Uzasadnienie
`Decyzją z dnia 17 czerwca 2015 r. Starosta, na podstawie art. 104 k.p.a., art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i 6, art. 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2015 r., poz. 332) - ustalił od A. K. –M. i I. M. opłatę za pobyt syna K. M. w placówce opiekuńczo-wychowawczej od 1.06.2015 r. do 31.05.2016 r. w wysokości 2.293,00 zł.
Organ wskazał, że zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, rodzice dziecka umieszczonego w placówce opiekuńczo-wychowawczej ponoszą opłaty w wysokości średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie dziecka w tej placówce. W oparciu o art. 194 ustawy opłatę ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w placówce opiekuńczo- wychowawczej. Średni miesięczny wydatek na utrzymanie dziecka w placówce interwencyjnej "[...]" wynosi 2293 zł. Strony prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z drugim dzieckiem. Łączne dochody rodziny wynoszą 7980,27 zł miesięcznie, które przekraczają kryterium dochodowe dla rodziny, ustalone w przepisach ustawy o pomocy społecznej na kwotę 1368 zł. Organ stwierdził, że nie miały zastosowania zasady odstąpienia od ustalania opłaty, gdyż pozostająca rodzinie kwota dochodu po odliczeniu opłaty wynosi 5687,27 zł i nie jest niższa niż 150% kryterium dochodowego, tj. 2052,00 zł.
W odwołaniu skarżący zakwestionowali wysokość ustalonej opłaty podnosząc, że wcześniej opłata wynosiła jedynie 500 zł, a dochody rodziny zmalały w stosunku do dochodów w roku poprzednim. Kwota miesięczna na osobę w rodzinie to 2660,09 zł, która jest niższa od średnich zarobków obliczonych przez GUS za maj 2015 r. Ponadto drugi syn – S., jest w trakcie kosztownego leczenia psychiatrycznego, leczy się też u stomatologa. Także oni sami są w trakcie leczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 2 listopada 2016 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Wyrokiem z dnia 23 lutego 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 30/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na skutek skargi skarżących, uchylił decyzję organu odwoławczego.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ustala starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w placówce opiekuńczo- wychowawczej (art. 194 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej). Skarżący na rozprawie zakwestionował właściwość Starosty do wydania decyzji twierdząc, że miejscem zamieszkania skarżących i ich dzieci przed umieszczeniem syna K. w placówce opiekuńczo- wychowawczej był G.. Decyzje organów obu instancji nie zawierały danych, pozwalających na zweryfikowanie tego zarzutu. Z decyzji i akt administracyjnych nie wynikało, kiedy syn skarżących został umieszczony w placówce opiekuńczo- wychowawczej. Nie przesądzała tego też data, od której ustalona została odpłatność. Na podstawie dokumentów przedstawionych na rozprawie przez skarżącego nie sposób było ustalić, jakie było miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w placówce, tym bardziej, że treść dokumentów weryfikowana być powinna w oparciu o datę umieszczenia dziecka w placówce, która nie była Sądowi znana.
Powołanie przez organ pierwszej instancji art. 193 ust. 6 ustawy sugerowało, że skarżący pozbawieni są władzy rodzicielskiej albo że władza ta została zawieszona lub ograniczona. Dokumentów potwierdzających taki stan rzeczy brak było w aktach sprawy. Sąd wskazał, że kwestia naruszenia przepisów o właściwości musi być wyjaśniona z uwagi na sankcję nieważności, jaką za sobą pociąga naruszenie tych przepisów. Okoliczności pozwalające na ocenę, czy nie doszło do ich naruszenia powinny znaleźć odzwierciedlenie w zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy nie wywiązał się z obowiązku przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego (art. 136 k.p.a.) w celu wyjaśnienia tej kwestii. Sąd uznał, że ocena prawidłowości ustalenia wysokości opłaty za pobyt dziecka skarżących w placówce opiekuńczo- wychowawczej jest przedwczesna.
