Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 16 lutego 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 547/15

Uzasadnienie

Z. P. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 kwietnia 2015 r. (nr [...]).

Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF - nadanym w dniu 14 października 2015 r. - skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

Postanowieniem z dnia 13 listopada 2015 r. (sygn. akt III SA/Gd 547/15) referendarz sądowy umorzył postępowanie o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy przez ustanowienie adwokata.

Pismem z dnia 14 grudnia 2015 r. wnioskodawca złożył sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc, że jest osobą bezrobotną i bezdomną; nie jest w stanie opłacić adwokata z wyboru. Nie zgodził się ze stanowiskiem referendarza, że skoro po zainicjowaniu postępowania o przyznanie prawa pomocy dokonał zapłaty zobowiązania wymagalnego tytułem wykonawczym w kwocie 5.512 zł, to oznacza, że dysponował środkami, które mógł poznaczyć na koszty pełnomocnika z wyboru. Takie działanie oznaczałoby nie respektowanie wymagalnych roszczeń wynikających z postanowień innego sądu i będących przedmiotem toczącego się postępowania egzekucyjnego. Dodał, że nie ma mowy o dozowaniu przez niego informacji, co do sytuacji materialnej oraz możliwości płatniczych. Wypełnił druk PPF zgodnie z instrukcją, a następnie rzetelnie udzielił odpowiedzi na zadane przez referendarza dodatkowe pytania. Nic nie zataił.

Na podstawie zarządzenia sędziego z dnia 15 stycznia 2016 r. wezwano wnioskodawcę do przełożenia następujących dokumentów i oświadczeń:

1. a) zaświadczeń wystawionych przez zatrudniających wnioskodawcę pracodawców (w Polsce i w Szwecji) potwierdzających wysokość wszystkich dochodów w ujęciu brutto/netto uzyskanych przez wnioskodawcę w kraju i za granicą w roku 2015;
2. b) oświadczenia czy wnioskodawca od dnia 1 stycznia 2016 r. jest zatrudniony w Polsce lub w Szwecji; w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawca winien przedstawić kopie dokumentów (umowy, zaświadczenia od pracodawców) potwierdzających rodzaj zatrudnienia oraz dochody w kwotach brutto/netto; w przypadku odpowiedzi przeczącej wnioskodawca winien precyzyjnie wyjaśnić, z jakich środków (źródło i wysokość) zaspokaja swoje podstawowe potrzeby związane z bieżącym utrzymaniem;
3. c) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (prowadzonych przez banki z siedzibą w Polsce i w Szwecji), obrazujących historię (wszystkie wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich dwóch miesięcy; w przypadku, gdy wnioskodawca w okresie ostatnich dwóch miesięcy zlikwidowali posiadane rachunki bankowe należy przedłożyć dokumenty potwierdzające ich zamknięcie;
4. d) kopii dokumentów (rachunki, faktury) obrazujących wysokość kosztów utrzymania wnioskodawcy w okresie ostatniego miesiąca (w tym dot. wydatków związanych z zamieszkiwanym lokalem/pokojem, wydatków na media, lekarstwa, opłaty telekomunikacyjne, inne);
5. e) kopii dokumentów obrazujących:

* aktualny stan wszelkich należności egzekwowanych względem wnioskodawcy z różnych tytułów;

* czynności egzekucyjne dokonane względem wnioskodawcy w okresie od dnia 15 listopada 2015 r. do chwili obecnej.

W piśmie z dniu 18 stycznia 2016 r. wnioskodawca wniósł o ustanowienie pełnomocnikiem w sprawie wymienionego z imienia i nazwiska adwokata.

W odpowiedzi na ww. wezwanie sądu wnioskodawca nadesłał pismo z dnia 9 lutego 2016 r. wraz z załącznikiem w postaci wydruku komputerowego jego konta w banku w Szwecji za okres od 12 stycznia 2015 r. do 9 listopada 2015 r.

W ww. piśmie wnioskodawca stwierdził m.in., że nie jest w stanie udokumentować przychodów od szwedzkich pracodawców. Ustalenia w tej kwestii następują ustnie, a jedynym dowodem są wyciągi z banku, do którego dokonuje osobiście wpłat uzyskanych z pracy środków. Może on jedynie udokumentować przychody uzyskiwane w Polce. W 2015 r. pracował tylko w styczniu i w grudniu na "umowach śmieciowych" uzyskując odpowiednio dochody w wysokości 1.612,14 i 367,25 zł. Dochodu te zostały w całości przeznaczone na opłacenie łóżka w kwaterze wieloosobowej. Od 1 stycznia 2016 r. nie jest zatrudniony w Polsce ani za granicą. Przez dwa tygodnie stycznia wykonywała umowę zlecenie, za którą (w lutym) otrzyma wynagrodzenie w wysokości 837,44 zł o ile komornik nie zajmie tych środków u pracodawcy. Jeśli do wypłaty dojdzie przeznaczy ją na zapłatę za nocleg na kwaterze do końca pobytu w Polsce, tj. do końca kwietnia 2016 r. W listopadzie 2015 r. opłacił wynajem łóżka do marca 2016 r. w wysokości 3.250 zł, dzięki środkom pieniężnym, które zaoszczędził na ten cel w Szwecji oraz otrzymanym za pracę w [...] po powrocie do Polski.

