Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 27 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 85/20

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia 4 listopada 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 9 lipca 2019 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

B.N. (zwana dalej także "stroną", "skarżącą", "wnioskodawczynią") w dniu 17 czerwca 2019 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem - M.N.. Jednocześnie wnioskodawczyni oświadczyła, że w przypadku pozytywnego rozpatrzenia jej wniosku o świadczenie pielęgnacyjne wnosi o uchylenie decyzji z dnia 1 października 2018 r. (nr (...)) przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy na męża. Do wniosku strona dołączyła m.in. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jej męża wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 1 października 2018 r.

Decyzją z dnia 9 lipca 2019 r. (nr (...)) Prezydent Miasta - na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17, art. 23 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm. – dalej zwanej jako: "u.ś.r.") i rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) w zw. z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – dalej jako: "k.p.a.") - odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem – M.N.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawczyni od 1 kwietnia 2015 r. pobiera nieprzerwanie specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad mężem. Z oświadczeń złożonych w latach poprzednich, z przeprowadzanych wywiadów środowiskowych oraz z oświadczenia dołączonego do wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że M.N. wymaga stałego wsparcia i pomocy w codziennym funkcjonowaniu i taką pomoc otrzymuje od wnioskodawczyni. W związku ze sprawowaną nad mężem opieką wnioskodawczyni nie podejmuje zatrudnienia

Organ zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przedłożone orzeczenie o niepełnosprawności męża z dnia 1 października 2018 r. wskazuje, że M.N. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, a niepełnosprawność istnieje od 22 lipca 2014 r. Wcześniejsze orzeczenia dołączone do wniosku o niepełnosprawności męża, wydane także przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 18 sierpnia 2016 r. oraz w dniu 13 listopada 2014 r. również wskazują, że niepełnosprawność u męża wnioskodawczyni istnieje od 22 lipca 2014 r., a więc w momencie powstania niepełnosprawności miał on 53 lata.

W związku z powyższym, a także mając na uwadze treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ uznał, że skoro mąż wnioskodawczyni nie legitymuje się orzeczeniem, z którego wynikałoby, iż jego niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej przed ukończeniem 25. roku życia, to nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia.

Strona wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji podnosząc, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. zastosowano bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), który uznał niekonstytucyjność części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 4 listopada 2019 r. (nr (...)) - na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a i ust. 1b w zw. z art. 3 pkt 15 i pkt 21 lit. a/ u.ś.r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Wskazał, że do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego strona dołączyła również oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, oświadczenie do sprawy z dnia 7 czerwca 2019 r. i oświadczenie o czynnościach dokonywanych w ramach sprawowanej opieki nad mężem. Przedłożono również trzy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności: z dnia 13.11.2014 r., z dnia 18.08.2016 r. i z dnia 1.10.2018 r., zgodnie z którymi M.N. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności z zapisami, że niepełnosprawność istnieje od 22 lipca 2014 r. oraz wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby niepełnosprawnej. Ostatnie orzeczenie (tak jak i poprzednie) zostało wydane na czas określony tj. do dnia 31 października 2021 r. W aktach znajduje się także orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 10.11.2016 r. (nr akt (...)) o trwałej całkowitej niezdolności do pracy do dnia 31 grudnia 2019 r. Organ odwoławczy wskazał również, że załącznikami wniosku są decyzje organu I instancji przyznające prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki strony nad mężem M.N. na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2019 r., dokumentacja medyczna, pełnomocnictwo oraz odręczne oświadczenie wnioskodawczyni w zakresie jej zatrudnienia oraz okresów przerw w zatrudnieniu. W aktach znajduje się również złożony przez wnioskodawczynię opis wykonywanych przez nią czynności nad osobą niepełnosprawną.

Organ odwoławczy przywołał treść art. 17 ust. 1 oraz ust. 1b u.ś.r., zwracając jednocześnie uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Odnośnie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) Kolegium stwierdziło, że choć orzekł on o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w orzeczonym zakresie, to nie uchylił tego przepisu.

