Uzasadnienie
Decyzją z dnia 27 maja 2022 r. nr WI.8140.6.498.2022 wydaną na podstawie art. 92a ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 180 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako: "u.t.d."), Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na A. G. (dalej zwaną również "stroną" albo "skarżącą"), prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą D., karę pieniężną w wysokości 10.500 zł za wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem prawa, to jest za:
- 1. naruszenie obowiązku terminowego pobierania danych z karty kierowcy – za każdego kierowcę (lp. 6.3.17 załącznika nr 3 do u.t.d.; kara w wysokości 500 zł);
- 2. wykonywanie przewozu drogowego pojazdem wyposażonym w tachograf, przyrząd rejestrujący, czujnik ruchu, urządzenie zewnętrzne GNSS lub urządzenie wczesnego wykrywania na odległość nieposiadające świadectwa homologacji typu lub tachograf lub wyżej wymieniony element składowy tachografu, który został podrobiony lub przerobiony (lp. 6.1.2 załącznika nr 3 do u.t.d.; kara w wysokości 10.000 zł).
Powyższe naruszenia, w tym fakt nielegalnego zainstalowania wyłącznika tachografu, zostały stwierdzone podczas kontroli drogowej zespołu pojazdów składającego się z ciągnika samochodowego marki DAF o nr rej. [...] oraz naczepy marki Kogel o nr rej. [...], przeprowadzonej w dniu 9 kwietnia 2022 r. na drodze krajowej nr [...] w R. Kontrolowanym zespołem kierował G. S. Kierowca wykonywał międzynarodowy transport drogowy rzeczy. Przewóz realizowany był w imieniu i na rzecz przedsiębiorcy A. G. Przebieg kontroli udokumentowano protokołem kontroli nr [...].
W odwołaniu od powyższej decyzji A. G. odnosząc się do pierwszego z zrzucanych naruszeń podniosła, że organ pierwszej instancji ograniczył się jedynie do wskazania, że nieterminowo wczytano dane z karty kierowcy nie dokonując ustalenia kiedy to wczytanie miało miejsce oraz kiedy upłynął termin dokonania kolejnego wczytania danych z karty kierowcy. Zdaniem strony organ bazował wyłącznie na błędnym wyliczeniu używanego przez Inspektora Transportu Drogowego programu TACHO-SCAN, który podaje liczbę dni kalendarzowych od daty poprzedniego wczytania oraz liczbę dnia aktywności rejestrowania na karcie, przy czym za aktywność uznaje również dni kiedy kierowca przez całą dobę rejestruje odpoczynek.
W zakresie drugiego z zarzucanych naruszeń strona podniosła, że organ pierwszej instancji nie ustalił kto dokonał niedozwolonej manipulacji tachografu i po czyjej stronie leży wina, wskazując w tym zakresie, że kontrolowany pojazd został zakupiony w 2021 r. i posiadał wszelkie niezbędne przeglądy oraz legalizacje. Nie mogła przypuszczać, że może być zainstalowane jakieś oprogramowanie, czy urządzenie, mogące wpłynąć na prawidłową pracę tachografu.
Decyzją z dnia 18 października 2022 r. nr BP.501.1281.2022.2250.WA7.274206 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako: "k.p.a."), art. 4 pkt 22, art. 92a ust. 1, art. 92c ust. 1 u.t.d. oraz lp. 6.1.2. i lp. 6.3.17 zał. nr 3 do u.t.d., art. 32 i art. 34 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014 z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie tachografów stosowanych w transporcie drogowym i uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3821/1985 w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego (Dz. Urz.
UE L 60 z 28 lutego 2014 r., str. 1; zwanego dalej "rozporządzeniem 165/2014"), art. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1054 z dnia 15 lipca 2020r. zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 561/2006 w odniesieniu do minimalnych wymogów dotyczących maksymalnego dziennego i tygodniowego czasu prowadzenia pojazdu, minimalnych przerw oraz dziennego i tygodniowego okresu odpoczynku oraz zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 165/2014 w odniesieniu do określania położenia za pomocą tachografów (Dz. Urz. UE L Nr 249, str.
1) oraz art. 1 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 581/2010 z dnia 1 lipca 2010 r. w sprawie maksymalnych okresów na wczytanie odpowiednich danych z jednostek pojazdowych oraz kart kierowców (Dz. U. UE L. 2010.168.16; zwanego dalej "rozporządzeniem 581/2010"), Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy zakwestionowaną decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy zacytował przepisy prawa krajowego i wspólnotowego mające zastosowanie w sprawie oraz odniósł się do poszczególnych naruszeń stwierdzonych w toku kontroli, potwierdzając prawidłowość ustaleń organu pierwszej instancji oraz zasadność nałożonych za poszczególne naruszenia kar.