Wyjaśnił, że nie ponosił wydatków na lekarstwa w 2016 r., a jedynie opłacił rachunek za telefon komórkowy w wysokości 97,97 zł. Wskazał także, ze nie jest w stanie określić jakie czynności dokonał komornik po dniu 15 listopada 2015 r., bo nie jest o nich informowany. W Polsce posiada jednie rachunek bankowy w [...] zablokowany przez komornika od 2009 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje

Przedmiotowa sprawa sądowoadministracyjna została wszczęta przed wejściem w życie ustawy nowelizującej z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), tj. przed dniem 15 sierpnia 2015 r. Mając na uwadze art. 2 ww. ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. należy przyjąć, że zastosowanie znajduje przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", w brzmieniu obowiązującym przed wejście w życie nowelizacji. Stanowi on, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie.

Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca jest osobą samotną, bezdomną i nie posiadającą jakiegokolwiek majątku. Pracując sezonowo w Szwecji w roku 2014 zarabiał miesięcznie netto 758,20 zł.

W związku z tym, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, na podstawie art. 255 w zw. z art. 258 § 2 pkt 5 p.p.s.a., zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 19 października 2015 r., wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania następujących dokumentów i oświadczeń:

1. a) wobec zadeklarowanego braku dochodów w roku 2015 - oświadczenia czy wnioskodawca jest obecnie zatrudniony (w Polsce lub w Szwecji), otrzymuje świadczenia emerytalno–rentowe bądź pomoc finansową od członków rodziny; w przypadku odpowiedzi przeczącej wnioskodawca winien był precyzyjnie wyjaśnić, z jakich środków (źródło i wysokość) zaspokaja swoje podstawowe potrzeby związane z bieżącym utrzymaniem;
2. b) oświadczenia, czy wnioskodawca korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej w Polsce lub w Szwecji; w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawca winien był przedstawić kopie dokumentów obrazujących charakter i wysokość otrzymywanej pomocy;
3. c) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych obrazujących historię (wszystkie wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy;
4. d) kopii dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania wnioskodawcy w okresie ostatniego miesiąca (w tym m.in. wydatki na lekarstwa, opłaty telekomunikacyjne, inne);
5. e) kopii dokumentów obrazujących czynności egzekucyjne dokonane względem wnioskodawcy w okresie ostatnich trzech miesięcy.

Wnioskodawca został jednocześnie pouczony, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy.

W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca nadesłał pismo, w którym wskazał, że dane dotyczące jego dochodu dotyczą roku zakończonego i rozliczonego a zatem roku 2014 r. Z uwagi na to, że rok 2015 jest rokiem niezakończonym trudno wymagać, aby wnioskodawca podawał dane za rok niezamknięty. Okoliczność ta jest o tyle istotna, że wnioskodawca pracuje sezonowo osiągając nieregularne dochody.

Odnosząc się do pozostałych punktów wezwania wnioskodawca wyjaśnił, że:

1. - w okresach zimowych, począwszy od roku 2007 zatrudniany jest w sortowni [...] S.A. we W.; w roku bieżącym wnioskodawca otrzymał propozycję zatrudnienia w sortowni [...] S.A. od dnia 9 listopada 2015 r., jednakże wnioskodawca nie wie, na podstawie jakiej umowy zostanie zatrudniony; ponadto wnioskodawca został poinformowany przez właścicielkę kwatery wieloosobowej, z której korzystał podczas zimowych pobytów we W., że wszystkie łóżka są obecnie wynajęte i w roku bieżącym należy poszukać innego lokum;
2. - potrzeby związane z bieżącym utrzymaniem w Szwecji oraz w Polsce zaspokaja ze środków wypracowanych sezonowo w Szwecji;
3. - w chwili obecnej nie korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej w Polsce ani w Szwecji;
4. - posiada rachunek bankowy z zerowym saldem wynikającym z dokonanych zajęć komorniczych oraz potrąceń należności przez bank tytułem opłat własnych;
5. - w okresie ostatniego miesiąca z uwagi na pomoc przyjaciół ze Szwecji wnioskodawca nie poniósł żadnych kosztów związanych z własnym utrzymaniem jak i nie wydał jakichkolwiek kwot na lekarstwa;
6. - jedyną płatnością dokonaną w ostatnim okresie była spłata roszczenia matki dzieci wnioskodawcy tytułem rzekomych odsetek ustawowych od rzekomych, zaległych alimentów w kwocie 5.512 zł; przedmiotowej wpłaty wnioskodawca dokonał ze środków własnych w oddziale [...] S.A. w G w dniu 22 października 2015 r.;
7. - w okresie ostatnich trzech miesięcy komornik dokonał względem wnioskodawcy kilku czynności egzekucyjnych, to jest zajęcia wierzytelności w postaci zwrotu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 w kwocie 116 zł.

