Uzasadnienie
W dniu 31 maja 2022 r. C. K. (dalej jako "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na działanie Prezydenta Miasta Gdańska oraz pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Gdańsku w przedmiocie udostępnienia do wglądu akt sprawy.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że w miesiącach lutym, marcu i kwietniu 2020 r. składał osobiście do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Gdańsku podania o udzielenie mu pomocy finansowej. Podania te pozostały bez rozpoznania, ponieważ zostały ukradzione lub udostępnione osobom prywatnym. Akta sprawy administracyjnej zostały skarżącemu udostępnione bez wskazanych podań. Skarżący wskazał ponadto, że w chwili obecnej chciałby zapoznać się z aktami.
W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta Gdańska wskazał na jej bezzasadność wyjaśniając, że trzema wnioskami z maja 2022 r. skarżący występował o wgląd w akta administracyjne. Za pierwszym razem skarżący zapoznał się z aktami, następnie rzucił aktami w kierownika i pracownika wydziału. W następstwie dwóch kolejnych wniosków skarżącego oraz jego interwencji u dyrektora Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Gdańsku przygotował akta w dniu 8 czerwca 2022 r., jednak skarżący nie zgłosił się w celu ich przejrzenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Na wstępie należy podkreślić, że przed merytorycznym rozpoznaniem skargi sąd administracyjny jest zobowiązany zbadać jej dopuszczalność, ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do odrzucenia skargi, wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.").
Zakres kognicji sądu administracyjnego określa art. 3 § 2 p.p.s.a. zgodnie z którym sąd administracyjny sprawuje kontrolę nad działalnością administracji publicznej w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [...], postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa [...], postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej [...], oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
- 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Zgodnie z art. 3 § 2a p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (§ 3).
Regułą postępowania sądowoadminstracyjnego, wynikającą między innymi z cytowanych wyżej regulacji, jest to, że sądy administracyjne są rzeczowo właściwe w sprawach ściśle przez ustawę zakreślonych.
W przedmiotowej sprawie skarżący wnosił o dostęp do akt spraw administracyjnych twierdząc, że brak w nich podań inicjujących postępowanie.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że dostęp do akt sprawy dla strony postępowania administracyjnego został uregulowany w art. 73 i art. 74 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a."). Stosownie do treści art. 73 § 3 k.p.a. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. W myśl art. 74 § 2 k.p.a. odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.
Analizując przedmiotową sprawę Sąd ustalił, że nie wyczerpuje ona żadnego z kryteriów określonych powyżej oraz nie dotyczy sprawy poddanej kontroli sądu administracyjnego na podstawie przepisów szczególnych.
Przedmiotem zaskarżenia jest działanie Prezydenta Miasta Gdańska oraz pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Gdańsku polegające - zdaniem skarżącego - na odmowie wglądu do akt spraw administracyjnych. Z wyjaśnień organu wynika wprost, że w odpowiedzi na wnioski skarżącego formułowane w pismach z dnia 23 maja, 25 maja i 31 maja 2022 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Gdańsku umożliwił skarżącemu wgląd do akt sprawy informując, że wgląd w akta sprawy można uzyskać po wcześniejszym umówieniu się z pracownikiem socjalnym w siedzibie ośrodka. Nadto akta były przygotowane do wglądu również w dniu 8 czerwca 2022 r. Co istotne, w sprawie nie zostało wydane przez organ postanowienie o odmowie wglądu do akt, na które przysługiwałoby skarżącemu zażalenie (art. 74 § 2 k.p.a.).
Mając na względzie wskazane okoliczności sprawy przedmiot skargi w niniejszej sprawie należy zakwalifikować do postępowania uregulowanego działem VIII zatytułowanym "Skargi i wnioski" ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Postępowanie skargowe stanowi rodzaj uproszczonego postępowania administracyjnego, w ramach którego realizowane jest zagwarantowane każdemu w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) prawo składania petycji, skarg i wniosków (art. 63 Konstytucji RP). Przedmiotem skargi wniesionej zgodnie z art. 227 i n. k.p.a. może być w szczególności zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłe i biurokratyczne załatwianie sprawy. Celem tego postępowania jest ocena skutków działania, czy też bezczynności określonych organów, a nie wydawanie wiążących w sprawie rozstrzygnięć.
Postępowanie w tym trybie nie kończy się zatem władczym aktem, podlegającym ocenie sądu administracyjnego z punktu widzenia legalności. Orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące niedopuszczalności skarg na działanie, bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach skargi obywatelskiej jest od lat jednolite i jednoznaczne (zob. w tej materii m.in.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2016 r.; sygn. akt I OSK 2091/16; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. z uwagi na to, że zainicjowana skargą sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.