Uzasadnienie
Skarżąca T. W. zwróciła się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W formularzu PPF z dnia 21 listopada 2017 r. wnioskodawczyni poinformowała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, osiąga miesięczny dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 940 zł oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 300 zł. Wśród swych zobowiązań wskazała kredyty w łącznej wysokości 9.000 zł oraz stałe wydatki na prąd w wysokości 200 zł miesięcznie oraz koszty leczenia w wysokości 200 zł.
Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2018 r. (sygn. akt III SA/Gd 840/17) referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu referendarz wskazał, że w związku z wątpliwościami co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy zarządzeniem z dnia 23 listopada 2017 r., na podstawie art. 255 i art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), wnioskodawczyni została wezwana do przedłożenia następujących dokumentów i oświadczeń:
- - dokumentu potwierdzającego wysokość osiągniętych dochodów (przychodów) lub poniesionej straty z tytułu prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej z okresu ostatnich sześciu miesięcy;
- - przedstawienia kopii zeznań podatkowych złożonych w bieżącym roku do urzędu skarbowego oraz za rok 2016;
- - wskazania ilości zatrudnianych pracowników w związku z prowadzoną działalnością;
- - wyciągów wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu oraz wyciągów z rachunku bankowego dla prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej z okresu ostatnich sześciu miesięcy;
- - nakazu podatkowego dotyczącego nieruchomości będących w posiadaniu wnioskodawczyni;
- - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawczynię miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłata za wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości, leki itp.) oraz potwierdzających wysokość spłacanych kredytów (wskazania raty kredytu w spłacanej w skali miesiąca) oraz wykazania wszelkich zaległości finansowych, o których wspomniano we wniosku;
- - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych przez wnioskodawczynię pojazdów mechanicznych (podania marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości rynkowej).
W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawczyni nadesłała informację banku o posiadanym zadłużeniu z tytułu zawartych z bankiem umów na łączną kwotę 14.580,47 zł, a także o posiadaniu przez wnioskodawczynię rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego w tymże banku, w którym zadłużenie wynosi 1.498,92 zł. Ponadto przedłożono: kopie zeznań podatkowych za lata 2015 i 2016, w których wnioskodawczyni wykazała przychód z tytułu emerytury oraz z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, rozliczenie przychodu za okres od 1 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. oraz pismo z ZUS o niedopłacie na koncie wnioskodawczyni w wysokości 1.745,51 zł plus odsetki.
W związku z tym referendarz zwrócił uwagę, że wnioskodawczyni nie przedłożyła wyciągu z rachunku bankowego, który jak wynika z informacji banku jest dla niej prowadzony. Wyciąg z rachunku bankowego daje możliwość prześledzenia, jak kształtują się dochody oraz wydatki, jak również może w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o rzeczywistej sytuacji finansowej strony. Wnioskodawczyni nie wykazała bieżących kosztów miesięcznego utrzymania w odniesieniu do jej nieruchomości (przy czym jako swój adres podaje adres wykonywania działalności gospodarczej przy ul. [...] w S., zaś w zeznaniach podatkowych jako adres zamieszkania wskazywała inny adres, tj. przy ul. [...] w S., nie wyjaśniając czy jest właścicielem którejkolwiek z tych nieruchomości), a także miesięcznych kosztów spłaty kredytów lub pożyczek, a jedynie łączną kwotę zadłużenia z tego tytułu.
Dalej wskazał, że z przedłożonych kopii zeznań podatkowych za lata 2015 i 2016 wynikało, że działalność gospodarcza skarżącej generuje straty, jednak strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, Lex nr 783893). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Z rozliczenia przychodów wynika, że w miesiącach styczeń-październik 2017 r. wnioskodawczyni z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągała stały przychód, dokonując jednocześnie zakupu towarów i materiałów oraz ponosząc pozostałe wydatki. Trudno zatem twierdzić, że wnioskodawczyni utraciła płynność finansową, co potwierdza nadto fakt uiszczenia w dniu 20 października 2017 r. wpisu od skargi w kwocie 720 zł.