Organ odwoławczy wskazując na datę powstania niepełnosprawności u męża strony - M.N.(tj. 22 lipca 2014 r. czyli 53. rok życia) oraz ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datowany od dnia 22 września 2014 r. stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. uprawniające do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy odniósł się również do zakresu opieki wykonywanej nad M.N. przez wnioskodawczynię z uwzględnieniem rodzaju niepełnosprawności i związanej z tym brakiem samodzielności osoby niepełnosprawnej lub jej istnieniem.

Organ wskazał, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale już z jej art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu, to musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Ponadto za czynności związane z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym osobą nie można uznać czynności wykonywanych przez stronę wnioskującą na co dzień związanych z faktem wspólnego mieszkania, które i tak muszą być wykonywane bez względu na to, czy w rodzinie jest osoba niepełnosprawna wymagająca stałej opieki. Są to czynności związane np. z zakupami jedzenia oraz przygotowywaniem posiłków dla całej rodziny (z akt sprawy wynika, że w skład 4-osobowej rodziny wchodzi wnioskodawczyni wraz z mężem i 2 dorosłych synów), codzienne pranie, sprzątanie i prasowanie, opłacanie rachunków, załatwianie sprawa urzędowych, przygotowanie opału, przenoszenie opału i palenie w piecu.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności M.N. wynika, że jako symbole niepełnosprawności wskazano 10-N i 07-S. Oznaczają one następujące choroby: 07-S - choroby układu oddechowego i krążenia, w tym m.in. przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), zakaźne choroby płuc, prowadzące do niewydolności oddechowej, nowotwory płuc i opłucnej, wrodzone i nabyte wady serca, choroba niedokrwienna serca, kardiomiopatie, nadciśnienie tętnicze z powikłaniami i wiele innych; zaś symbol 10-N - choroby neurologiczne, w tym m.in. naczyniopochodny udar mózgu, guzy centralnego układu nerwowego, pourazowa cerebrastenia i encefalopatia, choroby rdzenia kręgowego i inne.

Wnioskodawczyni w swoim oświadczeniu z dnia 7 czerwca 2019 r. wskazała, że mąż ma niedowład połowiczny po udarze i nie jest w stanie myć rąk samodzielnie (ma problemy z poruszaniem się). Fakt przebycia zawału serca i udaru mózgu znajduje potwierdzenie w dokumentacji medycznej. Wnioskodawczyni wskazała, że wychodzi z mężem na spacer raz dziennie (co oznacza jakąś, nawet niewielką samodzielność p. N.) i 2 razy w miesiącu z wizytami u lekarza. Wobec braku w mieszkaniu łazienki strona musi wstawiać wodę do mycia także dla niepełnosprawnego męża, następnie myje, obcina paznokcie oraz obcina włosy, układa męża do snu. W końcu prowadzi męża do toalety 3 razy dziennie.

Kolegium stwierdziło, że wskazane wyżej czynności w części są wykonywane codziennie, ale sporadycznie, czyli przez krótki czas, a pozostałe czynności wykonywane są niecodziennie, dlatego w ocenie organu nie można ich uznać za czynności związane z opieką strony nad niepełnosprawnym mężem w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Tym samym nie można mówić w niniejszej sprawie o stałej i długotrwałej opiece strony nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem w rozumieniu przedmiotowego przepisu ustawy.

Odwołując się do wybranego orzecznictwa sądowoadministracyjnego Kolegium wskazało, że istotne jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej wymuszała konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma w ten sposób zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Rozmiar natomiast tej opieki musi być na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Jeżeli zatem sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn (takich jak np. brak pracy czy swój stan zdrowia), to świadczenie takie nie będzie przysługiwało.

Nie każda zatem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, a jedynie takie, których celem jest sprawowanie opieki. Uszczegóławiając, przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana, jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową.

Wobec powyższego, świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, w sytuacji braku np. propozycji odpowiedniej pracy, bądź braku odpowiednich kwalifikacji do jej pozyskania. Opieka taka nie może być również fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem zatrudnienia.

