Uzasadnienie
W następstwie doręczenia zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł skarżąca K. L. wnioskiem z dnia 27 lipca 2015 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), uzupełnionym następnie w dniu 11 sierpnia 2015 r. poprzez złożenie urzędowego formularza PPF, zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dwojgiem małoletnich dzieci. Dochód rodziny kształtują przychody z prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej (w kwocie 1.839,70 zł brutto miesięcznie) oraz alimenty na dzieci (w kwocie 1.100 zł brutto miesięcznie). Wnioskodawczyni - zgodnie ze złożonym oświadczeniem - nie jest właścicielem jakiejkolwiek nieruchomości. W świetle złożonego oświadczenia wnioskodawczyni posiada oszczędności w kwocie 3.500 zł oraz samochód osobowy wykorzystywany na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej.
W związku z tym, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, na podstawie art. 255 w zw. z art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2015 r., wezwano wnioskodawczynię do przedłożenia – w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń:
- a) oświadczenia do kogo należy nieruchomość, w której wnioskodawczyni obecnie zamieszkuje wraz z synami i kto ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem tej nieruchomości;
- b) kopii zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 złożonego do właściwego urzędu skarbowego;
- c) kopii dokumentów (dokumenty księgowe, potwierdzenia przelewów, inne) potwierdzających wysokość wszystkich dochodów uzyskanych przez wnioskodawczynię z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresie ostatnich sześciu miesięcy;
- d) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy;
- e) kopii dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania wnioskodawczyni i jej synów poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy (ewentualne opłaty za użytkowaną nieruchomość, opłaty za wodę, energię elektryczną, gaz, wydatki na lekarstwa, inne).
Powyższe wezwanie zostało wnioskodawczyni skutecznie doręczone w dniu 9 września 2015 r. (dowód: potwierdzenie odbioru podpisane przez wnioskodawczynię – akta sprawy – k.
- 31) i pozostało bez odpowiedzi.
W tym stanie uznano, co następuje.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Powyższa regulacja normatywna determinuje przyjęcie, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Z oczywistych względów pozytywne rozstrzygnięcie w ww. zakresie zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez podmiot wnioskujący udowodnione.
Mając na uwadze powyższą regulację jak i ww. okoliczności faktyczne, w tym fakt braku reakcji na wydane zarządzenie w przedmiocie przedstawienia określonych oświadczeń i dokumentów źródłowych stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
Zważyć bowiem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, wyłączną sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy.
Mając na uwadze powyższe zapatrywanie należy wskazać, że w ukierunkowanym na weryfikację danych zawartych w formularzu PPF zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2015 r. wskazano precyzyjnie, jakie okoliczności wymagają jedynie złożenia przez wnioskodawczynię określonego oświadczenia, a jakie przedstawienia dokumentów źródłowych.
Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który jako podstawa ww. zarządzenia miał w sprawie zastosowanie, nakłada na podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por.: B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawachadministracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244).
Z uwagi na fakt, iż na stosowne wezwanie referendarza sądowego wnioskodawczyni w żaden sposób nie odpowiedziała, referendarz nie jest w stanie zweryfikować bardzo ogólnych informacji podanych w formularzu PPF. Nie wiadomo m.in., jak wygląda rzeczywista relacja wysokości aktualnych dochodów wnioskodawczyni do comiesięcznych kosztów utrzymania trzyosobowej rodziny. Nie wiadomo ponadto, do kogo należy nieruchomość, w której wnioskodawczyni obecnie zamieszkuje wraz z synami i kto ponosi miesięczne koszty związane z jej utrzymaniem.
Przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie może mieć z kolei miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Oznacza to, że rozpoznający wniosek referendarz nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawczyni i osób pozostających z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym w jakikolwiek sposób domniemywać.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Istniejące rozbieżności, nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
Niezależnie od powyższej postawy wnioskodawczyni zasadnym jest wskazanie, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy i stosowane może być jedynie względem podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, to jest bezrobotnych bez prawa do zasiłku bądź osób korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Analiza wyżej wskazanych, pobieżnych danych zawartych w formularzu PPF nie daje jakichkolwiek podstaw do uznania, że wnioskodawczyni jako osoba generująca comiesięczne dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej jak i posiadająca określone oszczędności pieniężne do którejkolwiek ze wskazanych kategorii podmiotów może być zaliczona.
W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawczynię zakresie.