do maja 2016 r.; (-) zestawienia stanu rachunków bankowych spółki na dzień 29 lutego i 31 marca 2016 r. wraz z wyciągami bankowymi sporządzonymi te dni oraz na dzień 31 grudnia 2015 r.; (-) odpisy deklaracji VAT-7 za luty i marzec 2016 r.; (-) odpisy zawiadomień naczelnika urzędu skarbowego z dnia 29 września 2014 r. i 4 września 2015 r. o zajęciu rachunków bankowych spółki oraz wierzytelności przysługujących spółce; (-) odpis postanowienia sądu gospodarczego z dnia 20 grudnia 2013 r. o zabezpieczeniu roszczeń "B" S.A. o zapłatę kwoty 860.360,32 zł poprzez zajęcie rachunków bankowych spółki i ruchomości w postaci suwnic; (-) odpis pisma z dnia 13 czerwca 2013 r. o rozwiązaniu przez "B" S.A. umowy dzierżawy oraz z dnia 16 grudnia 2013 r. wzywającego skarżącą (w związku z niewykonaniem zobowiązań wynikających z umowy dzierżawy) do podjęcia negocjacji w zakresie przejęcia na własność "B" S.A. nakładów poniesionych przez skarżącą w postaci hal; (-) odpis pisma z dnia 20 grudnia 2013 r. informującego o zastosowaniu ustawowego prawa zastawu w związku z zaległościami spółki wobec "B" S.A. z tytułu czynszu dzierżawnego i dodatkowych świadczeń.
Odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 30 czerwca 2016 r. skarżąca spółka nadesłała:
(-) odpis sprawozdania finansowego za rok 2015; (-) odpis zeznania podatkowego za 2015 r. (CIT-8); (-) odpisy deklaracji VAT-7 za miesiące od kwietnia do czerwca 2016 r.; (-) zestawienie kont obrazujących wysokość przychodów spółki, kosztów ich uzyskania oraz wydatków za czerwiec 2016 r. wraz z zapisami na poszczególnych kontach dokonanymi w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca 2016 r.; (-) raporty kasowe za okres od 1 kwietnia do 31 lipca 2016 r.; (-) zestawienia stanu rachunków bankowych spółki na dzień 30 kwietnia, 31 maja, 30 czerwca oraz 31 lipca 2016 r. wraz z wyciągami bankowymi sporządzonymi na te dni; (-) dowody księgowe obrazujące aktualny stan zobowiązań spółki, a także jej należności, które – jak wskazała – są nieściągalne.
Stosownie do art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o prawa pomocy złożonego przez tę osobę, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 147/14, LEX nr 1484736). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy bowiem może, a nie musi, być przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, LEX nr 1509799).
Niemniej wchodzi to w rachubę dopiero wówczas, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania.
Według poglądów prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, orzeczenia.nsa.gov.pl). Spółka powinna bowiem wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienia kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich choćby podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, z dnia 23 marca 2015 r., sygn. akt II GZ 101/15, z dnia 10 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 84/15 oraz z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OZ 304/14, orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie referendarza sądowego taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie.
Analizując przedstawioną przez spółkę obszerną dokumentację referendarz sądowy ustalił, że pomimo iż spółka posiada znaczne zobowiązania, które wobec pracowników i kontrahentów na dzień 30 czerwca 2016 r. wynosiły ponad 15 mln zł, z jej majątku prowadzona jest egzekucja, na rachunkach bankowych nie posiada środków pieniężnych, to jednak jest w stanie regulować bieżące koszty swojej działalności, do których zaliczyła także koszty procesów toczących się w sądach powszechnych, tj. opłaty sądowe od wnoszonych skarg, zażaleń i apelacji, opłaty skarbowe od pełnomocnictw, obsługę prawną, zasądzone koszty postępowań. Okoliczność ta znajduje odzwierciedlenie w przedłożonych raportach kasowych. Na ten cel w kwietniu br. spółka przeznaczyła łącznie kwotę 8.301,60 zł (z czego kwota 7.380 zł stanowiła koszty obsługi prawnej), w maju br. – 625,40 zł, w czerwcu br. – 16.593 zł, zaś w lipcu br. – 2.134,90 zł. Referendarz sądowy zwraca przy tym uwagę, że w ww. miesiącach spółka zasiliła kasę gotówką odpowiednio w wysokości: 53.154,57 zł, 6.100 zł, 37.711,81 zł i 26.030 zł, zaś na dzień wniesienia żądania dysponowała gotówką w kwocie 5.405,360 zł.
W tym miejscu wskazać należy, że koszty niniejszego postępowania kształtuje: 1/ wpis od skargi, który wynosi 200 zł (§ 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.; dalej jako rozporządzenie); 2/ ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący 100 zł (§ 3 rozporządzenia); 3/ ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia) oraz 4/ ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192).
Skoro zatem spółka uiszcza należne opłaty sądowe i ponosi koszty postępowań w sprawach toczących się przed sądami powszechnymi, a nadto posiada środki pieniężne w kasie, którymi – jak wynika z zapisów w raportach kasowych – może swobodnie dysponować, a których wysokość przekracza wielokrotnie kwotę kosztów sądowych w niniejszej sprawie, to brak jest podstaw do uznania, że skarżąca nie ma środków na poniesienie tych kosztów.
W tym stanie sprawy należało stwierdzić, że spółka posiada środki na poniesienie pełnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Dokonując oceny możliwości płatniczych skarżącej spółki referendarz sądowy miał na uwadze, że spółka z powodu trudności do czasu znalezienia inwestora zaprzestała prowadzenia działalności produkcyjno-stoczniowej. Wciąż jednak prowadzi działalność zarobkową, koncentrując się na działalności magazynowej, najmach i dzierżawach, z której – jak wynika z zeznania podatkowego CIT-8 – w roku 2015 osiągnęła przychody w wysokości 2.664.230,95 zł, zaś w okresie od kwietnia do czerwca 2016 r. dla potrzeb VAT zadeklarowała dostawę towarów i świadczenie usług o łącznej wartości 916.432 zł.
W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale – jak wskazano powyżej – musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia z obowiązku ich opłacenia.
Należy także zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie się wspólników do dopłat, których uchwalenie dopuszczalne jest także w okresie likwidacji spółki (art. 275 § 3 Kodeksu spółek handlowych). Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych. W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, jej udziałowcy mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki nie tylko w formie udzielania pożyczek przez udziałowca. Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 701/11, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.