B.N. zaskarżyła w całości powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji ją poprzedzającej oraz o zasądzenie kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. - prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13);
2. - przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi zaznaczono, że skarżąca jako żona osoby wymagającej opieki należy do kręgu osób określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Mąż skarżącej zaliczony został do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym - data od której istnieje niepełnosprawność to dzień 22 lipca 2014 r. (od 53. roku życia).

Podkreślono, że Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13; Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Przedmiotowy wyrok jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym zakresie jego zastosowania, a skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Omawiany przepis ustawy - art.17 ust. 1b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie, nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność, co potwierdza powołane orzecznictwo sądowoadministracyjne. W niniejszej sprawie zatem organy obu instancji wadliwie uznały, że skarżąca nie może uzyskać przedmiotowego świadczenia z tego względu, że niepełnosprawność męża powstała po ukończeniu przez niego 53. roku życia.

Skarżąca zakwestionowała także stanowisko Kolegium, że nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na zakres sprawowanej nad mężem opieki i możliwą pomoc dzieci w tym zakresie. Kwestia ta nie została bowiem dostatecznie wyjaśniona, co narusza powołane w zarzucie nr 2 przepisy.

Odwołując się do treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wskazała, że warunkami koniecznymi do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bezspornie są sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia.

Jednocześnie wskazała, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1172) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym (tak, jak mąż skarżącej) wymaga więc - w zależności od rodzaju schorzenia i stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, co nie jest równoznaczne z opieką całodobową.

Mąż skarżącej jest osobą o znacznie ograniczonej możliwość samodzielnej egzystencji, a zatem w określonych warunkach, może samodzielnie zaspokajać co najmniej część podstawowych potrzeb życiowych. Dodać należy, że warunek całodobowej opieki dotyczy osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, a więc wiąże się z takimi osobami, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych).

Tym samym, nawet gdyby uznać - tak jak Kolegium - że opieka jest sprawowana sporadycznie na rzecz osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, która nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, to nie wyklucza, że w danym stanie faktycznym może być spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., o ile sprawowanie opieki pozostaje w związku z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co w niniejszej sprawie ma miejsce.

Kolegium stwierdziło też, że w sprawowaniu opieki nad mężem skarżąca może posiłkować się pomocą dzieci. Stanowisko to nie zostało oparte na prawidłowo ustalonych okolicznościach faktycznych. W toku postępowania wyjaśniającego nie poczyniono żadnych ustaleń, które mogłyby stanowić podstawę do takiego wniosku, a ustalono jedynie, że te osoby wspólnie zamieszkują - przede wszystkim nie zbadano, czy rzeczywiście mogą oni zapewnić prawidłową opiekę ojcu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie skarżącej odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że nie zostały w sprawie spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r., gdyż zakres i czasookres sprawowanej przez nią opieki nad mężem – w ocenie organu odwoławczego – nie może być uznany za opiekę strony nad niepełnosprawnym mężem w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., która musi być stała i długotrwała, jak również z akt sprawy wynika, że niepełnosprawność M.N. istnieje od 22 lipca 2014 r., co nie wypełnia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm. - dalej jako: "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu;

1. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka;
2. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;
3. 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego w niniejszej sprawie skarżąca w dniu 7 czerwca 2019 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem M.N., załączając do wniosku m.in. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 1 października 2018 r., 18 sierpnia 2016 r. oraz 13 listopada 2014 r., z których wynika, że M.N został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, natomiast jego niepełnosprawność istnieje od 22 lipca 2014 r.

W pierwszej zatem kolejności należało odnieść się do sporu, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi (skarżącej) może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej (jej męża) powstała niewątpliwie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia 25. roku życia, a więc stosownie do uwarunkowań określonych w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej.

W niniejszej sprawie organy uznały, że z uwagi na fakt, iż ustalenie stopnia niepełnosprawności męża skarżącej nastąpiło od 2014 r. (tj. w 53 roku życia M.N.), to tym samym skarżąca nie spełnia warunku do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) nie zmienia w tym zakresie jej sytuacji prawnej.

Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić.

Jak wynika z treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Natomiast Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por. M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż - jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15) - możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60).

Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", Państwo i Prawo nr 10/2008).

Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem wydanego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.

Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy, tj. art. 17 ust. 1b jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie, nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

Zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego), brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84).

W przywołanym wyżej wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdził, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał, m.in. po rozważeniu braku przesłanek do zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na czas (wiek) powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wskazał, że skutkiem wyroku jest stwierdzenie w punkcie 8., iż opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być traktowani przez ustawodawcę jako podmioty należące do tej samej klasy. Stwierdzenie to, podobnie jak następne dwa akapity, odnosi się bezpośrednio do ustawodawcy (tzw. sygnalizacja).

Natomiast w akapicie czwartym punktu 8. uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego znajdują się rozważania dotyczące skutku wyroku dla stanu prawnego i sytuacji prawnej adresatów przepisu art. 17 ust. 1b ustawy – "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy w ocenie Trybunału wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazuje dalej, że fragment ten potwierdza charakterystykę zakresowego typu wyroku. Jeśli zaś chodzi o fragmenty odnoszące się do "uchylenia decyzji przyznających świadczenia" oraz "wykreowania prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych" to dosłownie pojmując treść tego zapisu brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. Takie stwierdzenie przeczy natomiast sentencji wyroku i możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyłączeniu norm wynikających z derogowanego zakresu przepisu. Zapis zawarty w punkcie 8. uzasadnienia wyroku należy zatem potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa.

Podzielając powyższe stanowisko stwierdzić należy, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego - realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich - jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje bowiem powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b u.ś.r., w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

W świetle poczynionych rozważań nie można więc uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) - mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W niniejszej sprawie organy z tego obowiązku się nie wywiązały.

Jak już podniesiono, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Zaistniała zatem w omawianym zakresie podstawa do uwzględnienia skargi, bowiem przedmiotowym wyrokiem Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b u.s.r. w zakresie, który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu orzekającego należy odkodować podstawę prawną dla rozstrzygnięcia żądania strony z tych przepisów normujących daną instytucję materialnoprawną, które nie utraciły cechy zgodności z Konstytucją. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie dostrzega powodu do zmiany dotychczasowej linii orzecznictwa, tym bardziej, że także Naczelny Sąd Administracyjny jednolicie ją akceptuje (zob. w tej materii m.in.: wyrok z dnia 5 września 2017 r., sygn. akt I OSK 2370/16 oraz wyrok z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1079/17).

Podsumowując tę część rozważań Sądu należy wskazać, że organy obu instancji wadliwie przyjęły, że skarżąca nie może uzyskać wnioskowanego świadczenia ze względu na to, iż niepełnosprawność jej męża nie powstała przed upływem okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Niezależnie od powyższego nie można podzielić także stanowiska akcentowanego przez organ odwoławczy, którym podważono (zanegowano) sprawowanie przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że jednostka orzecznicza (Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w), co wynika z dołączonych do akt orzeczeń o stopniu niepełnosprawności datowanych na dzień 1 października 2018 r., 18 sierpnia 2016 r. oraz 13 listopada 2014 r., na podstawie schorzenia określonego symbolem 10-N (a następnie 07-S), stwierdziła u męża skarżącej znaczny stopnień niepełnosprawności i jednocześnie orzekła o "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". W aktach sprawy znajduje się też dokumentacja o charakterze medycznym odnosząca się do M.N.(np. karty informacyjne leczenia szpitalnego, wypis – rehabilitacja neurologiczna, karta wypisowa, opinia nurologopedyczna oraz wynik badania echokardiologicznego).

Sprawowanie zaś przez skarżącą opieki nad mężem zostało opisane przez skarżącą w "Oświadczeniu dot. zakresu opieki sprawowanej nad osobą niepełnosprawną", w którym skarżąca m.in. wskazała, że mąż ma problemy z poruszaniem się, ma niedowład połowiczny po udarze oraz opisała wykonywane każdego dnia czynności związane z opieką i pielęgnacją nad mężem (m.in. odprowadzanie męża do toalety, ubieranie, spacerowanie, przygotowywanie posiłków, mycie).

