Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym wraz ze skarga na opisane wyżej postanowienie, uzupełnionym przez złożenia formularza urzędowego PPF, skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni powołała się swą trudną sytuacje finansową. Z uzasadnienia wniosku wynikało, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz dwojgiem małoletnich dzieci. Jest właścicielką mieszkania o pow. [...] mkw. i utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej i wynagrodzenia męża, a łączny miesięczny dochód w wysokości [...] zł przeznaczany jest na koszty utrzymania obejmujące wydatki na czynsz, internet, gaz, prąd, telefony.
Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 25 września 2018 r., wnioskodawczyni została wezwana do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie następujących dokumentów i oświadczeń:
- a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawczyni i jej męża za 2017 rok bądź stosownych zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez ww. osoby w 2017 roku;
- b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej męża rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków, w okresie ostatnich sześciu miesięcy, a jeżeli nie posiadają oni rachunków bankowych – oświadczenia w tym zakresie;
- c) kopii dokumentów potwierdzających aktualną, tj. za ostatnie trzy miesiące, wysokość uzyskiwanych przez wnioskodawczynię i jej męża miesięcznych dochodów ze wszystkich tytułów;
- d) oświadczenia czy wnioskodawczyni jest obecnie zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; jeżeli tak wnioskodawczyni zobowiązana jest przedstawić stosowne zaświadczenia w tym przedmiocie;
- e) oświadczenia, czy wnioskodawczyni lub jej mąż korzystali ze świadczeń z pomocy społecznej (w tym świadczeń wychowawczych "500+", dodatków mieszkaniowych, zasiłków itp.) w okresie ostatnich sześciu miesięcy, a jeżeli tak do przedłożenia stosownych zaświadczeń w tym zakresie od właściwego ośrodka pomocy społecznej;
- f) kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich ponoszonych przez wnioskodawczynię miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, odbiór nieczystości, telefon, telewizję, internet, podatki, inne);
- g) kopii dokumentów potwierdzających otrzymywanie w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawczynię alimentów na rzecz jej małoletniego syna, np. oświadczenia ojca dziecka, potwierdzeń przelewów;
- h) kopii aktualnych dokumentów potwierdzających opłacanie przez wnioskodawczynię alimentów na rzecz syna w okresie ostatnich trzech miesięcy np. oświadczenia ojca dziecka, potwierdzeń przelewów.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni w piśmie z dnia 23 października 2018 r. oświadczyła, że jej mąż nie posiada rachunku bankowego, opłata za internet wynosi 45 zł miesięcznie, opłaty za telefon wynoszą 100 zł miesięcznie, alimenty na syna M. S. wnioskodawczyni otrzymuje z funduszu alimentacyjnego, a ponadto wskazała, że od miesiąca listopada nie będzie otrzymywać dodatku mieszkaniowego z uwagi na niepodpisanie przez właściciela umowy z administratorem.
Do pisma wnioskodawczyni załączyła kopie potwierdzeń przelewów z tytułu funduszu alimentacyjnego, opłat za treningi syna, czynszu najmu, opłat za prąd, gaz, telewizję, a nadto kopię umowy najmu lokalu mieszkalnego, kopie decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego, świadczenia z funduszu alimentacyjnego na M. S., zasiłku celowego na zakup żywności w miesiącu sierpniu, wrześniu, październiku 2018 r., zasiłku okresowego na okresy od 1 maja 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. oraz od 1 września 2018 r. do 30 września 2018 r., zasiłku rodzinnego z dodatkiem, świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci, kopię zeznania podatkowego, kopię wyciągu z rachunku bankowego za okres od 1 maja 2018 r. do 17 października 2018 r., zaświadczenie z PUP o zarejestrowaniu jako osoba poszukująca pracy bez świadczeń, zaświadczenie o wysokości zarobków męża wnioskodawczyni.
Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono, co następuje:
Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-262 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) - dalej jako "p.p.s.a.", stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077).
Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Powyższe oznacza, że skarżąca jest w niniejszej sprawie ustawowo zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych, a zatem nie ma obowiązku ich uiszczania. W konsekwencji spełnione zostały przesłanki umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, o czym referendarz sądowy, działając na podstawie art. 249a w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia.
Odnośnie żądania ustanowienia zawodowego pełnomocnika z urzędu uznano natomiast, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Referendarz sądowy, uznając oświadczenia wnioskodawczyni za wiarygodne oraz biorąc pod uwagę wykazaną stosownymi dokumentami sytuację materialno-bytową rodziny wnioskodawczyni, na którą wpływ ma przede wszystkim pozostawania przez nią bez zatrudnienia, niewielką wysokość dochodu uzyskiwanego przez jej męża, utrzymywanie się w zasadniczym zakresie ze świadczeń rodzinnych oraz z pomocy społecznej, a nadto brak majątku poza lokalem mieszkalnym o niewielkiej wartości, a służącym obecnie do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych syna wnioskodawczyni, oraz konieczność ponoszenia stałych koniecznych kosztów utrzymania, przy uwzględnieniu nadto ujawnionych, a wynikających z akt administracyjnych zadłużeń ciążących na wnioskodawczyni, stwierdził, że skarżąca oraz wspólnie z nią gospodarujący mąż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania, co stanowi przesłankę niezbędną do przyznania prawa pomocy w żądanym częściowym zakresie, tj. ustanowienie radcy prawnego z urzędu (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
W związku z dokonaną oceną sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.