Wskazano, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, a szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji, gdy wnioskodawczyni powołuje się na wysokość dochodu, a brak jest udokumentowania kosztów utrzymania nieruchomości, jak również wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, nieusunięte pozostają wątpliwości odnośnie rzeczywistej sytuacji finansowej i materialnej skarżącej. Skoro skarżąca uchyla się od udzielenia wszelkich informacji i nie przedstawia dokumentów źródłowych obrazujących realną kondycję finansową, to nie ma podstaw do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
Na zakończenie referendarz wyjaśnił, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeżeli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem.
T. W. złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego twierdząc, że na wezwanie Sądu złożyła stosowną dokumentację o stanie posiadanego majątku, zgodnie z prawdą. Twierdziła, że referendarz sugerował sprzedaż domu rodzinnego, jednak ona nie posiada żadnej nieruchomości. Deklarowała, że może dostarczyć dodatkowe dokumenty, jeśli Sąd prześle nowy wniosek PPF (np. informację z ewidencji ludności, księgi wieczyste, itp.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy, przy czym – stosownie do art. 260 § 2 zd. 2 p.p.s.a. – w sprawie wniesionego sprzeciwu sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. - stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu - umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego i dochodów oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym.
Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na mocy tego przepisu wnioskodawczyni została wezwana przez referendarza sądowego do przedłożenia wymienionych wyżej dokumentów, jednak nie przedłożyła wyciągu z rachunku bankowego, nie wykazała bieżących kosztów miesięcznego utrzymania w odniesieniu do jej nieruchomości, jednocześnie nie wyjaśniając czy jest właścicielem danej nieruchomości (położonej pod adresem wykonywania działalności gospodarczej przy ul. [...] w S., czy wskazywanej w zeznaniach podatkowych jako adres zamieszkania przy ul. [...] w S.), a także nie wskazała miesięcznych kosztów spłaty kredytów lub pożyczek, a jedynie łączną kwotę zadłużenia z tego tytułu.
Z przedłożonych kopii zeznań podatkowych za lata 2015 i 2016 wynikało, że działalność gospodarcza skarżącej generuje straty, jednak – jak słusznie wskazano w zaskarżonym postanowieniu - strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Skarżąca w miesiącach styczeń-październik 2017 r. osiągała stały przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, dokonując jednocześnie zakupu towarów i materiałów oraz ponosząc pozostałe wydatki.
Zdaniem Sądu należy powtórzyć, że referendarz sądowy czy sąd nie prowadzą z urzędu dochodzenia w zakresie sytuacji majątkowej osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1140/14, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl).
W sytuacji, gdy wnioskodawczyni powołuje się na wysokość dochodu, a brak jest udokumentowania przez nią kosztów utrzymania nieruchomości (czy też informacji odnośnie miejsca zamieszkania i kosztów z tym związanych), jak również wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, to istnieją wątpliwości odnośnie jej rzeczywistej sytuacji finansowej i materialnej, które – po bezskutecznym wezwaniu wnioskodawczyni do przedłożenia koniecznych dla oceny sprawy w tym zakresie dokumentów - pozostają nieusuniętymi wątpliwościami.
Wyjaśnić należy, że wnioskodawczyni będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeżeli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GZ 387/15, publ. j.w.). Zobowiązania prywatne oraz środki przeznaczone na działalność gospodarczą nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych, jakimi są np. koszty postępowania.
W związku z treścią sprzeciwu Sąd stwierdził, że skarżąca - nie udostępniając dokumentów, do których przedłożenia została wezwana - spowodowała, że jej faktyczna sytuacja finansowa i majątkowa pozostaje w znacznej mierze nieznana. W wezwaniu zostało dokładnie określone jakie dokumenty należy złożyć, tymczasem, nadal brak jest informacji na temat obrotów na rachunku bankowym skarżącej oraz nie wiadomo jakie koszty utrzymania ponosi. Sąd nie został poinformowany na temat sytuacji mieszkaniowej skarżącej ani na etapie rozpatrywania wniosku, ani na etapie złożenia sprzeciwu.
Jednocześnie, mając na uwadze twierdzenia wnioskodawczyni, Sąd zauważa, że w każdej chwili może ona złożyć nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy.
W związku z powyższym Sąd, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.