Uzasadnienie
Decyzją z dnia 8 lipca 2014 r., nr [...] Wójt Gminy P. odmówił J. B. (dalej jako: strona, dłużnik alimentacyjny) umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych D. B. i A. B..
W podstawie prawnej rozstrzygnięcia podano art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej jako k.p.a. oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.).
W uzasadnieniu organ wskazał, że strona w dniu 13 maja 2014 r. wystąpiła o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych D. B. i A. B., motywując prośbę tym, że jest osobą samotną, niepełnosprawną, utrzymującą się z renty oraz z zasiłku pielęgnacyjnego, bez możliwości jakiegokolwiek wsparcia. Organ zaznaczył, że obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców i służy realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy też edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą, podlegającą ochronie ze strony państwa. Organ powołał się na regulację art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Dalej wyjaśnił, że zadłużenie strony jest następstwem niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego wobec uprawnionych D. B. i A. B., orzeczonego przez Sąd Rejonowy w K. w dniu 23 lipca 2002 r. w sprawie o sygn. akt [...], zasądzającym alimenty w kwocie po 200 zł miesięcznie. W związku z niewywiązywaniem się z tego obowiązku, dzieci stały się uprawnionymi do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Strona jest zobowiązana do spłaty zadłużenia z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które według stanu na dzień 4 lipca 2014 r. wynosi 6.109,97 zł. Z wywiadu środowiskowego wynika, że dłużnik alimentacyjny utrzymuje się z renty i zasiłku pielęgnacyjnego, dorywczo pracował w firmie budowlanej, z której otrzymywał wynagrodzenie finansowe, z którego świadomie zrezygnował w zamian za wynagrodzenie w formie usługowej i rzeczowej, gdyż jest w trakcie wykańczania domu. Obecnie strona twierdzi, że nie uzyskuje dochodu z pracy dorywczej, to jednak trudno zastać ją w miejscu zamieszkania.
Mając na uwadze powyższe, w szczególności stan zdrowia oraz sytuację osobistą i materialną wnioskodawcy organ uznał, że nie zachodzą okoliczności wskazujące na możliwość umorzenia zaległości. Organ zaznaczył również, że rozstrzygnięcie ma charakter uznaniowy i umorzenie należności, w tym również w części, nie jest obligatoryjne nawet w przypadku spełnienia przesłanek.
Od powyższej decyzji odwołanie złożył J. B., który w uzasadnieniu wskazał tylko, że jest ono "w pełni uzasadnione".
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 9 czerwca 2015 r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 41 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało w mocy decyzję organu niższej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy zacytował treść art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wskazał, że stosownie do wniosku podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia jest ust. 2 tego artykułu. Wskazano, że przepis ten oparty jest na uznaniu administracyjnym i może być zastosowany w wyjątkowej sytuacji. Zanalizowano pojęcie sytuacji dochodowej na tle pojęć unormowanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt. 4 w zw. z art. 3 pkt 1 i pkt 2 tej ustawy). Podniesiono, że w rozpatrywanej sprawie sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego wynika m.in. z: wywiadu środowiskowego, oświadczenia w przedmiocie pracy dorywczej, zaświadczenia z ZUS, zaświadczenia z GOPS w W., zaświadczenie o dokonanych wpłatach, oświadczenie o stanie majątkowym, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Dodatkowo także przedłożono do akt fakturę VAT z apteki i zlecenie lekarskie na okulary.
Zdaniem organu odwoławczego, sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego nie uzasadnia zastosowania wobec niego dobrodziejstwa umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny wprawdzie znajduje się w szczególnej sytuacji - ze względu na stan zdrowia, jednakże z tego powodu jest już beneficjentem środków publicznych (renta z tytułu niezdolności do pracy, zasiłek pielęgnacyjny). Dochód, po odliczeniu kwot alimentów, wynosi 491,90 zł i odnosi się do osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe, a przy tym ma charakter stały. Strona uzyskiwała także przynajmniej w części okresu, w którym powstało jej zadłużenie alimentacyjne wynagrodzenie tytułem pracy w firmach budowlanych. W tym czasie strona prowadziła i prowadzi budowę domu, której służyło wynagrodzenie mające formę rzeczowo-usługową. Ponadto strona budowała będąc już współwłaścicielem innego domu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. B. wniósł o uchylenie obowiązku alimentacyjnego po uzyskaniu przez uprawnionych pełnoletności i uzyskaniu przez nich zatrudnienia, umorzenie połowy należności alimentacyjnych oraz rozłożenie na raty drugiej połowy należności alimentacyjnych, podnosząc argumentację jak w postępowaniu administracyjnym. W uzasadnieniu skargi strona wskazała ponownie m.in. na swoją niepełnosprawność, zły stan zdrowia (cukrzyca) i trudną sytuacją finansową (ubóstwo).
