Uzasadnienie
Skarżący W. T. wniósł o przyznanie prawa pomocy, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Wskazał na brak osób we wspólnym gospodarstwie domowym, brak majątku, oszczędności, przedmiotów wartościowych oraz brak dochodu, jak i zobowiązań i stałych wydatków.
Zarządzeniem z dnia 23 sierpnia 2018 r. wezwano wnioskodawcę do przedstawienia w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania pisemnej informacji od Dyrektora Aresztu Śledczego czy wnioskodawca:
- a) świadczy aktualnie lub świadczył pracę podczas osadzenia; jeżeli tak, to jaki osiągnął z tego tytułu dochód i za jaki okres, względnie jaka jest wysokość aktualnego dochodu miesięcznego;
- b) posiada aktualnie do dyspozycji środki pieniężne, a jeżeli tak, to jaka jest ich wysokość;
- c) przekazywał w okresie ostatnich trzech miesięcy jakiekolwiek kwoty pieniężne osobom trzecim, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości;
- d) otrzymał w okresie ostatnich trzech miesięcy jakiekolwiek wpłaty od osób trzecich, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości.
Powyższego wezwania skarżący nie wykonał, zaś w piśmie z dnia 4 września 2018 r. wyjaśnił, że jest aktualnie zatrudniony w zakładzie karnym i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł. Z kwoty tej spłaca swe zobowiązania, utrzymanie w zakładzie karnym oraz odkłada na środki przeznaczone do wypłaty przy opuszczeniu zakładu karnego.
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń.
W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).
Wnioskodawca, pomimo upływu terminu wyznaczonego w wezwaniu nie złożył do akt sprawy żądanych od niego dokumentów. Skarżący nie nadesłał bowiem żądanego zaświadczenia administracji aresztu śledczego sprecyzowanego w omówionym wyżej zarządzeniu referendarza sądowego. Z tych względów należało uznać, że skarżący nie wykazał on w wiarygodny sposób danych żądanych w tym zaświadczeniu, w tym wysokości uzyskanego i uzyskiwanego aktualnie dochodu z odpłatnej pracy, wysokości posiadanych środków pieniężnych, kwot pieniężnych otrzymanych lub przekazanych osobom trzecim.
W sytuacji, gdy wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym – co wymaga wykazania przez niego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania - żądane od niego zaświadczenie administracji aresztu śledczego, były nieodzowne dla ustalenia, czy i ewentualnie w jakiej części skarżący może ponieść koszty postępowania przed sądem. Nadesłane przez stronę oświadczenie nie czynią zadość obowiązkowi nałożonemu w ww. zarządzeniu, przez co nie można dokonać pełnej oceny możliwości płatniczych skarżącego.
Nie ma tymczasem podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam uchyla się od złożenia niezbędnego do oceny tej sytuacji dokumentu. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych twierdzeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wnioskodawca, nie wykonując zarządzenia z dnia 23 sierpnia 2018 r., w istocie zaniechał tej współpracy.
Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.