Odnośnie stwierdzonego naruszenia polegającego na wykonywaniu przewozu drogowego pojazdem wyposażonym w tachograf, przyrząd rejestrujący, czujnik ruchu, urządzenie zewnętrzne GNSS lub urządzenie wczesnego wykrywania na odległość, nieposiadające świadectwa homologacji typu lub tachograf lub wyżej wymieniony element składowy tachografu, który został podrobiony lub przerobiony organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 32 ust. 3 rozporządzenia 165/2014, zabrania się fałszowania, ukrywania, likwidowania i niszczenia danych zarejestrowanych na wykresówkach lub przechowywanych w tachografie lub na karcie kierowcy albo zarejestrowanych na wydrukach z tachografu. Każda forma manipulowania tachografem, wykresówką lub kartą kierowcy, która mogłaby spowodować sfałszowanie, zlikwidowanie lub zniszczenie danych lub informacji wydrukowanych jest zabroniona. W pojeździe nie może znajdować się żadne urządzenie, które mogłoby zostać użyte w powyższych celach.
Konsekwencją tego rozwiązania jest treść lp. 6.1.2 załącznika nr 3 do u.t.d., który karą pieniężną w wysokości 10.000 zł sankcjonuje wykonywanie przewozu drogowego pojazdem wyposażonym w tachograf, przyrząd rejestrujący, czujnik ruchu, urządzenie zewnętrzne GNSS lub urządzenie wczesnego wykrywania na odległość, nieposiadające świadectwa homologacji typu lub tachograf lub wyżej wymieniony element składowy tachografu, który został podrobiony lub przerobiony.
W rozpoznawanej sprawie w toku kontroli drogowej ciągnika siodłowego marki DAF o nr rej. [...] przeprowadzonej w dniu 9 kwietnia 2022 r., na drodze krajowej nr [...] w R., stwierdzono, iż w przedmiotowym pojeździe zainstalowano tachograf marki Stoneridge Electronics [...] o nr ser. [...]. W czasie oględzin kabiny pojazdu stwierdzono, iż czujnik ruchu o nr [...] został przerobiony w sposób umożliwiający wyłączenie tachografu i tym samym nierejestrowanie jazdy kierowcy. Fakt ten znalazł potwierdzenie w udokumentowanej filmowo symulacji przeprowadzonej po zatrzymaniu pojazdu.
Organ odwoławczy ustosunkowując się do twierdzeń strony, że zakupiła pojazd jako używany i nie była wstanie zweryfikować niedozwolonej ingerencji w urządzeniu rejestrującym wskazał, iż ujawniona przeróbka czujnika ruchu jest tak zaawansowana i złożona, że nie jest możliwe jej przeprowadzenie wyłącznie przez jedną osobę – kierowcę. Manipulacja przy czujniku ruchu musiała zostać przeprowadzona przez specjalistyczny warsztat. Powyższe dowodzi faktu zorganizowanego działania mającego na celu przerabianie zapisów na tachografie i karcie kierowcy w pojeździe należącym do strony, za którego stan techniczny strona odpowiada. Ponadto strona powinna prowadzić przedsiębiorstwo w sposób wykluczający dokonywanie takich działań.
Organ odwoławczy wskazał, że w realiach sprawy brak jest podstawy prawnej do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 92c u.t.d. Przepis art. 92c u.t.d. odnosi się do podmiotu wykonującego przewozy – właściciela przedsiębiorstwa oraz do okoliczności niezwiązanych z działaniem tego podmiotu, a więc okoliczności, które nie dotyczą kierowców tego przedsiębiorstwa, innych jego pracowników, czy też stanu technicznego pojazdów. W przedmiotowej sprawie naruszenie popełnił kierowca wykonujący przewóz na rzecz przedsiębiorcy pojazdem, w którym dokonano przemyślanej i skomplikowanej nielegalnej przeróbki jednego z elementów tachografu, mającej na celu łamanie przepisów prawa.
Z uwagi na powyższe okoliczności, w ocenie organu odwoławczego, kara pieniężna w wysokości 10.000 zł z tytułu stwierdzonego naruszenia sankcjonowanego przez lp. 6.1.2 załącznika nr 3 do u.t.d. została nałożona na stronę zasadnie.
Odnośnie naruszenia polegającego na naruszeniu obowiązku terminowego pobierania danych z karty kierowcy organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 10 ust. 5 lit. a) rozporządzenia 561/2006 przedsiębiorstwa transportowe używające pojazdów objętych zakresem niniejszego rozporządzenia i wyposażonych w urządzenia rejestrujące zgodne z załącznikiem IB do rozporządzenia (EWG) nr 3821/85: i) zapewniają wczytywanie danych z jednostki pojazdowej oraz karty kierowcy z częstotliwością określoną przez Państwo Członkowskie oraz wczytywanie odpowiednich danych częściej, tak aby zapewnić wczytanie danych dotyczących wszystkich działań podejmowanych przez to przedsiębiorstwo lub dla niego; ii) zapewniają, aby wszystkie dane wczytane zarówno z jednostki pojazdowej jak i z karty kierowcy, były przechowywane przez co najmniej dwanaście miesięcy po ich zarejestrowaniu oraz, na żądanie funkcjonariusza służb kontrolnych, były dostępne, bezpośrednio albo na odległość, na terenie tego przedsiębiorstwa.
