Uzasadnienie
A. J. (zwana dalej jako: "wnioskodawczyni", "strona", "skarżąca") złożyła w dniu 17 lutego 2020 r. w Gminnym Ośrodku pomocy Społecznej w L. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieka nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - ojcem W. J. (ur. [...] 1964 r.).
Wójt Gminy L. decyzją z dnia 16 marca 2020 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia, powołując w podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia m.in. art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111; zwanej dalej w skrócie jako: "u.ś.r." lub "ustawa").
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że wnioskodawczyni spełnia warunki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. osoba wymagająca opieki – W. J. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś jego córka – A. J. jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem. W. J. jest wdowcem, żyje w związku partnerskim z M. G. Na podstawie wniosku z dnia 11 września 2019 r. ustalono wnioskodawczyni prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. Z posiadanej dokumentacji wynika, że z dniem 16 lipca 2019 r. ustało zatrudnienie A. J. Natomiast z przeprowadzonego w dniu 10 marca 2020 r. wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawczyni przebywa w miejscu zamieszkania ojca w godzinach od 7.30 - 13.00; robi ojcu zakupy tylko pod nieobecność jego życiowej partnerki; wykonuje przy ojcu niektóre czynności higieniczne tj. mycie głowy; jeździ z ojcem na wizyty lekarskie, do sądu, załatwia ojcu różne sprawy urzędowe.
Jednakże, zdaniem organu, w rozpoznawanej sprawie nie został spełniony warunek ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określony w art. 17 ust. 1b u.ś.r. - powstanie niepełnosprawności nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, co uniemożliwia przyznanie świadczenia, ponieważ niepełnosprawność W. J. powstała w wieku 41 lat, co wynika z orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 29 września 2017 r. Organ zauważył przy tym, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznał art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności za niezgodny z Konstytucją RP.
Skutkiem wejścia w życie przedmiotowego wyroku, w ocenie organu, nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki.
Po rozpatrzeniu wniesionego przez A. J. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej także jako: "SKO") decyzją z dnia 26 czerwca 2020 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1b u.ś.r., utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję organu pierwszej instancji.
SKO wskazało, że z przekazanych akt postępowania wynika, iż A. J. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem – W. J. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia 29 maja 2017 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M., zaliczające W. J. do znacznego stopnia niepełnosprawności, wydane na stałe, w którym określono, iż niepełnosprawność istnieje od 41-go roku życia. Z przedłożonych do wniosku kopii dokumentów medycznych wynika, że W. J. ma amputowaną kończynę dolną, miażdżycę uogólnioną, nadciśnienie tętnicze, dna moczanowa. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynikają wskazania dotyczące zatrudnienia - w warunkach pracy chronionej.
Na podstawie zebranego materiału dowodowego ustalono, że W. J. jest wdowcem, żyje w związku partnerskim z M. G. W. J. ma dzieci – A. J., (ur. [...] 1998 r. - opiekunka), M. J. (ur. [...] 2008 r. - uczy się), K. J. (ur. [...] 2007 r. - uczy się). A. J. ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. A. J. i W. J. nie mieszkają razem, do codziennych obowiązków córki A. J. należy: zakup lekarstw, wizyty lekarskie 2-3 razy w miesiącu, opłacania rachunków, robienie zakupów, wyjazdy do sądu, GOPS -u, załatwianie spraw urzędowych, czytanie oraz pisanie pism urzędowych (oświadczenie z dnia 19 stycznia 2020 r.). W oświadczeniu z dnia 9 marca 2020 r. A. J. wskazała, że od września 2019 r. sprawuje opiekę nad ojcem niepełnosprawnym po amputacji nogi, do jej obowiązków należy załatwianie spraw urzędowych, wizyty lekarskie z ojcem oraz robienie zakupów, zamawianie recept.
Z wywiadu środowiskowego wynika, że pod nieobecność partnerki W. J. (M. G.) strona gotuje ojcu obiady, przebywa w domu ojca w godzinach od 7.35 do 13, w razie potrzeby np. podczas wizyt lekarskich przebywa do godz.
14. Strona pomaga przy myciu głowy, resztę czynności higieniczno-pielęgnacyjnych W. J. wykonuje samodzielnie, robienie zakupów jest uzależnione od dyspozycji partnerki ojca (np. w przypadku wizyt lekarskich M. G. z młodszym rodzeństwem, wizyt w urzędach). W wywiadzie strona wskazała, że obecnie nie ma potrzeby wyjazdów do lekarzy do M. A. J. ostatnio był zatrudniona w okresie od dnia 16 maja 2019 r. do dnia 16 lipca 2019 r.