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiot kontroli sądowej w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 czerwca 2015 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 8 lipca 2014 r., którą odmówiono - dłużnikowi alimentacyjnemu – J. B. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz D. B. i A. B. Na wstępie trzeba podkreślić, że kognicja sądu administracyjnego nie pozwala na uwzględnienie zawartych w skardze żądań umorzenia i rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń. Należy zaznaczyć, że dłużnik w toku postępowania administracyjnego domagał się umorzenia należności w całości. Sąd administracyjny nie jest również władny do uchylenia ciążącego na skarżącym obowiązku alimentacyjnego.
W postępowaniu sądowo-administracyjnym badana jest bowiem wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość zastosowanej procedury. Sąd administracyjny, rozpatrując sprawę nie podejmuje zatem merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa, lecz ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie decyzji podlegającej ocenie. Oznacza to również, że w postępowaniu sądowo-administracyjnym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej.
Dokonując tak rozumianej oceny legalności zapadłych rozstrzygnięć Sąd nie stwierdził naruszeń prawa skutkujących koniecznością ich eliminacji z obrotu prawnego.
Skarga jest niezasadna i nie podlega uwzględnieniu.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 27 września 2007 r. o pomocy uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r., nr 1, poz. 7 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z tym przepisem ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Trzeba zaznaczyć, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu, obowiązującego w dacie orzekania przez organ drugiej instancji, organ właściwy wierzyciela wydawał, po zakończenia okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (sygnatura takiej decyzji została przywołana we wniosku inicjującym postępowanie). Przepis art. 27 ust. 2 ustawy został uchylony z dniem 18 września 2015 r. przez art. 1 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2015 r., poz. 1302).
Okoliczności faktyczne sprawy pozostawały zasadniczo poza sporem, w tym wysokość zadłużenia, które na dzień 8 lipca 2014 r. wynosiło 6.106,34 zł (vide: zaświadczenie w aktach administracyjnych). Nie było również kwestionowane w sprawie, że obowiązek alimentacyjny skarżącego wobec D. B. i A. B. wynika z orzeczenia Sądu Rejonowego w K. z dnia 23 lipca 2002 r. w sprawie sygn. akt [...].
Jest też oczywiste, że instytucja umorzenia ma charakter wyjątkowy.
Przechodząc dalej, to użycie w przepisie art. 30 ust. 2 ustawy przez ustawodawcę słowa "może" oznacza, że zaskarżona decyzja ma charakter uznaniowy. Innymi słowy, decyzja podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego i organ administracyjny może podjąć w sprawie rozstrzygnięcie, ale nie ma nakazu ustalenia określonej jego treści.
Oczywiście element uznaniowości nie świadczy o tym, że decyzja polega na dowolności działania organu. W konsekwencji też prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, co wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego (art. 6 k.p.a. i art. 7 k.p.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w przypadku decyzji uznaniowej na organie rozpoznającym sprawę ciąży obowiązek szczególnej dbałości o dokonanie ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz staranne wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy wydaniu rozstrzygnięcia.
Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych obejmuje przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia.
Te wymogi, w ocenie Sądu orzekającego, zostały w niniejszej sprawie spełnione.
W świetle przywołanego przepisu art. 30 ust. 2 ustawy nie może budzić wątpliwości, że podstawową przesłankę, którą należy rozważyć rozpoznając wniosek dłużnika alimentacyjnego jest - jego sytuacja dochodowa i rodzinna. Prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy wymagało więc od organu dokonania oceny tej sytuacji.
Wnioskiem datowanym na dzień 12 maja 2014 r. J. B. zwrócił się o umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wskazując, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z odsetkami w całości (art. 30 ust. 2 ustawy). Dłużnik powoływał się na trudną sytuację życiową, rodziną i zdrowotną. Podniósł, że jest umiarkowanie niepełnosprawny od dzieciństwa, samotny i rozwiedziony. Nie starcza mu na chleb i leki (vide: wniosek dłużnika w aktach administracyjnych).
Jak wynika z materiału zgromadzonego w sprawie, w tym z przeprowadzonego w dniu 10 czerwca 2014 r. wywiadu środowiskowego, skarżący jest osobą w sile wieku (54 lata) i ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe. Niepełnosprawność datuje się od dzieciństwa. Ma cukrzycę i cierpi na choroby układu krążenia (do akt załączono fakturę za leki z dnia 24 maja 2014 r. na kwotę do zapłaty 39,64 zł i zlecenie lekarskie na okulary). J. B. otrzymuje rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 742,84 zł brutto, która jest pomniejszana o potrącane alimenty - 307,08 zł. W zaświadczenia ZUS-u Inspektoratu w W. z dnia 10 czerwca 2014 r. wskazano, że z ww. świadczenia potrącana jest kwota 321,91 zł, w tym 30 zł zaliczki na podatek, 66,86 zł składka na ubezpieczenie zdrowotne, do wypłaty pozostaje 324,02 zł. Dłużnik otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe.
Nie utrzymuje kontaktu z dziećmi, ani z rodzeństwem. Samotnie gospodaruje, zamieszkując w wybudowanym przez siebie domu o powierzchni 90m2 (w którym zaadoptował dwa pomieszczenia do zamieszkiwania). Dom stanowi jego wyłączną własność i jest w trakcie jego wykańczania.