Zgodnie z rozdziałem I lit. s) załącznika IB do rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 "wczytywanie danych" oznacza kopiowanie wraz z podpisem cyfrowym części lub całego zbioru danych zapisanych w pamięci danych pojazdu lub w pamięci karty tachografu, które są niezbędne do ustalenia zgodności z przepisami zawartymi w rozporządzeniu (WE) nr 561/2006. Producenci przyrządów rejestrujących tachografów cyfrowych oraz producenci urządzeń skonstruowanych i przeznaczonych do wczytywania zbiorów danych podejmują wszelkie racjonalne działania zapewniające wczytanie takich danych z minimalnym opóźnieniem dla przedsiębiorstw transportowych lub kierowców. Wczytywanie danych nie może zmienić ani skasować zapisanych danych. Wczytywanie danych z pliku zawierającego dane szczegółowe dotyczące prędkości nie jest konieczne do ustalenia zgodności z rozporządzeniem (WE) nr 561/2006, ale może być wykorzystane do innych celów, takich jak dochodzenie w sprawie wypadku.
Zgodnie z art. 1 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 581/2010 z dnia 1 lipca 2010 r. w sprawie maksymalnych okresów na wczytanie danych odpowiednich danych z jednostek pojazdowych oraz kart kierowców, maksymalny okres na wczytanie odpowiednich danych nie przekracza: a) 90 dni w przypadku danych z jednostki pojazdowej; b) 28 dni w przypadku danych z karty kierowcy.
Sankcją za naruszenie z lp. 6.3.17 załącznika nr 3 u.t.d. jest kara pieniężna w wysokości 500 zł sankcjonująca naruszenie obowiązku terminowego pobierania danych z karty kierowcy – za każdego kierowcę.
Analiza danych cyfrowych pobranych z karty kierowcy G. S. wykazała, iż poprzedni odczyt danych z karty dokonano w dniu 1 stycznia 2000 r. W samym tylko okresie objętym kontrolą, to jest od dnia 12 marca 2022 r. do dnia 9 kwietnia 2022 r., zapisano 29 dni kalendarzowych, w tym 29 dni zarejestrowanej działalności. Oznacza to, że przedsiębiorca z całą pewnością przekroczył 28-dniowy okres na wczytanie danych. Organ odwoławczy dodał, że strona w czasie postępowania nie przesłała plików z danymi cyfrowymi sczytanymi z karty kierowcy potwierdzającymi regularne wczytywanie danych.
Organ odwoławczy, mając na uwadze zarzuty strony w zakresie tego naruszenia, wskazał iż przy obliczaniu dni potrzebnych do sczytania danych z karty kierowcy organ wziął pod uwagę rozporządzenie 581/2010 i za podstawę przyjął dni zarejestrowanej działalności zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2015 r. (sygn. akt II GSK 2396/14). Według art. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia Komisji (UE) nr 581/2010 z dnia 1 lipca 2010 r. okresami składającymi się z dni nierejestrowanej działalności są te okresy, gdzie nie można przedsiębiorstwu przypisać ustawowego obowiązku rejestrowania działalności kierowcy, czyli dni w których kierowca nie prowadzi pojazdu i jednocześnie nie podlega obowiązkowi odpoczynku. W powyższym przypadku na dni zarejestrowanej działalności składają się dni, w których kierowca prowadził pojazd oraz dni, w których kierowca odbierał odpoczynki zgodnie przepisami regulującymi czas pracy kierowców (na podstawie zaświadczenia potwierdzającego przyczynę nieposiadania przez kierowcę zapisu z tachografu).
Z uwagi na powyższe okoliczności, w ocenie organu odwoławczego, kara pieniężna w wysokości 500 zł z tytułu naruszenia lp. 6.3.17 załącznika nr 3 do u.t.d. została nałożona zasadnie.
Zdaniem organu odwoławczego analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wykazała, że postępowanie w pierwszej instancji zostało przeprowadzone z poszanowaniem przepisów k.p.a. Organ pierwszej instancji działał na podstawie przepisów prawa, podejmując czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także czyniąc zadość obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący.
Analizując całość materiału dowodowego organ odwoławczy wskazał, że nie stwierdził zaistnienia okoliczności pozwalających na zastosowanie w sprawie regulacji egzoneracyjnej określonej w art. 92c u.t.d.