Mając na uwadze powyższe SKO stwierdziło, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją strony z zatrudnienia, a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika, aby rozmiar zakresu opieki wymuszał na wnioskodawczyni całkowitą rezygnację z pracy lub niepodejmowanie pracy zarobkowej. Sprawowana opieka nad ojcem nie umożliwia wykonywania pracy zarobkowej, która może być także wykonywana chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Opis wykonywanych czynności nie wskazuje, aby istniała konieczność rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia przez stronę. Załatwianie spraw urzędowych, wizyty lekarskie, realizacja recept, robienie zakupów i gotowanie obiadów (tylko pod nieobecność partnerki ojca), pomoc ojcu przy myciu głowy, wyjazdy do sądu, nie są czynnościami wykluczającymi podjęcie przez stronę zatrudnienia, czy też konieczność rezygnacji z zatrudnienia.
Wskazane przez stronę czynności składające się na zakres opieki nad ojcem nie są wykonywane codziennie, opieka sprawowana przez stronę ma charakter pomocy doraźnej a nie stałej (ciągłej). W. J. nie jest osobą wymagającą stałego leżenia, nie mogącą wykonywać przy sobie podstawowych czynności takich jak przyjmowanie posiłków, załatwiania podstawowych czynności fizjologicznych. Jest to osoba, która nie wymaga prowadzenia do toalety, wykonywania niektórych czynności higienicznych takich jak podmywanie, wymiana pieluchomajtek. Stan ojca nie jest przeszkodą do wykonywania pracy zarobkowej przez A. J. Czynności opiekuńcze związane z opieką nad ojcem, nie zajmują stale czasu stronie, są realizowane w pewnych odstępach czasowych, nie wykluczają aktywności zawodowej strony. Opisane czynności należą do obowiązków chociażby rodziców dzieci w wieku szkolnym, co nie jest równoznaczne z brakiem możliwości tych osób do wykonywania pracy zawodowej.
Robienie zakupów, czy załatwianie spraw urzędowych, gotowanie obiadów, nie wyklucza wykonywania pracy zawodowej, tym bardziej, że - jak wynika z materiału dowodowego - strona nie gotuje i nie robi zakupów codziennie, a tylko podczas nieobecności partnerki W. J. Zatem, w ocenie SKO, brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia) przez stronę a sprawowaną przez nią opieką nad ojcem, co przesądza o niespełnieniu pozytywnej przesłanki przyznania prawa do wymienionego świadczenia określonej w art. 17 ust. 1 ustawy. Ta okoliczność zadecydowała, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje stronie.
SKO podzieliło ponadto stanowisko organu pierwszej instancji, iż w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika bowiem, że niepełnosprawność W. J. istnieje od 41-go roku życia, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 kwietnia 2017 r.
Odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, SKO wskazało, że Trybunał Konstytucyjny orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok Trybunału nie oznacza jednak usunięcia tego kryterium z ustawy. Nie stanowi również podstawy do uchylenia tych decyzji, które już przyznały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Wykonanie wyroku Trybunału wymaga podjęcia niezbędnych oraz niezwłocznych działań ustawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.
Trybunał w swoim wyroku nie przesądził jaki model ustalania świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. To oznacza, że ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Powinien wszakże uwzględnić zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak również uszanować poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki. Skutkiem wejścia w życie przedmiotowego wyroku nie jest jednak ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.
A. J. zaskarżyła powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L. Wniosła również o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej wnioskowanego świadczenia, zasądzenie na jej rzecz kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na jej wydanie poprzez:
- - zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki;
- - błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).
W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 26 czerwca 2020 r., którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia 16 marca 2020 r. odmawiającą skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem W. J. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Jak wynika z akt sprawy skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem.
Ojciec skarżącej (ur. [...] 1964 r.) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 29 maja 2017 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. Z orzeczenia tego wynika, że niepełnosprawność istnieje od 41-go roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 kwietnia 2017 r.
W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji zgodnie odmówiły skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem z załączonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu o niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność W. J. istnieje od 41-go roku życia. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie zmienia w tym zakresie jej sytuacji prawnej.
Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] dodatkowym powodem uzasadniającym konieczność odmowy przyznania świadczenia jest brak spełniania przez skarżącą przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. brak istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia) a sprawowaną przez nią opieką nad ojcem. SKO uznało, że zakres obowiązków w ramach sprawowanej opieki nie wymusza na skarżącej całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej.