Oprócz domu, dłużnik posiada również udział w wysokości 1/5 własności nieruchomości (domu rodzinnego, położonego na działce o pow. działki około 900 m2). Zarówno dom, jak i udział we współwłasności nieruchomości zostały ujęte w złożonym w dniu 10 czerwca 2014 r. przez dłużnika oświadczeniu majątkowym, znajdującym się aktach administracyjnych.
Ponadto, z wywiadu środowiskowego wynika, że dłużnik ma kwalifikacje w zawodzie stolarza oraz doświadczenie w branży budowlanej, zbrojeniach i pracach wykończeniowych, zaś z wcześniej składanych przez niego oświadczeń wynikało, że materiały budowlane i pomoc w budowie otrzymywał jako formę zapłaty za pracę wykonywaną w firmach budowlanych. Dłużnik świadomie podjął decyzję o rezygnacji z wynagrodzenia finansowego w zamian za wynagrodzenie w formie usługowej i rzeczowej. Mimo zapewnień dłużnika, że nie pracuje, to jak zaznaczono w wywiadzie środowiskowym trudno go zastać w domu. Okoliczność ta znajduje również odzwierciedlenie w treści pisma z dnia 4 czerwca 2014 r., znajdującego się w aktach administracyjnych, w którym wskazano, że pracownik socjalny nie zastał dwukrotnie strony w miejscu zamieszkania. W wywiadzie podniesiono, że dłużnik przekazuje pracownikom socjalnym, że własnymi siłami i z pozyskiwanych materiałów stara się wykończyć dom z myślą o dzieciach.
Przenosząc powyższe kwestie w realia rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że bezsprzecznie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i finansowej. Jest osobą samotnie gospodarującą, o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności datowanym od dzieciństwa, która uzyskuje niewielki dochód (renta i zasiłek pielęgnacyjnego). Nie oznacza to jednak, że organom rozpatrującym wniosek skarżącego można zarzucić, że w zaskarżanym rozstrzygnięciu naruszyły prawo.
W ocenie Sądu, organy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i opisały dokładnie sytuację życiową skarżącego, prowadząc postępowanie w zgodzie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Zwłaszcza organ odwoławczy uzasadnił szczegółowo i dokładnie podjęte rozstrzygnięcia. Organ nie kwestionował szczególnej sytuacji skarżącego w jakiej się znajduje ze względu na stan zdrowia (orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności) oraz na wysokość faktycznie uzyskiwanego dochodu (491,90 zł). Jednak zaznaczył, że otrzymana renta z tytułu niezdolności do pracy oraz zasiłek pielęgnacyjny są dochodami o stałym charakterze, i to osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe. Przede wszystkim jednak nie uszło uwadze organu, że skarżący uzyskiwał wynagrodzenie z tytułu pracy w firmach budowlanych, które "służyło" wyłącznie budowie domu, gdyż miało charakter rzeczowo-usługowy i wiązało się ze świadomą rezygnacją przez dłużnika z wynagrodzenia pieniężnego. Ponadto organ podkreślił, że dłużnik prowadził i prowadzi budowę domu, będąc współwłaścicielem innej nieruchomości.
Zdaniem Sądu, dokonana analiza była wystarczająca i pozwalała na prawidłowe rozpoznanie wniosku. Ponadto, dokonana przez organy ocena nie narusza jednocześnie granic uznania administracyjnego. W sytuacji, gdy organy dokonując oceny okoliczności sprawy, do czego zobowiązane są na mocy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., to w ocenie Sądu nie można zasadnie twierdzić, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia są bezprawne.
Sąd również dostrzega, że sytuacja życiowa i dochodowa skarżącego jest niewątpliwie trudna. Niemniej, dłużnik jest właścicielem niedużego domu i współwłaścicielem innej nieruchomości. Ponadto, mimo posiadania orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wykonywał pracę za którą otrzymywał wynagrodzenie w formie rzeczowej, co umożliwiało mu budowę domu, a który obecnie wykańcza. Dłużnik posiada kwalifikacje i doświadczenie w branży budowlanej, które pozwalały mu na pozyskiwanie dodatkowe środków. Jak wynika z wywiadu środowiskowego dłużnik deklaruje zakończenie tej inwestycji, co niewątpliwe musi się wiązać z koniecznością poniesienia kosztów i uzyskaniem środków na ich pokrycie. Trudno też uznać, aby w takiej sytuacji mogło nastąpić definitywnie zrezygnowanie z świadczenia usług czy pracy.
Przeprowadzona kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji doprowadziła do stwierdzenia, że nie została ona wydana z istotnym naruszeniem prawa, które skutkuje wyeliminowaniem tego aktu z obrotu prawnego
W tym stanie rzeczy, mając na uwadze charakter decyzji podjętej w ramach uznania administracyjnego, Sąd nie ma możliwości podważenia dokonanej przez organy oceny, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego nie przemawiają za umorzeniem należności.
Na marginesie trzeba wskazać, że uchylenie obowiązaku alimentacyjnego należy do kompetencji sądu powszechnego i taki wniosek może zostać złożony przez skarżącego.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.