W skardze na powyższą decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. G., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła:
- 1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
- a) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 84 § 1 k.p.a. polegające na zaniechaniu wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz dokonaniu dowolnej oceny dowodów, co doprowadziło organ do błędnych ustaleń faktycznych, wyrażającego się w tym, że organ administracji drugiej instancji nie dysponując jakimkolwiek materiałem dowodowym, domniemał zmanipulowanie oprogramowania do urządzenia rejestrującego (tachografu), a w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego przypisania skarżącej naruszenia opisanego pod Ip. 6.1.2 oraz 6.3.17 załącznika nr 3 do u.t.d.;
- b) art. 75 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 i 2 k.p.a., a także 84 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na zaniechaniu wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego wyrażające się w bezzasadnym zaniechaniu przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu analizy tarcz tachografów, co doprowadziło organ do błędnych ustaleń faktycznych, a w konsekwencji nietrafnego przyjęcia, że w sprawie skarżąca ponosi odpowiedzialność administracyjną z tytułu naruszenia przepisu Ip. 6.1.2 oraz 6.3.17 załącznika nr 3 do u.t.d.;
- 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest:
- a) art. 92c ust. 1 u.t.d. polegające na jego wadliwej wykładni, prowadzącej do uznania, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki egzoneracyjne, podczas gdy skarżąca wykazała ich istnienie, albowiem poinformowała organy, iż kontrolowany pojazd marki DAF o nr. rej. [...] został przez nią zakupiony jako używany i nie miała ona możliwości zweryfikowania ewentualnej niedozwolonej ingerencji w urządzenie rejestrujące;
- b) art. 92a ust. 1 i 7 u.t.d. w zw. z Ip. 6.3.17 załącznika nr 3 do u.t.d. (sankcjonującym naruszenie obowiązku terminowego pobierania danych z karty kierowcy) przez jego zastosowanie i błędne przyjęcie, że w stanie faktycznym sprawy powinien znaleźć jednocześnie zastosowanie przepis 6.1.2. załącznika nr 3 do u.t.d. (sankcjonujący wykonywanie przewozu drogowego pojazdem wyposażonym w tachograf, przyrząd rejestrujący, czujnik ruchu, urządzenie zewnętrzne GNSS lub urządzenie wczesnego wykrywania na odległość, nieposiadające świadectwa homologacji typu lub tachograf lub powyżej wymieniony element składowy tachografu, który został podrobiony lub przerobiony), co oznacza bezzasadne zastosowanie dwóch sankcji administracyjnych do tego samego zdarzenia.
Wskazując tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w całości oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że kontrolujący podczas kontroli nie znaleźli jakichkolwiek urządzeń niedozwolonych ani nie zidentyfikowali jakiegokolwiek zmanipulowanego oprogramowania mogących wpływać na działanie urządzenia rejestrującego (tachografu cyfrowego). Ponadto w toku postępowania przed organami pierwszej i drugiej instancji nie ustalono, czy w okolicznościach sprawy doszło do jakiejkolwiek manipulacji w tachografie bądź impulsatorze zamontowanym w pojeździe marki DAF o nr. rej. [...]. Nie ustalono również, czy możliwy jest montaż i demontaż urządzenia zakłócającego pracę tachografu lub impulsatora w trakcie poruszania się pojazdu, względnie zainstalowanie (zmiana) oprogramowania pozwalającego na zatrzymanie tachografu oraz drogomierza podczas jazdy i w jaki sposób miałoby ono technicznie działać. Okoliczności istotne w sprawie zostały ustalone jedynie w oparciu o pozaustawową przesłankę doświadczenia zawodowego inspektora, nie zaś na wiadomościach specjalnych biegłego (art. 84 § 1 k.p.a.).
Organ zaniechał ponadto zweryfikowania, czy do nierejestrowania na urządzeniu rejestrującym wskazań w zakresie prędkości pojazdu, aktywności kierowcy i przebytej drogi na karcie kierowcy doszło wskutek awarii tachografu.
Skarżąca podniosła, że w toku postępowania wielokrotnie podkreślała, iż samochód marki DAF o nr. rej. [...] został przez nią zakupiony jako używany i nie mogła przewidzieć, że dokonywano w nim jakichkolwiek zmian, czy ingerowano w oprogramowanie w sposób uniemożliwiający prawidłowe dokonywanie pomiaru czasu pracy. Informacje te powtórzył organ odwoławczy w wydanej decyzji, jednak nie odniósł się do niej w sposób prawidłowy. Dodatkowo, w toku postępowania, na żadnym etapie sprawy, organy nie przeprowadziły jakiekolwiek dowodu, z którego wynikałoby, iż w pojeździe faktycznie zainstalowano oprogramowanie fałszujące rejestrację jazdy.