Należy zgodzić się ze skarżącą, że organy błędnie zastosowała przepis art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Sąd orzekający w tym zakresie podziela linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16; wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15; cytowany powyżej wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 51/17).
Pomimo tego zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Nie może bowiem ujść uwadze, co akcentował organ odwoławczy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy.
W okolicznościach rozpatrywanej sprawy istotna jest zatem ocena, czy zakres (charakter) sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną osobą (ojcem) wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.
Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 definiuje pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych nie musi to być opieka całodobowa. Jednak, nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15).
Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.
Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Jak słusznie wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych.
Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których - zakres opieki - wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16).
Istotne jest jednak, że opieka taka musi - w sposób oczywisty - stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.
Tymczasem ze stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy wynika, co nie jest kwestionowane przez samą skarżącą, że do zakresu jej opieki nad niepełnosprawnym ojcem należy kupowanie lekarstw, wizyty lekarskie 2-3 razy w miesiącu, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych (w tym sądowych), pomoc w myciu głowy. Innych czynności pielęgnacyjno-higienicznych skarżąca nie wykonuje, gdyż ojciec w tym zakresie jest samodzielny.
Nadmienić należy, że skarżąca nie mieszka ze swoim ojcem, przy czym okoliczność ta, jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, nie stanowi negatywnej przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Ojciec skarżącej – W. J. żyje i zamieszkuje wspólnie ze swoją partnerką – M. G. oraz dziećmi: M. J. i K. J. (które się uczą). Robienie zakupów czy gotowanie obiadów ma miejsce tylko podczas nieobecności partnerki ojca np. gdy wyjeżdża ona na wizyty lekarskie z młodszym rodzeństwem skarżącej lub w celu załatwienia spraw urzędowych.
Mając na uwadze powyższe nie można przyjąć, że ojciec skarżącej nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącej, zwłaszcza że ma realną pomoc w osobie swojej partnerki. Realizacja recept, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, asystowanie przy wizytach lekarskich (2-3 razy w miesiącu), pomoc w myciu głowy, nie stanowią czynności o bardzo czasochłonnym charakterze i nie świadczą zarazem o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki córki nad ojcem. Czynność te nie są wykonywane codziennie, a jeśli nawet byłyby wykonywane codziennie, to nie zajmują one tyle czasu, aby determinowało to u skarżącej potrzebę rezygnacji z zatrudnienia (lub niepodejmowania zatrudnienia) czy wykluczało możliwość podjęcia zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie można więc przyjąć, że są to czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W tym zakresie Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, które sprowadza się do konkluzji, że opieka sprawowana przez skarżącą nad ojcem ma charakter pomocy doraźnej, a nie stałej (ciągłej).
Także gotowość świadczenia na rzecz ojca innych czynności, takich jak robienie zakupów czy gotowanie obiadów, w przypadku, gdy nie może tego robić partnerka ojca nie może przesądzać o przyznaniu skarżącej wnioskowanego świadczenia, bowiem są to czynności zwykłego dnia codziennego, które, co warto podkreślić, skarżąca wykonuje tylko podczas nieobecności jego partnerki.
Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia ojca skarżącej i konieczności jej pomocy przy niektórych czynnościach, jednak sam znaczny stopnień niepełnosprawności przyznany na stałe, jak również sprawowanie opieki nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka ta, jak podkreślano powyżej, musi być opieką stałą (ciągłą), wykluczającą podjęcie zatrudnienia. Nie może to być, jak w rozpoznawanej sprawie, opieka sporadyczna (doraźna).
W związku z tym należy zaaprobować stanowisko organu drugiej instancji, że świetle przedstawionych okoliczności faktycznych i prawnych, skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem sprawowana przez nią opieka nad ojcem nie stanowi opieki, która stałaby na przeszkodzie w podjęciu przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Trudno też upatrywać w takiej sytuacji istnienia związku skutkowo-przyczynowego, o którym mowa w omawianym przepisie.
W aspekcie dokonanych rozważań należy dodać, że w opozycji do powyższego stanowiska organu odwoławczego we wniesionej skardze profesjonalny pełnomocnik skarżącej ograniczył się tylko do stwierdzenia, że "skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, która to opieka uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia", nie przedstawiając jakiejkolwiek argumentacji w tym zakresie.
W tym stanie sprawy Sąd oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).