Uzasadnienie
Decyzją z dnia 29 czerwca 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 4 maja 2018 r., odmawiającą przyznania K. L. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad pasierbem – O. L..
Z decyzji organu I instancji wynikało, że stwierdził on brak spełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Organ odwoławczy wskazał, że niepełnosprawność małoletniego istnieje od urodzenia, tj. od 3 stycznia 2012 r. Orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane do 31 marca 2021 r. Małoletni jest pasierbem wnioskodawcy. W sprawie nie zostały jednak spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wobec czego organ I instancji zasadnie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.
K. L. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Podał, że to on na co dzień opiekuje się małoletnim, zawozi i przywozi go do przedszkola, do lekarzy, podaje mu leki. Matka O. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rodzinie nie ma też osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, które mogły sprawować nad dzieckiem opiekę. Dołączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki dziecka, z którego wynika, że orzeczony stopień niepełnosprawności jest znaczny.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie dodając, że z akt sprawy nie wynika, by na skarżącym ciążył obowiązek alimentacyjny, a nie może on zostać uznany za osobę będącą opiekunem faktycznym, bowiem jest to osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem o przysposobienie dziecka, a okoliczność taka nie została stwierdzona.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Kwestię świadczenia pielęgnacyjnego normuje ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2017 r., poz.1257 ze zm.), zwana dalej ustawą". Art.17 ustawy stanowi:
- 1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
1b. 20 Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Zauważyć należy, że świadczenia alimentacyjne ojczymów, matek, pasierbów unormowane zostały w art. 144 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który znajduje się w Dziale III tegoż kodeksu, zatytułowanym "Obowiązek alimentacyjny". Choć przepis ten posługuje się sformułowaniem "świadczenia alimentacyjne", sformułowaniem takim ("świadczenia alimentacyjne") posługują się również inne przepisy tego Działu – choćby art. 133 k.r.o. dotyczący obowiązków rodziców wobec dziecka czy art. 134 k.r.o., dotyczący rodzeństwa. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 października 2015 r., sygn. akt I OSK 612/14 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych) stwierdził, że obowiązek alimentacyjny może "dotyczyć także innych osób bliskich, niezwiązanych więzami krwi. Taka sytuacja przewidziana została w art. 144 k.r.o., który stanowi podstawę do żądania świadczeń alimentacyjnych od powinowatych.
Wskazane uregulowanie poszerza przewidziany w art. 128 k.r.o. krąg osób uprawnionych i zobowiązanych do alimentacji". Analogiczne stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny zajął w wyroku z dnia 9 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1982/11 (publ. CBOSA).
Ze zajętego w niniejszej sprawie stanowiska organów obu instancji, powołujących się na brak spełnienia przez skarżącego przesłanek z art. 17 ust. 1a ustawy wynika, że uznały one, że skarżącemu nie może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, bowiem choć ciąży na nim obowiązek alimentacyjny, nie zostały spełnione pozostałe przesłanki wymienione w tym przepisie – matka małoletniego żyje i nie została pozbawiona władzy rodzicielskiej.
Dziwi w tej sytuacji stanowisko organu odwoławczego, zawarte w odpowiedzi na skargę, że z akt sprawy nie wynika, by na skarżącym ciążył obowiązek alimentacyjny, bowiem okoliczność tę organy obu instancji uznały za niewątpliwą.
Skarżący podawał w toku postępowania administracyjnego, że z matką małoletniego zawarł związek małżeński, że nadał dziecku swoje nazwisko, że wystąpił o "pełną adopcję" małoletniego. Trudno dopatrzeć się przeszkód w zgromadzeniu dokumentów dotyczących omawianych kwestii. Na organach administracji, z mocy art. 7 k.p.a., spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z przepisu art. 9 k.p.a. wynika natomiast, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Powyższym obowiązkom organy nie sprostały, o czym świadczy choćby złożenie przez skarżącego na etapie postępowania sądowoadministracyjnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki małoletniego z dnia 6 grudnia 2000r.
Podkreślić należy, że organy obu instancji oparły swoje rozstrzygnięcie na ustaleniu, że skarżący nie spełnia wymogów art. 17 ust. 1a ustawy, by uzyskać przedmiotowe świadczenie, bowiem matka małoletniego żyje i nie została pozbawiona władzy rodzicielskiej. Legitymowanie się przez rodzica małoletniego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest natomiast, w myśl przywołanego przepisu, jedną z przesłanek warunkujących przyznanie przedmiotowego świadczenia niektórym z osób, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Organy nie poczyniły jednak w tym kierunku żadnych ustaleń.
Wynika z powyższego, że organy obu instancji dokonały ustaleń stanu faktycznego niezbędnego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy pobieżnie i wyciągnęły z nich co najmniej przedwczesne wnioski.
Mając na uwadze powyższe Sąd, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art.135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy dokonają dokładnych i pełnych ustaleń dotyczących okoliczności warunkujących przyznanie przedmiotowego świadczenia, mając na uwadze stanowisko Sądu zawarte powyżej. Dokonane w ten sposób ustalenia pozwolą na wydanie właściwego rozstrzygnięcia.