Uzasadnienie
Zaskarżaną decyzją z dnia 18 maja 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 17 lutego 2020 r., nr [...] o odmowie umorzenia T. B. (dalej jako "wnioskodawca", "strona", "skarżący") należności powstałych w związku z wypłatami z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Wnioskiem z dnia 6 grudnia 2020 r. T. B. zwrócił się do Prezydenta Miasta G. z prośbą o umorzenie w całości zaległego zadłużenia alimentacyjnego (od października 2008 r. do września 2015 r.). Wnioskodawca powołał się na wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia 8 maja 1998 r. zasądzający alimenty na rzecz A. B. ur. [...] 1997 r., wskazując, że matka dziecka (A. B.) nie powiadomiła go o fakcie urodzenia dziecka, ani o złożeniu wniosku o uznaniu ojcostwa i alimenty. Nie kontaktowała się z nim i nie został powiadomiony o aktualnym miejscu jej pobytu. Strona wskazała, że od lat jest osobą bezdomną, alkoholikiem po kilku terapiach odwykowych i operacjach, w tym łokcia i nadgarstka. Wnioskodawca zaznaczył, że z tych względów że nie może podjąć pracy i że od lat otrzymywał zwolnienia lekarskie uniemożliwiające pracę, które przedkładał w Urzędzie Pracy oraz, że posiada orzeczenie o niepełnosprawności. Ponadto podał, że korzysta z pomocy społecznej i pomocy rodziny i nie ma żadnej możliwości, aby spłacić zadłużenie.
Decyzją z dnia 17 lutego 2020 r., nr [...] Prezydent Miasta G., działając na podstawie art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, odmówił umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń przez Prezydenta Miasta G. z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami na rzecz A. B., tj. kwoty 30.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami 21.794,23 zł (zadłużenie na dzień 13 lutego 2020 r.).
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji na wstępie przywołał przepisy, stanowiące podstawę rozstrzygania oraz dotychczasowy przebieg postępowania. Organ podkreślił, że na poczet spłaty zadłużenia nie wypłynęła żadna bezpośrednia wpłata. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, organ stwierdził, że dłużnik istotnie jest w trudnej sytuacji, jednak uzyskuje dochód w postaci zasiłku stałego oraz dodatków celowych i korzysta z pomocy rodziny. Wnioskodawca domówił przy tym złożenia dodatkowych oświadczeń i nie wskazał na wysokości ponoszonych wydatków uzasadniając, to za bezcelowe przy tak niskim dochodzie. Organ wskazał, że zadłużenie jest wynikiem niewywiązywania się dłużnika z zobowiązań alimentacyjnych wobec córki, natomiast wątpliwości dłużnika wobec wyroku sądowego nakładającego na niego obowiązek alimentacyjny powinny być przedmiotem podjęcia prze niego działań przed sądem mających na celu wyjaśnienie tych okoliczności.
Organ stwierdził, że nie można założyć, że sytuacja materialna i finansowa dłużnika nigdy nie ulegnie poprawie. Poprawie może również ulec stan jego zdrowia. Orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności jest bowiem wydane czasowo na ok. 12 miesięcy, więc nie sposób przewidzieć, czy dłużnik nie powróci do sprawności, która pozwoli mu na podjęcie pracy chociażby w warunkach pracy chronionej.
Strona wniosła odwołanie ww. decyzji, podtrzymując argumentację zaprezentowaną we wniosku oraz dodatkowo wskazując, że od 2019 r. dzięki pomocy z MOPS ma możliwość egzystowania w normalnych warunkach, od 5-ciu lat jest niepijącym alkoholikiem, pomoc od rodziców jest symboliczna, oboje są emerytami, przebywa u nich okresowo (2 lub 3 dni), od rodziców ma spanie i wyżywienie, zaznaczając, że nie otrzymuje od nich pomocy w formie pieniężnej. Kwota zasiłku stałego przeznaczana jest na wyżywienie i abonament telefoniczny.
Decyzją z dnia 18 maja 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej w skrócie jako "Kolegium") utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jako zgodne z prawem.
Kolegium wyjaśniło, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznawane jest osobom uprawnionym na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r., poz. 808 w skrócie - "u.p.o.u.a."). Kwoty wypłacone przez właściwe organy osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego podlegają przymusowemu ściągnięciu od dłużnika alimentacyjnego - zgodnie z kolejnością wskazaną w art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a.