Decyzją z dnia 30 czerwca 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w części ustalającej wysokość opłaty w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 31 maja 2016 r. na kwotę 2293,00 zł miesięcznie i orzekło o ustaleniu wysokości opłaty w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 31 maja 2016 r. w kwocie 2332 zł miesięcznie, utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy w pozostałej części.
Organ odwoławczy podał, że małoletni syn skarżących został umieszczony w placówce opiekuńczo-wychowawczej - Pogotowiu Opiekuńczym "[...]" w O. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 8 czerwca 2014 r. sygn. akt [...], któremu nadano klauzulę wykonalności w dniu wydania orzeczenia. Postanowienie było udzieleniem zabezpieczenia interesom małoletniego syna skarżących w sprawie o ograniczenie władzy rodzicielskiej. Dziecko zostało odebrane rodzicom przez Komendę Powiatową Policji w trybie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy rodzinie. W dniu 18 czerwca 2014 r. I. M. złożył dwa oświadczenia, w których wskazał jako miejsce zamieszkania L., ul. [...].
Organ odwoławczy wskazał, że właściwym do wydania decyzji w sprawie wydatków na utrzymanie dziecka skarżących w placówce opiekuńczo-wychowawczej jest Starosta. Z treści postanowienia Sądu Rejonowego w K. (sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania małoletniego –art. 569 § 1 k.p.c.) wynika, że dziecko zostało odebrane rodzicom przez Komendę Policji w K., zatem miejscem zamieszkania nie mógł być G. - właściwość sądu i organu Policji wskazuje na miejsce zamieszkania rodziny w powiecie m. Z oświadczenia skarżącego wynika, że rodzice małoletniego zamieszkiwali wówczas w L.. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest, zgodnie z art. 25 k.c. miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Ze zgromadzonych dowodów wynika, że miejscem zamieszkania skarżących w czerwcu 2014 r. były L. w powiecie m. Nie ma przy tym znaczenia fakt zameldowania w G., bo zameldowanie jest czynnością ewidencyjną i nie zawsze pokrywa się z miejscem faktycznego zamieszkania.
W chwili umieszczenia małoletniego w pieczy zastępczej rodzicom nie ograniczono jeszcze władzy rodzicielskiej prawomocnym orzeczeniem sądu, wobec czego, zgodnie z art. 26 §1 k.c., miejscem zamieszkania tego dziecka była również miejscowość L..
Organ odwoławczy wskazał też, że zgodnie z art. 193 ustawy rodzice dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej co do zasady ponoszą pełną opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce. Średnia wysokość wydatków ustalana jest nie w drodze decyzji, a aktu prawa miejscowego, który jest wiążący dla organu wydającego decyzję o ustaleniu opłaty. Średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce, w której przebywa K. M. wynosiły w dniu wydania zaskarżonej decyzji 2293 zł, a od 1 kwietnia 2016 r. – 2332 zł. Z uwagi na zmianę stanu prawnego w toku postępowania wywołaną ustaleniem od dnia 1 kwietnia 2016 r. nowej wysokości średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie dziecka w placówce w drodze Zarządzenia Nr 85/2016 Starosty z dnia 10 marca 2016 r. Kolegium jest zobowiązane orzec reformatoryjnie, uwzględniając zmianę stanu prawnego. Prawidłowo ustalona opłata wynosi miesięcznie 2293 zł od 1 czerwca 2015 r. do 31 marca 2016 r. oraz 2332 zł od 1 kwietnia 2016 r. do 31 maja 2016 r.
Organ odwoławczy wskazał też, że nie wystąpiły przesłanki odstąpienia od ustalenia opłaty, unormowane przepisem prawa miejscowego - § 5 ust.1 załącznika do Uchwały Nr V /44/2015 Rady Powiatu z dnia 31 marca 2015 r. Wysoki dochód rodziny wynoszący na jedną osobę 2660,09 zł znacznie przekracza kryteria dochodowe ustalone art. 8 ustawy o pomocy społecznej (odpowiednio 456 i 514 zł miesięcznie). Średnie zarobki nie mają znaczenia w świetle regulacji odwołujących się wprost do ustawy o pomocy społecznej. Generowane przez choroby członków rodziny koszty mogą być pokryte w całości z bieżącego dochodu rodziny bez uszczerbku dla jej egzystencji.