W ocenie Sądu, mając powyższe na uwadze, za niezasadne (a co najmniej przedwczesne w świetle zgromadzonego materiału dowodowego), uznać należy stanowisko wyrażone w kwestii niespełnienia przez skarżącą określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na charakter, częstotliwość czy też czasochłonność czynności podejmowanych przez skarżącą w ramach opieki sprawowanej przez nią nad mężem z punktu widzenia oceny możliwości podjęcia zatrudnienia. Stwierdzono bowiem, że opisane przez skarżącą czynności w części są wykonywane codziennie, ale sporadycznie, czyli przez krótki czas, a pozostałe czynności wykonywane są niecodziennie, dlatego w ocenie organu nie można ich uznać za czynności związane z opieką strony nad niepełnosprawnym mężem w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Za czynności związane z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym osobą nie można uznać czynności wykonywanych przez stronę wnioskującą na co dzień związanych z faktem wspólnego mieszkania, które i tak muszą być wykonywane bez względu na to, czy w rodzinie jest osoba niepełnosprawna wymagająca stałej opieki (tj. czynności związanych z zakupami jedzenia, przygotowywaniem posiłków dla całej rodziny, prania, sprzątania, prasowania, opłacania rachunków, załatwiania spraw urzędowych, przygotowania opału, przenoszenie opału i palenie w piecu), czy też czynności odnoszących się i związanych z niepełnosprawnym mężem (tj. mycia, obcinania paznokci i włosów, wyprowadzania do toalety, układania do snu, wspólnego spacerowania czy też wizyt u lekarza), gdyż opisane "czynności opiekuńcze" wobec męża świadczone są albo niecodziennie, a jeżeli nawet codziennie, to tylko przez część doby (sporadycznie).

W ocenie Sądu przedstawione stanowisko jest nie do zaakceptowania. Przede wszystkim należy wskazać, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od tego, czy wnioskodawca sprawuje faktycznie opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, tj. czy podejmuje czynności opiekuńcze i pielęgnacyjne umożliwiający czy też ułatwiające zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych przez niepełnosprawną osobę, która legitymuje się m.in. orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W niniejszej sprawie nie zakwestionowano, że skarżąca takie czynności wobec męża podejmuje. Co też istotne w rozpoznawanej sprawie okoliczność, że mąż skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej opieki drugiej osoby, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ - Powiatowy Zespół ds.

Orzekania o Niepełnosprawności, który w ww. orzeczeniach wyraził swoje stanowisko zaliczając M.N do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1172 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 21 lit. a/ u.ś.r. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Pojęcie niezdolności do samodzielnej egzystencji należy zaś odnieść do osób, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych).

Zauważyć co prawda należy, że niektóre czynności z natury rzeczy są czynnościami bardziej lub mniej absorbującymi i czasochłonnymi, dotyczą spraw życiowych obu małżonków (bądź nawet całej rodziny) i są konieczne do wykonania bez względu na fakt czy odnoszą się do osoby niepełnosprawnej czy też osoby "pełnosprawnej", to jednak – w ocenie Sądu - nie można z tego powodu pomniejszać czy odmawiać sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a tym bardziej w sytuacji - tak jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - w której osoba niepełnosprawna ma niewątpliwie problemy z poruszaniem się, komunikacją i samodzielnym załatwieniem podstawowych życiowych potrzeb.

Mając powyższe na uwadze dokonana w tym zakresie ocena nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. W szczególności, w ocenie Sądu, organ odwoławczy formułując wskazane wyżej tezy nie podważył faktu sprawowania rzeczywistej, koniecznej i adekwatnej do stopnia niepełnosprawności M.N. opieki skarżącej nad jej mężem.

Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Z kolei stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że decyzje organów orzekających zostały wydane z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd - działając podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku.

O kosztach postępowania (punkt 2. sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą adwokata ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a., w szczególności ponownie rozpatrując sprawę organy uwzględnią przedstawione wyżej stanowisko Sądu dotyczące pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b u.ś.r., którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z Konstytucją RP.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).