Dalsze przepisy u.p.o.u.a. przewidują, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy (tzn. należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych, należności wierzyciela alimentacyjnego, należności likwidatora funduszu alimentacyjnego) w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
- 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
- 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów (art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a.). Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a).
Decyzja wydawana na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia - z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Istotne jest, iż działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności.
Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że przesłanki umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej to szczególne, o wyjątkowym charakterze okoliczności w zakresie sytuacji życiowej, dochodowej i rodzinnej dłużnika, niemożliwe do przezwyciężenia nawet przy dołożeniu najwyższej możliwej staranności i wysiłku. Istotne jest przy tym, aby okoliczności te były wynikiem czynników obiektywnych, niezależnych od dłużnika, aby nie znalazł się on w trudnej sytuacji życiowej na skutek własnego postępowania. Samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Nawet bardzo trudna sytuacja materialna czy zdrowotna nie uzasadnia sama z siebie umorzenia należności.
Odnosząc powyższe do okoliczności przedmiotowej sprawy Kolegium wskazało, że strona wnosi o umorzenie w całości zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami na rzecz córki A. B., tj. kwoty 30.000 zł wraz z odsetkami w wysokości 21.794,23 zł (na dzień 13 lutego 2020 r.). Wnioskodawca ma zasądzone alimenty na córkę A. B. w kwocie 500 zł miesięcznie na podstawie prawomocnego wyroku (wyrok Sądu Rejonowego w G. sygn. akt [...] z dnia 8 maja 1998 r. oraz wyrok z dnia 28 listopada 2011 r., sygn. akt [...]). Korzysta z pomocy społecznej od 2007 r. wynajmuje pokój w ramach projektu "[...]" w G. przy ul. S. [...], w ramach którego otrzymuje wsparcie w postaci zasiłków celowych na dofinansowanie wynajmu oraz zakup żywności (zaświadczenie z dnia 8 stycznia 2020 r. z MOPS z G.). Posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane do dnia 31 sierpnia 2020 r. (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 13 sierpnia 2019 r.).
Decyzją z dnia 24 września 2019 r. wnioskodawcy został przyznany zasiłek stały w kwocie 645 zł. Skarżący w karcie informacyjnej podał, że jego stałe obciążenia finansowe to kwota 500 zł miesięcznie z tytułu czynszu oraz 300 zł miesięcznie za energię i gaz (brak rachunków potwierdzających te wydatki) oraz podał kwoty zadłużenia, w tym z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń alimentacyjnych. W odwołaniu wskazał, że kwotę zasiłku stałego przeznacza na żywność w 90% oraz środki czystości i abonament komórkowy - ok. 10%. We wniosku ponadto podał, że jest osobą bezdomną i alkoholikiem po kilku terapiach odwykowych, zaś w odwołaniu wskazał, że od 5-ciu lat jest niepijącym alkoholikiem, oczekuje na kolejny zabieg operacyjny nadgarstka.
Organ odwoławczy wskazał, że obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest konsekwencją wieloletniego niewiązywania się przez T. B. z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu z wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Kolegium zauważyło, że skarżący od lat prowadził wyniszczający tryb życia przez alkohol, zatem przyjęcie takiego stylu życia, który doprowadził do trudnej sytuacji, w której się znajduje, nie jest z całą pewnością obiektywną okolicznością, której wystąpienie nie było zależne od strony. Wszelkiego rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych.
Prawomocny wyrok sądowy nakładający na skarżącego obowiązek alimentacyjny oraz wymeldowanie przez Urząd Miasta G. ze stałego miejsca pobytu nie mogą być uznane za okoliczności, które przyczyniły się do trudnej sytuacji, na którą skarżący nie miał wpływu. Zdaniem Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zasadnie wskazano zatem, że jeżeli dłużnik poddaje w wątpliwość wyrok sądu dotyczący obowiązku alimentacyjnego, powinien podjąć stosowne działania mające na celu wyjaśnienie podstawy nałożonego obowiązku w postępowaniu sądowym. Tak samo wymeldowanie mogło być kwestionowana w postępowaniu administracyjnym.