Skargę na powyższą decyzję wnieśli A. K.- M. i I. M. zarzucając, że decyzja jest niezgodna z prawem, bowiem organ pierwszej instancji nie był właściwy do wydania decyzji. Wskazali, że syn K. został im odebrany w dniu 6 czerwca 2014 r. ze szkoły w L., do której uczęszczał. Dyrekcja szkoły widocznie pomyliła adres i spowodowała zamieszanie, podając stary adres skarżących w L.. Wskazali na zaświadczenia o dochodach, potwierdzenie wymeldowania i miejsce położenia szkoły, do której uczęszcza drugi z synów. Zdaniem skarżących zaradność szkoły, do której uczęszczał syn spowodowała, że pozbyła się ona problematycznego dziecka.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podając, że skarżący w stosunkach zewnętrznych posługują się adresem zameldowania, a nie zamieszkania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga jest bezzasadna.
Przedmiotowa sprawa dotyczyła ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, którą to kwestię normuje ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz.697), zwana dalej "ustawą". Przepis art. 193 ustawy stanowi:
1.Za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości:
- 1) przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka;
- 2) średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym;
1a. Opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej.
- 2. Za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, rodzice odpowiadają solidarnie.
- 6. Opłatę, o której mowa w ust. 1, ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona.
Zgodnie z art. 194 ust. 1 ustawy opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym.
W niniejszej sprawie ustalenia wymagało, czy Starosta, który wydał decyzję jako organ pierwszej instancji, był organem właściwym do jej wydania w myśl art. 194 ust. 1 ustawy. W tym zakresie wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 23 lutego 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 30/17, którego to wskazaniami organ odwoławczy był związany na podstawie art.153 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo wykonało wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w powyższym wyroku i ustaliło, że Starosta był organem właściwym do wydania decyzji. Organ odwoławczy dokonał wystarczających ustaleń w kwestii miejsca zamieszkania dziecka skarżących przed umieszczeniem go w placówce opiekuńczo-wychowawczej, a ocena zgromadzonych dowodów dokonana przez ten organ jest prawidłowa.
Małoletni K. M. umieszczony został w placówce opiekuńczo-wychowawczej na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 8 czerwca 2014 r. W tym czasie skarżący posiadali pełną władzę rodzicielską (powyższa sprawa przed Sądem Rejonowym w K. dotyczyła właśnie ograniczenia władzy rodzicielskiej skarżących wobec m.in. syna K.). Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską, zgodnie z art. 26 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny(tj. Dz.U. z 2016 r., poz.380), jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Poza sporem pozostawała okoliczność, że małoletni faktycznie zamieszkiwał z rodzicami przed umieszczeniem go w placówce.
Zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że istotne dla ustalenia miejsca zamieszkania i rodziców małoletniego, i samego małoletniego są oświadczenia skarżącego, złożone na potrzeby postępowania o ustalenie opłat za pobyt syna K. w placówce opiekuńczo-wychowawczej. W oświadczeniach tych skarżący wskazał, że miejscem zamieszkania jego rodziny są L. (dwa oświadczenia skarżącego z 18 czerwca 2014 r.). Organ odwoławczy prawidłowo też wskazał, że działania w sprawie prowadziła Policja w K., a postępowanie toczyło się przed Sądem Rejonowym w K. (art. 569 § 1 k.p.c.), co potwierdza miejsce zamieszkania skarżących i małoletniego K..