Na wezwanie sędziego z dnia 15 stycznia 2016 r. skarżący wskazał, że w 2015 r. pracował jedynie w styczniu i grudniu na "umowach śmieciowych" uzyskując odpowiednio dochody w wysokości 1.612,14 i 367,25 zł. Dochodu te zostały w całości przeznaczone na opłacenie łóżka w kwaterze wieloosobowej. Od 1 stycznia 2016 r. nie jest zatrudniony w Polsce ani za granicą. Przez dwa tygodnie stycznia wykonywała umowę zlecenie za którą otrzyma wynagrodzenie w wysokości 837,44 zł. Pieniądze te - o ile komornik nie zajmie mu tych środków u pracodawcy – zamierza przeznaczyć na pozostałą część zapłaty za nocleg do końca kwietnia 2016 r., gdyż w listopadzie 2015 r. opłacił "z góry" za 5 miesięcy nocleg w wysokości 3.250 zł, z pieniędzy zaoszczędzonych w Szwecji oraz zapłacie otrzymanej za pracę w [...] po powrocie do Polski. Aktualnie nie jest w stanie stwierdzić, czy po 15 listopada 2015 r. komornik podejmował w stosunku do niego jakieś czynności egzekucyjne, gdyż nie został o nich poinformowany.

W styczniu 2016 r. nie poniósł żadnych wydatków na leki, a jedynie opłacił rachunek za telefon komórkowy w wysokości 97,97 zł. Z załączonego przez wnioskodawcę wyciągu bankowego wynika, że na 9 listopada 2015 r. saldo na jego koncie w szwedzkim banku wynosiło 0 złotych. W tym dniu wypłacił 6.700 koron szwedzkich, co koresponduje z twierdzeniami wnioskodawcy o wypłacie na poczet zapłaty za noclegi w okresie zimowym w Polsce.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że przedmiotem wniesionej do Sądu skargi jest decyzja z dnia 29 kwietnia 2015 r. dotycząca odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego.

Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.

Rozpatrywana sprawa zawiera się w kategorii spraw wymienionych w powołanym przepisie, co oznacza, że wnioskodawca jest ustawowo zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych, a zatem nie ma obowiązku ich uiszczania. Ustawowy charakter zwolnienia oznacza również, że strona skarżąca działanie organu w tej kategorii spraw nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych już od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (wniesienia skargi) poprzez cały tok tego postępowania, zarówno przed sądem pierwszej instancji – Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku – jak i przed sądem drugiej instancji – Naczelnym Sądem Administracyjnym.

W świetle art. 249a p.p.s.a. postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się, jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Tak sytuacja ma miejsce w sprawie i Sąd orzekł o umorzeniu postępowania w punkcie pierwszym sentencji postanowienia.

Przechodząc dalej, w świetle art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tych przepisów wynika, że to na podmiocie wnioskującym o prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Prawa pomocy należy zaś odmówić, jeżeli podawane fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami i oświadczeniami dotyczącymi majątku i dochodów.

W ocenie Sądu wnioskodawca wykazał dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez przyznanie adwokata. Mimo istnienia pewnych niewiadomych w niniejszej sprawie, wyjaśnienia skarżącego są dość spójne i w pewniej mierze poparte materiałem przedłożonym przez niego (informacje z kont bankowych w Polsce i w Szwecji). Wnioskodawca nie wyjaśnił bowiem w jaki sposób zgromadził i uiścił kwotę 5.512 zł tytułem alimentów, niemniej jednak Sąd - kierując się konstytucyjną dyrektywą dostępu do sądu (art. 45 Konstytucji RP) – uważa, że wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji bytowej i materialnej, a zatem przyznanie adwokata z urzędu w niniejszej sprawie jest uzasadnione. W sytuacji, gdy wnioskodawca uzyskuje nieregularne dochody i pracuje sezonowo, nie ma stałego miejsca zamieszkania, nie posiada żadnego majątku oraz toczą się przeciwko niemu postępowania egzekucyjne należy uznać, że nie jest on w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania.

Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. przyznał prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata - punkt drugi sentencji postanowienia.