Kolegium zwróciło też uwagę na czasowy charakter orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności skarżącego, jak i niezdolności do pracy. Skarżący ma 49 lat, więc nadal znajduje się w wieku produkcyjnym. Mając na uwadze czasowy charakter przyznanego stopnia niepełnosprawności, nie można w ocenie Kolegium wykluczyć, że stan zdrowia wnioskodawcy ulegnie poprawie (po zabiegu operacyjnym) i będzie miał on możliwość zatrudnienia i dokonania spłaty zadłużenia. Sytuacja wnioskodawcy na tle innych dłużników alimentacyjnych nie jest na tyle wyjątkowa ani nadzwyczajna, aby uzasadniała umorzenie zaległych należności. Umarzanie należności alimentacyjnych w każdej trudnej sytuacji prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych przez wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Zatem dopóki sytuacja strony rokuje nadzieję na spłatę zadłużenia, niezasadne jest stosowanie preferencji wobec wnioskodawcy.
W ocenie Kolegium, podniesione okoliczności, przemawiają za ubieganiem się z innych ulg, a dopiero w ostateczności z częściowego lub całkowitego umorzenia należności alimentacyjnych. W sytuacji strony nie występują szczególne, obiektywne okoliczności uniemożliwiające wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku. Ponadto, obowiązek alimentacyjny obciąża rodzica nie tylko wówczas, gdy jego sytuacja materialna jest dobra, ale także wówczas gdy jest on niezamożny.
T. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], wnosząc o jej uchylenie i umorzenie całości zadłużenia skarżącego obciążającego go z tytułu świadczeń wypłaconych jego córce z funduszu alimentacyjnego przez miasto G. Zdaniem skarżącego, jego trwająca od wielu lat bardzo zła sytuacja życiowa, dochodowa i rodzinna, na która powołał się we wniosku oraz w odwołaniu spełnia wymogi wynikające z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. i przemawia za umorzeniem należności. Skarżący zaznaczył, że nie udało mu się przezwyciężyć trudnej sytuacji w której się znalazł, pomimo własnego wysiłku i staranności. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest zaś pogarszający się stan zdrowa (cztery operacje rąk) i w konsekwencji brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek, nawet najlżejszej pracy zarobkowej. W powiązaniu z innymi schorzeniami, na które cierpi skarżący ma on coraz większe problemy z codziennym funkcjonowaniem.
Skarżący zaznaczył, że obecnie oczekuje na kolejną operację nadgarstka, który już był operowany, lecz nie zrasta się i musi zostać w ponownej operacji usztywniony Zdaniem skarżącego, kolejna operacja również nie umożliwi mu podjęcia pracy zarobkowej, w tym wykonywania pracy fizycznej, a jedynie może być rozpatrywana jako umożliwiająca skarżącemu funkcjonowanie w życiu codziennym z mniejszym bólem. Skarżący zaznaczył, że korzysta z pomocy MOPS, dzięki czemu może przeżyć i ma gdzie mieszkać, bez tego rodzaju pomocy byłby skazany na bezdomność. W podsumowaniu, skarżący stanął na stanowisku, że w świetle udokumentowanego złego stanu zdrowia, negatywnych rokowań na dalszy okres oraz ubóstwa, można stwierdzić, że nie będzie w stanie również w przyszłości spłacać należności bez narażenia siebie na pozbawianie możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).
W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że rozstrzygnięcie odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie skarżący uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 18 maja 2020 r., utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 17 lutego 2020 r., którą odmówiono umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 27 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 808 ze zm., dalej powoływanej jako "ustawa"). Przepis ten stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Użycie w powyższym przepisie przez ustawodawcę słowa "może" oznacza, że zaskarżona decyzja ma charakter uznaniowy. Innymi słowy, decyzja podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego i organ administracyjny może podjąć w sprawie rozstrzygnięcie, ale nie ma nakazu ustalenia określonej jego treści. Oznacza to, że właściwy organ może ograniczyć nałożony na dłużnika obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie ma on natomiast takiego obowiązku. Trafnie więc organy obu instancji wskazały na uznaniowy charakter decyzji wydanych w niniejszej sprawie.
Podkreślić należy, że uznaniowość rozstrzygnięcia podejmowanego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy oznacza również, że nawet wówczas, gdy wnioskodawca spełnia wskazane w tym przepisie kryteria zastosowania ulgi w spłacie zadłużenia, nie rodzi to po jego stronie, żadnego roszczenia wobec organu.