Należy też zgodzić się z organem odwoławczym, że miejsce zamieszkania - choć powinno - nie zawsze pokrywa się z miejscem zameldowania. Fakt, że drugi z synów skarżących uczęszcza do szkoły w G. nie świadczy o faktycznym zamieszkiwaniu skarżących w tym mieście. Nauka czy świadczenie pracy w G., a zamieszkiwanie w miejscowościach sąsiadujących z G. to częsta sytuacja w warunkach trójmiejskich. To, że w zaświadczeniach o wynagrodzeniu skarżących czy też protokołach ich zatrzymania przez funkcjonariuszy Policji z dnia 6 czerwca 2014 r. (przedłożonych na rozprawie w dniu 19 października 2017 r.) widnieją adnotacje adresowe dotyczące G. jest spowodowane rozbieżnością miejsc ich zamieszkania i zameldowania. Obecnie skarżący z tego faktu chcą wywodzić dla siebie korzystne skutki, zmierzające do uniemożliwienia lub przesunięcia w czasie nałożenia na nich obowiązku uiszczania przez nich opłaty za pobyt syna w pieczy zastępczej.
Odnosząc się z kolei do oceny prawidłowości ustalenia wysokości nałożonej na skarżących opłaty stwierdzić należy, że nie budzi ona wątpliwości Sądu.
Małoletni umieszczony został w placówce "[...]" w O.. Niniejsza sprawa dotyczyła opłaty za okres od 1 czerwca 2015r. do 31 maja 2016 r. Wysokość średniego miesięcznego wydatku na utrzymanie dziecka w placówce "[...]" została ustalona zarządzeniem Starosty nr 9/2015 z dnia 27 stycznia 2015 r. na kwotę 2293 zł, wobec czego ustalenie wysokości opłaty w kwocie 2293zł od dnia 1 czerwca 2015 r. było prawidłowe. W toku niniejszego postępowania doszło jednak do zmiany stanu prawnego – zarządzeniem nr 85/2016 Starosty z dnia 30 marca 2016 r. ustalono opłatę za pobyt w przedmiotowej placówce w wysokości 2332 zł. Zarządzenie opublikowano w Dzienniku Urzędowym Województwa z dnia 30 marca 2016 r. (poz.1261) i weszło w życie z dniem 1 kwietnia 2016 r. W tej sytuacji organ odwoławczy zasadnie uchylił zaskarżoną decyzję w części ustalającej wysokość opłaty za miesiące kwiecień i maj 2016 r. i orzekł, że wysokość tej opłaty w tych miesiącach wynosi 2332 zł. Zmiana stanu prawnego obligowała organ do tego rodzaju działania, tym bardziej, że zmiana wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej jest podstawą do zmiany decyzji ostatecznej dotyczącej tej opłaty bez zgody strony (art. 194 ust. 1a ustawy).
Zarzuty skarżących dotyczące wysokości opłaty zostały ocenione przez organ odwoławczy prawidłowo. Wysokość opłaty nie jest uzależniona od powodów umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Wysokość średnich zarobków przy ustalaniu wysokości opłaty również nie ma znaczenia, bowiem przepisy uchwały Rady Powiatu z dnia 31 marca 2015 r., wydanej na podstawie art. 194 ust. 2 ustawy (zgodnie z którym rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1), wyraźnie wskazują na kryterium dochodowe określone w przepisach ustawy o pomocy społecznej.
Stwierdzenia wymaga, że organ odwoławczy szczegółowo i we właściwy sposób przeanalizował w uzasadnieniu decyzji wysokość dochodu rodziny skarżących w odniesieniu do kryteriów dochodowych określonych ustawą o pomocy społecznej oraz odniósł się do podnoszonych przez skarżących kwestii zdrowotnych, generujących koszty, a wnioski które z tych rozważań wysnuł są rzetelne i nie można im postawić zarzutu dowolności. Należy w tej sytuacji zgodzić się z organem odwoławczym, że nie było podstaw do odstąpienia od ustalenia przedmiotowej opłaty.
Mając na uwadze powyższe Sąd, nie podzielając zarzutów skargi ani też nie stwierdzając naruszeń przepisów postępowania i naruszeń prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.