Uzasadnienie
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, po rozpoznaniu wniosku K. K., postanowieniem z dnia 22 września 2016r. odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wydanego postanowienia referendarz sądowy wskazał, że okoliczności ustalone na podstawie oświadczenia skarżącego o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, nie pozwalają przyjąć, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania.
Przeciwko przyjęciu, że skarżący nie ma możliwości finansowych poniesienia kosztów niniejszego postępowania sprawie świadczy fakt, że posiada on środki (na rachunku bankowym i w gotówce) w kwocie wielokrotnie przewyższającej koszty sądowe. Nadto skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami, partycypując jedynie w kosztach utrzymania mieszkania w kwocie 700 zł miesięcznie.
Porównując rozmiar kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz wysokość ponoszonych przez skarżącego stałych miesięcznych wydatków z kwotą posiadanych przez niego oszczędności referendarz sądowy uznał, że skarżący ma realne możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zdaniem orzekającego ich uiszczenie nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącego.
W ustawowym terminie K. K. wniósł od ww. postanowienia sprzeciw.
We wniesionym sprzeciwie zakwestionował odmowę przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgromadzone środki są mu niezbędne do życia, zaś obecny stan konta bankowego wynosi 2027,45 zł. Wnioskodawca nie pracuje, nie może liczyć na żadne przychody, jest natomiast narażony na ciągłe ponoszenie wydatków.
Z uwagi na fakt, iż oświadczenia zawarte w formularzu PPF okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, na podstawie art. 255 w zw. z art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zarządzeniem dnia 10 października 2016 r. wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń:
- 1. wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat terminowych, rachunków dewizowych) obrazujących historię (wszystkie wpłaty, wypłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie od dnia 15 sierpnia 2016 r. do chwili obecnej; w przypadku, gdy we wskazanym okresie posiadane rachunki bankowe zostały zlikwidowane należy przedłożyć dokumenty potwierdzające ich zamknięcie;
- 2. kopii dokumentu obrazującego aktualną wysokość wynagrodzenia otrzymywanego przez ojca wnioskodawcy;
- 3. kopii dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania wnioskodawcy oraz osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym w okresie ostatnich trzech miesięcy (opłaty za użytkowany lokal, opłaty za wodę, energię elektryczną, gaz, wydatki na lekarstwa, inne).
W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał:
- - kopię wyciągu z konta bankowego,
- - obliczenie dochodu ojca skarżącego za okres od stycznia do września 2016 r.,
- - potwierdzenia płatności (opłaty za lokal mieszkalny, paliwo gazowe, energia elektryczna);
- - kopię skierowania do poradni specjalistycznej.
Ponadto wnioskodawca nadesłał oświadczenie, że innych kopii rachunków (na zakup żywności, środków czystości, lekarstw) nie posiada, gdyż ich nie zbiera.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 263 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w;] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077).
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W świetle powołanej regulacji normatywnej to podmiot wnoszący o przyznanie prawa pomocy winien wykazać, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że rozpoznając wniosek nie można pominąć faktu, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoimi rodzicami. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09) rodzice, w takiej sytuacji jaka miejsce w niniejszej sprawie, są w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zobowiązani do pomocy skarżącemu niezależnie od jego wieku (art. 87 - "Rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się."). Ich sytuacja majątkowa, jako osób prowadzących ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe, podlega ocenie w ramach szeroko pojętej sytuacji majątkowej strony. Skoro bowiem strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (publ. LEX nr 552223).
W realiach rozpatrywanej sprawy Sąd analizując stan majątkowy wnioskodawcy i jego rodziców jak i generowane przez ww. osoby dochody uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.
Należy bowiem zauważyć, że ojciec wnioskodawcy generuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 3 727,05 zł brutto miesięcznie.
Miesięczne wydatki trzyosobowego gospodarstwa domowego, jak wynika z przedłożonych rachunków, wynoszą: fundusz remontowy 190,80 zł, opłata eksploatacyjna 174,19 zł, paliwo gazowe 111,34 zł, energia elektryczna 66,98 zł, łącznie 543,31 zł. Sąd zdaje sobie sprawę, że poza tym wydatkami, do kwoty tej należałoby doliczyć jeszcze inne wydatki, których skarżący nie wykazał (wydatki na żywność, zakup odzieży itp.). Mając na uwadze wyniki badań Głównego Urzędu Statystycznego obejmujące badanie budżetów gospodarstw domowych za rok 2015 przeciętne miesięczne wydatki w gospodarstwach domowych na osobę w 2015 r. osiągnęły wartość 1091 zł (13 zł więcej w porównaniu z 2014 r.), (wyniki publikowane na stronie internetowej GUS). Zakładając porównywalny wzrost wydatków w 2016 r. można przyjąć, że przeciętne miesięczne wydatki na osobę w gospodarstwie domowym skarżącego w chwili obecnej wynoszą 1104 zł (dla trzech osób 3312 zł).
Zestawiając kwotę uzyskiwanego przez ojca skarżącego dochodu z niezbędnymi, wynikającymi z przedłożonych rachunków oraz przedstawionymi przez Sąd wyliczeniami GUS, uznać należy, że poniesienie kosztów sądowych (które na obecnym etapie kształtuje wyłącznie wpis od skargi w kwocie 200 zł) nie może spowodować uszczerbku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Konstatacja powyższa jest tym bardziej uzasadniona, że wnioskodawca cały czas posiada dodatnie saldo na swoim rachunku bankowym (odpowiednio 5 686,13 zł w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz 1.523,5618 zł w dniu 18 października 2016r.). Nadto w dniu złożenia wniosku skarżący dysponował gotówką w wysokości 620 zł. Oznacza to, że nadwyżka posiadanych środków pieniężnych może być z powodzeniem przeznaczona na poniesienie kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania sądowego. Z przedłożonych dokumentów nie wynika zaś aby ww. rachunek bankowy był w określony sposób zajęty bądź zabezpieczony. Zauważyć również należy, że w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca nie wskazywał, że on jak i jego rodzice posiadają zobowiązania, których nie regulują bądź które są przedmiotem prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Powyższe okoliczności faktyczne wyłączają w ocenie Sądu możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Jak wskazano powyżej, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać wyłącznie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe.
Odnosząc się z kolei do argumentacji zawartej w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy a ukierunkowanej na podkreślenie charakteru wniesionej przez wnioskodawcę skargi wskazać należy, że ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w art. 246 w sposób transparentny określa przesłanki warunkujące przyznanie tego prawa łącząc taką możliwość wyłącznie z wykazaniem niemożności poniesienia kosztów postępowania z uwagi na trudną sytuację materialną danego podmiotu.
Subiektywne przekonanie wnioskodawcy co do charakteru wniesionej przez niego skargi jak i jego odczucia co do działań organów administracji publicznej z oczywistych względów nie mogą stanowić okoliczności rozważanych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy.
W konsekwencji powyższego, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.