Oczywiście element uznaniowości nie świadczy o tym, że decyzja polega na dowolności działania organu. W konsekwencji też prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, co wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego (art. 6 k.p.a. i art. 7 k.p.a.). Kodeks postępowania administracyjnego zobowiązuje organ administracji publicznej, aby w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Zgodnie z treścią art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Przepis art. 107 § 3 k.p.a. wskazuje zaś, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Podkreślić należy, że sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych obejmuje przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organy w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy i rozważyły okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, zdaniem Sądu orzekającego, organy rozpoznając niniejszą sprawę zgromadziły pełny materiał dowodowy pozwalający na poczynienie dostatecznych ustaleń w zakresie sytuacji finansowej i życiowej skarżącego, którą następnie należycie rozważyły i oceniły.
Skarżący domagał się umorzenia - w całości - zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki A. B., a mianowicie kwoty 30.000 zł (należność główna) i kwoty 21.794,23 zł (odsetki ustawowe). Niewątpliwie, powstały obowiązek jest konsekwencją długotrwałego niewywiązywania się przez skarżącego z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka.
Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców. Stosownie do regulacji zawartej w art. 133 § 1 i 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r. poz.1359) w przypadku rodziców świadczenia alimentacyjne w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach. Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych nie tylko względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie ale również względem dziecka pełnoletniego.
Jak słusznie zaznaczył organ odwoławczy, fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka, natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (por. wyrok NSA z dnia 4 września 2018 r., sygn. akt I OSK 2604/16).
Prawidłowo organy w niniejszej sprawie w oparciu dokonane ustalenia, dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej (przywołane na początku niniejszego uzasadnienia), doszły do przekonania, że sytuacja skarżącego, nie jest sytuacją szczególną czy nadzwyczajną, uprawniającą organy do umorzenia należności.
Trzeba podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, odnośnie umorzenia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego utrwalony jest pogląd, że zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia (rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności) jest odstępstwem czy wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce tylko w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Wskazuje się, że - co do zasady - każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. W tej sytuacji uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych (por. wyrok NSA z dnia 14 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2861/19 czy z dnia 15 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2670/17).
Poglądy te należy w pełni podzielić. Jak podniósł NSA w wyroku z dnia 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1015/2020, "każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Zła sytuacja jest bowiem cechą większości zobowiązanych, za których Fundusz Alimentacyjny wypłacał należności i umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwą regulację o obowiązku zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych...".
" (...) sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający.
Należy bowiem podkreślić, że zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych".
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że organy słusznie podkreśliły, że w istocie każdy z dłużników alimentacyjnych albo nie uzyskuje dochodów w ogóle albo nie są one wystarczające na pokrycie należności, i skarżący nie znajduje się wobec tego w szczególnej, nadzwyczajnej sytuacji. Choć organy obu instancji uznały sytuację skarżącego za niewątpliwie trudną (nie pracuje, nie uzyskuje dochodów, korzysta z pomocy społecznej) doszły jednak do przekonania, że stan taki nie jest obiektywnie od niego niezależny. Dokonaną przez organy ocenę należy podzielić.
Skarżący w toku postępowania administracyjnego, jak i w skardze powoływał się na pogarszający się stan zdrowia, przedkładając wraz z wnioskiem z dnia 6 grudnia 2019 r. orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 13 sierpnia 2019 r., zaliczające go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na wniosek z dnia 16 lipca 2019 r. na okres do dnia 31 sierpnia 2020 r. Mając na uwadze stopień (umiarkowany) i czasowy charakter niepełnosprawności (rok), trudno wywieść wniosek, aby stan zdrowia skarżącego mógł być przyczyną niepodejmowania zatrudnienia przez wiele lat. Aktualnie w związku z uzyskaniem ww. orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, od dnia 1 września 2019 r. skarżącemu został przyznany zasiłek stały w kwocie 645 zł. Ponadto, otrzymuje pomoc z MOPS-u, w okresie październik-grudzień w wysokości 900-800 zł (na wynajem w ramach projektu "[...]" oraz na zakup żywności). Skarżący korzysta również z pomocy swoich rodziców, u których jak twierdzi, przebywa tylko okresowo (jeden - dwa dni), mając za darmo spanie i wyżywienie, i nie otrzymuje pomocy pieniężnej.