Ponadto podniesiono, że nie sposób zgodzić się z rozstrzygnięciem organów administracyjnych, jakoby wykonywanie przewozu drogowego z przerobionym tachografem (zmanipulowane oprogramowanie) dopuszczało jednoczesne stwierdzenie naruszenia z lp. 6.3.17 załącznika nr 3 do u.t.d., polegającego na naruszeniu obowiązku terminowego pobierania danych z karty kierowcy. Skoro bowiem organy przyjęły, że tachograf został przerobiony poprzez zmanipulowane oprogramowanie to jednocześnie nie może być uznany za sprawny technicznie. Natomiast naruszenie określone w lp. 6.3.17. wpływające na nierejestrowanie na wykresówce lub karcie kierowcy aktywności kierowcy, prędkości pojazdu lub przebytej drogi dotyczy wyłącznie sprawnych tachografów.
W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Decyzje zapadłe w przedmiotowym postępowaniu dotyczą obowiązku zapłaty przez skarżącą kary pieniężnej w wysokości 10.500 zł nałożonej z powodu stwierdzonych w trakcie przewozu naruszeń obowiązków lub warunku przewozu drogowego, o których mowa w art. 92a ust. 1, 3 i 7 u.t.d., określonych w załączniku nr 3 do u.t.d. pod pozycjami lp. 6.1.2. (wykonywanie przewozu drogowego pojazdem wyposażonym w tachograf, przyrząd rejestrujący, czujnik ruchu, urządzenie zewnętrzne GNSS lub urządzenie wczesnego wykrywania na odległość, nieposiadające świadectwa homologacji typu lub tachograf lub powyżej wymieniony element składowy tachografu, który został podrobiony lub przerobiony) i lp. 6.3.17 (naruszenie obowiązku terminowego pobierania danych z karty kierowcy).
Zarzuty skargi oraz użyta do ich uzasadnienia argumentacja zmierzają do podważenia ustaleń organów dotyczących modyfikacji tachografu cyfrowego i zasadności wymierzenia kar określonych w lp. 6.1.2. i lp. 6.3.17. załącznika nr 3 do u.t.d.
Materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy o transporcie drogowym, ale także przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014 z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie tachografów stosowanych w transporcie drogowym i uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3821/85 w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym oraz zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz przepisy rozporządzenia Komisji (UE) nr 581/2010 z dnia 1 lipca 2010 r. w sprawie maksymalnych okresów na wczytanie odpowiednich danych z jednostek pojazdowych oraz kart kierowców.
Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 2 u.t.d., podmioty wykonujące przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem ponoszą odpowiedzialność za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego. Obowiązki lub warunki przewozu drogowego to, zgodnie z art. 4 pkt 22 u.t.d., obowiązki lub warunki wynikające z przepisów ustawy oraz przepisów innych ustaw, przepisów Unii Europejskiej i wiążących Polskę umów międzynarodowych, wymienionych w art. 4 pkt 22 lit. a-y u.t.d.
Natomiast art. 92a ust. 1 u.t.d. stanowi, że podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 12.000 złotych za każde naruszenie, z tym że przedsiębiorca prowadzący pośrednictwo przy przewozie osób z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej w wysokości od 5.000 złotych do 40.000 złotych za każde naruszenie.
Zgodnie z art. 92a ust. 3 u.t.d. suma kar pieniężnych, o których mowa w ust. 1, nałożonych za naruszenia stwierdzone podczas jednej kontroli drogowej, nie może przekroczyć kwoty 12.000 złotych.
Stosownie do art. 92a ust. 7 u.t.d., wykaz naruszeń obowiązków lub warunków przewozu drogowego, o których mowa w ust. 1, wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia, a w przypadku niektórych naruszeń numer grupy naruszeń oraz wagę naruszeń wskazane w załączniku I do rozporządzenia Komisji (UE) 2016/403:
- 1) popełnionych przez podmiot wykonujący przewóz drogowy określa lp. 1.-9.,
- 2) popełnionych przez przewoźnika drogowego w związku z wykonywaniem transportu drogowego określa lp. 10.
- - załącznika nr 3 do ustawy.
Kary pieniężne określone w załączniku nr 3 do u.t.d. zostały ustalone w sposób sztywny.
Wskazane regulacje prawne oznaczają, że decyzja o nałożeniu kary ma charakter związany i w razie stwierdzenia w czasie kontroli drogowej naruszenia obowiązków lub warunków wykonywania przewozu drogowego organ – co do zasady – zobowiązany jest do ustalenia kary pieniężnej lub kar pieniężnych w wysokości określonej w załączniku i nałożenia jej w wysokości nie wyższej, niż wynikająca z art. 92a ust. 5 u.t.d.
Przechodząc do ustaleń natury faktycznej stwierdzić należy, że wykazane zostało, za pomocą prawidłowo zebranego i ocenionego materiału dowodowego, że przedmiotowy tachograf został przerobiony.
W trakcie czynności kontrolnych w dniu 9 kwietnia 2022 r. wykonano symulację polegającą na wykonaniu dwóch jazd próbnych. Podczas pierwszej jazdy, po wcześniejszym włączeniu nielegalnie zainstalowanego wyłącznika tachografu, tachograf pomiędzy godz. 8:30 a 8:36 nie rejestrował jazdy, a stan licznika pozostał niezmienny (807.567 km), pomimo przejechania dystansu ok 4 km. Podczas drugiej jazdy, po wcześniejszym wyłączeniu nielegalnie zainstalowanego wyłącznika tachografu, tachograf działał prawidłowo rejestrując jazdę w okresie od 8:39 a 8:44, zmienił się również stan licznika – ze wskazania 807.567 km na 807.571 km.
Podkreślić należy, że w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, oprócz utrwalenia okoliczności przeprowadzonej symulacji oraz odebrania zeznań od kierowcy, kontrolujący zlecili oględziny tachografu zatwierdzonemu warsztatowi (do czego byli uprawnieni na podstawie art. 38 ust. 2 i 3 rozporządzenia 165/214), gdzie potwierdzono manipulacje tachografem oraz dokonano wymiany urządzenia rejestrującego oraz czujnika ruchu Kitas 2+ (obudowy i części elektronicznej).
Wbrew zarzutom skargi zebrane dowody potwierdzają słuszność stwierdzenia przez organy, że tachograf został przerobiony. Za takim wnioskiem jednoznacznie przemawiają ustalenia poczynione i utrwalone w trakcie kontroli, których skarżąca skutecznie nie podważyła. Skarżąca przede wszystkim nie podważyła mocy dowodowej protokołu kontroli, ani też nie wykazała awarii tachografu. Przeprowadzona kontrola i jazdy próbne, co wynika z protokołu kontroli, do którego nie wniesiono zastrzeżeń, wykazały nieuprawnioną ingerencję w działanie tachografu. Zaznaczyć trzeba, że protokół kontroli, sporządzony przez uprawnionych funkcjonariuszy publicznych w prawem przewidzianej formie w zakresie przyznanych im ustawowych kompetencji, stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., któremu przysługuje szczególna moc dowodowa. Na gruncie tego przepisu judykatura przyjmuje jednolicie, że utrwalone protokołem czynności kontrolne mają charakter materialno-techniczny i odzwierciedlają ich przebieg oraz poczynione w ten sposób ustalenia.
Dodatkowo protokół obrazuje stan faktyczny, który później może być trudny, a zasadniczo niemożliwy do odtworzenia. Z tego powodu uznaje się go za dokument mający szczególną moc dowodową (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2019 r.; sygn. akt II GSK 1944/17). Szczególna moc dowodowa dokumentu urzędowego nie wyklucza możliwości przeprowadzenia przeciwdowodu, wymaga to jednak aktywności podmiotu kwestionującego treść dokumentu urzędowego.
Ustalenia organów dotyczące powyższych kwestii nie budzą wątpliwości Sądu, dlatego uznać należy za niezasadny zarzut naruszenia przez organy przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.
Sąd nie podziela również argumentacji skarżącej o konieczności powołania w sprawie biegłego. Zauważyć należy, że podczas kontroli inspektorzy poczynili ustalenia faktyczne potwierdzające ingerowanie w działanie tachografu. Ustalenia te zostały potwierdzone także przez zatwierdzony warsztat. Zdaniem Sądu nie ma znaczenia kto i kiedy dopuścił się przerobienia tachografu. Skarżąca jako profesjonalny przewoźnik powinna zaś zadbać, aby tachograf był sprawny i prawidłowo obsługiwany, skoro pojazd ten oddała kierowcy do używania (wykonywania przewozu) w jej imieniu. Jeżeli nawet nabyła pojazd używany z już zmanipulowanym tachografem, to nie zwalniało to skarżącej z obowiązku sprawdzenia tego urządzenia jak i zapewnienia jego sprawności i właściwej obsługi.
Należy nadto wyjaśnić, że organy nie mają obowiązku poszukiwania dowodów na obalenie własnych ustaleń. W orzecznictwie sądów administracyjnych słusznie przyjmuje się, że skoro za działalność przedsiębiorstwa wykonującego transport drogowy ponosi odpowiedzialność przedsiębiorca, to ciężar dowodu, że wystąpiły przesłanki do zwolnienia z tej odpowiedzialności, spoczywa na przedsiębiorcy, gdyż to on wywodzi z tych przepisów korzystne dla siebie skutki prawne (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2010 r.; sygn. akt II GSK 976/09).
Powyżej opisane naruszenie wypełniło znamiona naruszenia wymienionego w załączniku 3 do u.t.d. pod pozycją lp. 6.1.2. (wykonywanie przewozu drogowego pojazdem wyposażonym w tachograf, przyrząd rejestrujący, czujnik ruchu, urządzenie zewnętrzne GNSS lub urządzenie wczesnego wykrywania na odległość, nieposiadające świadectwa homologacji typu lub tachograf lub powyżej wymieniony element składowy tachografu, który został podrobiony lub przerobiony). Wysokość przewidzianej w przypadku tego naruszenia kary pieniężnej to 10.000 zł. Będąc związanym dyspozycją wskazanych przepisów organ zasadnie i w prawidłowej wysokości nałożył przedmiotową karę na skarżącą.
W tym miejscu odnotować należy, że sama skarżąca w uzasadnieniu skargi (s. 6), odnosząc się do naruszenia określonego w lp. 6.3.17 załącznika nr 3 do u.t.d., wskazała że "w niniejszej sprawie prawidłowo ustalono, że tachograf był przerobiony".
Sąd stanął na stanowisku, że w realiach sprawy wykazane nadto zostało przez organy orzekające dokonanie kolejnego naruszenia, związanego z naruszeniem obowiązku terminowego pobierania danych z karty kierowcy.
Jak zasadnie wskazał organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podstawową regulacją odnoszącą się do obowiązku wczytywania wymaganych danych z tachografu cyfrowego i karty kierowcy jest art. 10 ust. 5 lit. a ppkt i) rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Stosownie do jego treści, przedsiębiorstwa transportowe używające pojazdów objętych zakresem tego rozporządzenia i wyposażonych w urządzenia rejestrujące zgodne z załącznikiem IB do rozporządzenia (EWG) nr 3821/85 zapewniają wczytywanie danych z jednostki pojazdowej oraz karty kierowcy z częstotliwością określoną przez Państwo Członkowskie oraz wczytywanie odpowiednich danych częściej, tak aby zapewnić wczytanie danych dotyczących wszystkich działań podejmowanych przez to przedsiębiorstwo lub dla niego.
Maksymalne okresy dotyczące wczytywania danych określone zostały w rozporządzeniu Komisji Europejskiej z dnia 1 lipca 2010 r. nr 581/2010 w sprawie maksymalnych okresów na wczytanie odpowiednich danych z jednostek pojazdowych oraz kart kierowców. W jego art. 1 ust. 3 zapisano, że maksymalny okres na wczytanie odpowiednich danych nie przekracza 90 dni w przypadku danych z jednostki pojazdowej oraz 28 dni w przypadku danych z karty kierowcy. W pkt 1 preambuły tego rozporządzenia wskazano przy tym, że regularne wczytywanie danych zarejestrowanych przez jednostkę pojazdową i na karcie kierowcy jest niezbędne dla skutecznej kontroli przestrzegania przez kierowcę i przedsiębiorstwo przepisów dotyczących czasu prowadzenia pojazdów i okresów odpoczynku ustanowionych rozporządzeniem (WE) nr 561/2006, natomiast określenie maksymalnego okresu na wczytywanie odpowiednich danych z jednostki pojazdowej i karty kierowcy pozwoli na ściślejsze ujednolicenie warunków działalności przedsiębiorstw transportu drogowego w całej Unii (pkt 2). Wg zaś pkt 3 preambuły, określając maksymalne okresy na wczytanie danych, należy uwzględnić wyłącznie dni zarejestrowanej działalności.
Określenie częstotliwości odczytywania danych z tachografów cyfrowych i karty kierowcy pozostawiono państwom członkowskim (art. 10 ust. 5 lit. a ppkt i rozporządzenia (WE) nr 561/2006). Konsekwencją powyższych rozwiązań jest treść lp. 6.3.17 załącznika nr 3 u.t.d. przewidujący karę pieniężną w wysokości 500 zł za naruszenie obowiązku terminowego pobierania danych z tachografu – za każdego kierowcę.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy organ ustalił, że analiza danych cyfrowych z karty kierowcy G. S. wykazała, iż poprzedni odczyt z karty dokonano w dniu 1 stycznia 2000 r. W samym tylko okresie objętym kontrolą (od dnia 12 marca 2022 r. do 9 kwietnia 2022 r.) zapisano 29 dni kalendarzowych, w tym 29 dni zarejestrowanej działalności. Nie ulega zatem wątpliwości, iż termin odczytu przekroczono o 28 dni. Organ odwoławczy zaznaczył przy tym, że przy obliczeniu dni potrzebnych do sczytania danych z karty kierowcy wziął pod uwagę rozporządzenie nr 581/2010 i za podstawę przyjął dni zarejestrowanej działalności, na które składa się dni, w których kierowca prowadził pojazd oraz dni w których kierowca odbierał odpoczynki zgodnie przepisami regulującymi czas pracy kierowców.
Zdaniem Sądu, ocena stanowiska organu odwoławczego wskazuje, że przy wydawaniu decyzji przyjął on właściwą wykładnię regulacji dotyczących obowiązku sczytywania danych z karty kierowcy. Uwzględniono bowiem zapis pkt 3 preambuły do rozporządzenia nr 581/2010 stanowiącego, iż określając maksymalne okresy na wczytanie danych, należy uwzględnić wyłącznie dni zarejestrowanej działalności (okres maksymalny może obejmować więc tylko sumę dni działalności, która podlegała obowiązkowi rejestracji, a nie ciąg kolejno następujących po sobie dni kalendarzowych, niezależnie od tego, czy działalność rejestrowana była w tych dniach wykonywana).
Skarżąca nie wykazała by ustalenia organu co do liczby dni zarejestrowanej działalności w przypadku kontrolowanego kierowcy były błędne. Wobec tego należało uznać, że organ prawidłowo stwierdził naruszenie określone w lp. 6.3.17 załącznika nr 3 do u.t.d. i nałożył na skarżącą karę pieniężną w wysokości 500 zł za kierowcę.
Nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja skargi w zakresie naruszenia lp. 6.3.17. załącznika do u.t.d., wskazać bowiem należy, że stanowi ona w istocie powielenie wywodów zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 maja 2022 r. (sygn. akt III SA/Wr 319/21), a dotyczących naruszenia określonego w lp. 6.2.1. załącznika nr 3 do u.t.d. polegającego na niewłaściwej obsłudze lub odłączeniu homologowanego i sprawnego technicznie tachografu w kontekście naruszenia określonego w lp. 6.1.2. załącznika do u.t.d. polegającego na wykonywaniu przewozu drogowego z przerobionym tachografem (zmanipulowane oprogramowanie).
Natomiast lp. 6.3.17. załącznika nr 3 do u.t.d. sankcjonuje naruszenie obowiązku terminowego pobierania danych z karty kierowcy. Stwierdzenie naruszenia lp. 6.1.2. załącznika nr 3 do u.t.d. nie ma wpływu na możliwość jednoczesnego stwierdzenia naruszenia lp. 6.3.17. załącznika nr 3 do u.t.d.
Po rozważeniu wskazanych kwestii należało odnieść się do zasadności odmowy zastosowania w sprawie regulacji egzoneracyjnej, to jest art. 92c u.t.d.
Przepis ten w ust. 1 stanowi, że nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli:
- 1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć, lub
- 2) za stwierdzone naruszenie na podmiot wykonujący przewozy została nałożona kara przez inny uprawniony organ, lub
- 3) od dnia ujawnienia naruszenia upłynął okres ponad 2 lat.
Wobec tego, że od ujawnienia naruszeń do dnia wydania decyzji dwuletni okres, o którym mowa w cytowanym art. 92c ust. 1 pkt 3 u.t.d. nie zdążył upłynąć, a w realiach sprawy brak jest informacji odnośnie nałożenia tożsamej kary przez inny uprawniony organ (art. 92c ust. 1 pkt 2), zastosowanie mógł znaleźć jedynie przepis art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. Jednakże i w tym przypadku stanowisko organów obu instancji jawi się jako prawidłowe.
Sytuacja wskazana w art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., może mieć miejsce jeżeli strona nie miała wpływu na powstanie naruszenia lub nie mogła tego przewidzieć, a więc gdy naruszenie prawa jest wynikiem okoliczności całkowicie od niej niezależnych. W dyspozycji art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. nie mieszczą się natomiast sytuacje, które wynikają z braku właściwych rozwiązań organizacyjnych po stronie pracodawcy, a nawet lekkiego niedbalstwa. Brak wpływu strony na powstanie naruszenia musi realnie zaistnieć, nie jest wystarczające jedynie zakwestionowanie swojej odpowiedzialności. Brak skutecznego, a więc eliminującego mogące wystąpić naruszenia, nadzoru nad wykonywaniem przewozów świadczy o tym, że strona nie może skutecznie powołać się na art. 92b ust. 1 pkt 1 u.t.d.
Przedsiębiorca należycie dbający o swoje sprawy powinien w sposób szczególny zadbać o przestrzeganie przepisów prawa, w tym ustawy o transporcie drogowym. Powinien zapewnić taką organizację przedsiębiorstwa, która pozwala na uniknięcie powstawania ewentualnych naruszeń, w tym w zakresie prawidłowego przestrzegania przepisów prawa.
W ocenie Sądu powoływane przez skarżącą w niniejszej sprawie okoliczności z pewnością nie przemawiają za spełnieniem powyższych standardów. Poza własnymi twierdzeniami skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów świadczących o braku winy w stwierdzonych naruszeniach. W okolicznościach niniejszej sprawy nie można uznać, że skarżąca zapewniła właściwą organizację i dyscyplinę pracy umożliwiającą przestrzeganie przez kierowców wskazanych wyżej przepisów.
Reasumując, Sąd podzielił ocenę organów, że w niniejszej sprawie wystąpiły podstawy faktyczne i prawne do nałożenia na skarżącą kary pieniężnej na podstawie art. 92a u.t.d. i jednocześnie brak było przesłanek do zastosowania art. 92c ust. 1 u.t.d.. W toku prowadzonego postępowania w sposób prawidłowy i wyczerpujący ustalono okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy odniósł się do zarzutów strony i prawidłowo wyjaśnił podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia.
Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd nie dopatrzył się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadniać uchylenie zaskarżonej decyzji (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił wniesioną skargę, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).