Obecnie, skarżący od 5 lat jest niepijącym alkoholikiem i oczekuje na zabieg operacyjny nadgarstka (okoliczności poza sporem).
NSA w powyżej przywołanym wyroku z dnia 27 października 2020r., sygn. akt I OSK 1015/2020 podkreślił, że dla oceny przesłanek umorzenia istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Jak podniósł organ odwoławczy, skarżący ma 49 lat, jest w wieku produkcyjnym, zaś orzeczona niepełnosprawność i niezdolność do pracy ma charakter czasowy. Nie można zatem wykluczyć, że stan zdrowia ulegnie poprawie i będzie miał on możliwość podjęcia zatrudnienia. Zgłaszane obecnie problemy zdrowotne nie dyskwalifikują definitywnie skarżącego z rynku pracy.
Należy zauważyć, że na rynku tym działają osoby niepełnosprawne, jak też osoby, które zmagają się z chorobą alkoholową lub z innymi przewlekłymi schorzeniami. Nie można również stwierdzić aktualnie istnienia trwałych przeszkód w poprawie sytuacji dochodowej. Choroba alkoholowa takiej przeszkody nie stanowi, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący przyznaje, że od 5 lat jest niepijącym alkoholikiem, zaś umiarkowany stopień niepełnosprawności ma charakter czasowy.
Odnosząc się do stanowiska skarżącego, że powstałe zadłużenie jest niezawinione i wynika z okoliczności, na które nie miał wpływu wskazać należy, po pierwsze, że z punktu widzenia skarżącego przedstawione przez niego okoliczności mogą usprawiedliwiać w jego ocenie niewywiązywanie się przez niego z obowiązku uiszczenia należności na rzecz Skarbu Państwa, jednak możliwość zwolnienia ze spłaty tych należności musi być oceniana obiektywnie, nie zaś subiektywnie. Po drugie, okoliczności dotyczące prawomocnych wyroków sądu powszechnego w przedmiocie ustalenia ojcostwa czy obowiązku alimentacyjnego, nie mogą być oceniane w kategorii zdarzeń, na które skarżący nie miał wpływu. Podobnie, jak decyzja dotycząca wymeldowania z miejsca stałego pobytu. Przy czym, nie może ujść uwadze, że skarżący nie podnosił, aby podejmował czynności mające na celu zakwestionowane zapadłych rozstrzygnięć. Zdaniem Sądu orzekającego, obiektywna ocena okoliczności wskazywanych przez skarżącego, dokonana przez organy administracji, prawidłowo doprowadziła je do wniosku, że nie mogą być one uznane za czynniki obiektywne, na które zobowiązany nie miał wpływu, a które należy brać pod uwagę przy rozpatrywaniu możliwości umorzenia należności dłużnika.
Podsumowując, w ocenie Sądu orzekającego, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla prawidłowego jej rozstrzygnięcia i został on prawidłowo oceniony. Brak jest podstaw do kwestionowania rzetelności postępowania dowodowego i prawidłowości ustaleń stanowiących podstawę wydanych w sprawie decyzji. Nie doszło również do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Nie można przyjąć, aby zapadłe w niniejszej sprawie decyzje nosiły cechy dowolności. Są one zgodne z prawem. Nie doszło również do przekroczenia przez organy granic uznania administracyjnego.
Końcowo, odnosząc się do zawartego w skardze wniosku skarżącego o umorzenie należności alimentacyjnych, należy wyjaśnić, że w myśl przepisu art. 145 § 1 p.p.s.a. uprawnienia wojewódzkiego sądu administracyjnego są ograniczone do orzekania o charakterze kasacyjnym. Sąd administracyjny nie może zatem wkraczać w kompetencje organu administracji publicznej zastępując go w rozstrzyganiu sprawy administracyjnej. Ponadto, zapadłe w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia nie wykluczają możliwości ubiegania się w przyszłości przez skarżącego o ulgi w spłacie zadłużenia.
Uznawszy zatem zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy wyjaśnić, że Sąd wydał w niniejszej sprawie wyrok na posiedzeniu niejawnym na podstawie art.133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Zarządzeniem Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku nr 49/2020 z dnia 19 października 2020 r. odwołano rozprawy, utrzymując działalność orzeczniczą Sądu w trybie rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych.