Uzasadnienie
K. R. wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 września 2018 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Zaskarżone postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
S. W. decyzją z dnia 7 kwietnia 2014 r. orzekł o zapłacie przez K. R. należności z tytułu usunięcia, przechowania, oszacowania i złomowania pojazdu Opel Vectra o numerze rej. [...], w wysokości 22.264,18 zł. Powyższa decyzja adresowana do K. R. została doręczona w dniu 22 kwietnia 2014 r. matce skarżącego H. R., jako dorosłemu domownikowi.
Od przedmiotowej decyzji K. R. pismem z dnia 27 stycznia 2015 r. złożył odwołanie, składając jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. K. R. wskazał, że kierowane do niego pisma, odbierane przez domownika, nie zostały mu doręczone z uwagi na fakt, że wyjechał on do Danii w celach zarobkowych. O trwającym postępowaniu dowiedział się dopiero po powrocie do kraju w dniu 20 stycznia 2015 r. Na dowód pracy w Kopenhadze do wniosku załączono zeskanowane zaświadczenie o zatrudnieniu w okresie od dnia 1 marca 2014 r. do dnia 5 stycznia 2015 r. oraz skan rachunku za hotel za okres od dnia 1 lutego 2014 r. do dnia 1 marca 2014 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 19 maja 2015 r., nr [...] odmówiło K. R. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Starosty z dnia 7 kwietnia 2014 r.
W uzasadnieniu postanowienia, powołując się na art. 58 k.p.a., organ stwierdził, że o toczącym się postępowaniu administracyjnym skarżący dowiedział się na skutek doręczenia, za pośrednictwem dorosłego domownika - matki H. R., zawiadomienia z dnia 13 sierpnia 2012 r. Ponadto K. R. brał udział w postępowaniu przed sądem powszechnym, w którym orzeczono przepadek pojazdu na rzecz Powiatu [...]. Organ I instancji informował skarżącego o zamiarze wydania decyzji administracyjnej oraz o ustaleniu nowego terminu załatwienia sprawy. Pisma te również zostały zastępczo doręczone H. R.. Organ wskazał, że dorosły domownik, który odbierał kierowaną do skarżącego korespondencję, miał wystarczająco dużo czasu, aby zawiadomić go o toczącym się postępowaniu administracyjnym. Organ uznał ze niewiarygodne są zarzuty skarżącego, że o postępowaniu dowiedział się dopiero w dniu 20 stycznia 2015 r. Organ stwierdził, że fakt przebywania za granicą nie stanowi okoliczności uprawdopodobniającej, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącego, a okoliczność nieprzekazania skarżącemu przez dorosłego domownika kierowanej do niego korespondencji nie może stanowić podstawy do przywrócenia terminu.
K. R. wniósł na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, domagając się jego uchylenia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił m.in. naruszenie art. 58 § 1 k.p.a. przez żądanie od niego udowodnienia okoliczności w miejsce ich uprawdopodobnienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 19 listopada 2015 r. sygn. akt III SA/Gd 594/15 oddalił skargę, uznając ja za niezasadną. Sąd wskazał, że korespondencję kierowaną na adres zamieszkania skarżącego odbierał, zgodnie z art. 43 k.p.a., dorosły domownik, matka H. R., która miała wystarczająco dużo czasu, aby przekazać ją adresatowi. Sąd stwierdził, że skarżący przebywał za granicą w celach zarobkowych od dnia 1 marca 2014 r. do dnia 5 stycznia 2015 r. i mimo tak długiego pobytu nie przedsięwziął żadnych działań, które chroniłyby go przed ewentualnymi niekorzystnymi sytuacjami związanymi z nieprzekazywaniem korespondencji, odebranej w miejscu zamieszkania przez dorosłego domownika. Sąd ocenił, że przy zastosowaniu przeciętnego miernika staranności w dbaniu o własne sprawy, takiego zachowania nie można uznać za niezawinione.
Na skutek skargi kasacyjnej K. R., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 444/16 uchylił powyższy wyrok oraz zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 maja 2015 r.
W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że nie można podzielić oceny wyrażonej przez organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu i zaakceptowanej przez sąd pierwszej instancji, że nie może stanowić podstawy do przywrócenia terminu, z uwagi na nieuprawdopodobnienie braku winy w jego uchybieniu, okoliczność, iż w dniu przesyłania decyzji Starosty skarżący przebywał w Danii, a dorosły domownik nie przekazywał mu korespondencji. Sąd stwierdził, że w realiach rozpoznawanej sprawy, powyższe stwierdzenia są przedwczesne, gdyż nie są poparte adekwatną argumentacją. W toku postępowania organ administracji zaniechał podjęcia niezbędnych czynności w celu dokładnego zbadania, czy w świetle art. 58 § 1 k.p.a. przyczyny, z powodu których matka skarżącego nie przekazała mu przesyłki zawierającej przedmiotową decyzję, są tego rodzaju, że mogą uprawdopodabniać brak winy skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.
Wyjaśnienia, zdaniem Sądu, wymagało, czy fakt niedotarcia do skarżącego adresowanej do niego decyzji, był spowodowany z przyczyn od niego niezależnych, czy też mógł on temu w jakiś sposób zapobiec, w tym tak zabezpieczyć swoje sprawy w kraju, aby korespondencja była mu z Polski skutecznie przekazywana. Od strony postępowania powinno bowiem wymagać się takiej dozy staranności, jakiej można oczekiwać od osoby dbającej należycie o swoje interesy procesowe.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że art. 58 § 1 k.p.a. wymaga jedynie uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, co świadczy o intencji ustawodawcy odformalizowania i uproszczenia postępowania w tym przedmiocie, tak aby ułatwić zainteresowanemu przedstawienie swych racji i na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie zbyt pochopnie drogi do obrony jej praw. Przywrócenie terminu uzasadnia podanie przez wnioskodawcę takich obiektywnych i niezależnych od niego okoliczności, które wskazują na to, że nawet pomimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły mu one dokonanie czynności w terminie. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w niniejszej sprawie organ nie przeprowadził wnikliwego zbadania wskazanych przez skarżącego okoliczności mających świadczyć o jego braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Starosty z dnia 7 kwietnia 2014 r., przez co doszło do naruszenia art. 58 § 1 w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.
Ponownie rozpoznając sprawę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżonym w niniejszej sprawie postawieniem z dnia 13 września 2018 r. ponownie odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
W uzasadnieniu postanowienia organ ustali, że zawiadomieniem z dnia 13 sierpnia 2012 r. organ I instancji poinformował K. R. o postępowaniu toczącym się w związku z usunięciem z drogi samochodu i konsekwencjach nieodebrania pojazdu. Pismem z dnia 30 stycznia 2014 r. Starosta poinformował skarżącego o zamiarze wydania decyzji do końca lutego 2014 r. i możliwości ustanowienia pełnomocnika oraz obowiązku zawiadomią o zmianie adresu. Pismo to podobnie jak i decyzję z dnia 7 kwietnia 2014 r. odebrała matka skarżącego H. R. Organ wskazał, że nie jest w stanie ustalić, w jaki sposób domownicy kontaktowali się ze stroną i w jaki sposób przekazywali stronie korespondencję, czy wszystkie czy tylko niektóre pisma. Organ stwierdził, że nie kwestionuje pobytu strony za granicą, zatem w tym zakresie nie prowadziło postępowania wyjaśniającego.
Jednocześnie organ wskazał, że wyjeżdżając za granicę strona miała obowiązek pozostawić organowi adres do korespondencji, wiedziała bowiem o postępowaniu dotyczącym usunięcia pojazdu z drogi publicznej. Organ stwierdził, że okoliczność, iż dorosły domownik nie przekazał stronie korespondencji nie może stanowić podstawy przywrócenia terminu, a strona miała obowiązek zabezpieczyć swoje interesy w kraju przez ustanowienie pełnomocnika lub wskazanie adresu dla dręczeń, a jeśli tego nie uczyniła winna uzgodnić sposób komunikowania się z domownikami.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018 r., poz. 1302 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "p.p.s.a.", wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję (lub postanowienie) w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja (postanowienie) może zatem ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga zasługuje na uwzględnienie. Organ orzekając ponownie w kwestii przywrócenia terminu do wniesienia odwołania nie uwzględnił bowiem oceny prawnej i nie zrealizował prawidłowo wskazań zawartych w wydanym w sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, co narusza normę art. 153 w związku z art. 193 p.p.s.a.
Podstawę wydania zaskarżonego postanowienia stanowiła norma art. 58 § 1 k.p.a., zgodnie z którą, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.
Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w sprawie wyroku stwierdził, że co do zasady, fakt nieprzekazania przez domownika korespondencji adresatowi może stanowić podstawę przywrócenia terminu do dokonania czynności. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie wskazał, że w toku postępowania organ administracji zaniechał podjęcia niezbędnych czynności w celu dokładnego zbadania, czy w świetle art. 58 § 1 k.p.a. przyczyny, z powodu których matka skarżącego nie przekazała mu przesyłki zawierającej przedmiotową decyzję, są tego rodzaju, że mogą uprawdopodabniać brak winy skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Naczelny Sąd Administracyjny nakazał wyjaśnienie, czy fakt niedotarcia do skarżącego adresowanej do niego decyzji spowodowany był z przyczyn od niego niezależnych, czy też mógł on temu w jakiś sposób zapobiec, w tym tak zabezpieczyć swoje sprawy w kraju, aby korespondencja była mu z Polski skutecznie przekazywana.
Uwzględniając takie wskazania, organ zobligowany był ustalić z jakich przyczyn matka skarżącego nie przekazała mu przesyłki zawierającej decyzję. Organ nie mógł zatem poprzestać na stwierdzeniu, że nie jest w stanie ustalić, w jaki sposób domownicy kontaktowali się ze stroną i w jaki sposób przekazywali stronie korespondencję.
W okolicznościach niniejszej sprawy wyjaśnienia wymagało dlaczego matka skarżącego, mimo jego nieobecności w kraju, przyjęła kierowaną do skarżącego korespondencję – zawiadomienie o wszczęciu postępowania oraz decyzję, a przede wszystkim czy przekazała tą korespondencję skarżącemu, kiedy i w jaki sposób, a jeżeli nie, z jakiego powodu. Organ winien ustalić czy skarżący komunikował się z rodziną, czy przekazywano mu wówczas korespondencję, czy skarżący oraz jego matka dokonywali uzgodnień w tym przedmiocie, jakiej treści oraz czy i dlaczego przesyłka zawierająca decyzję została skarżącemu przekazana z opóźnieniem. W sprawie niezbędne było zarówno odebranie oświadczenia od skarżącego dotyczącego tych okoliczności jak i uzyskanie od matki skarżącego pisemnego lub ustnego oświadczenia w tym przedmiocie.
Podkreślić należy, że ze złożonej przez skarżącego dokumentacji wynika, iż przebywał on za granicą już od 1 lutego 2014 r., co potwierdza skan rachunku za hotel. Wszczęcie postępowania w sprawie administracyjnej dotyczącej zapłaty należności z tytułu usunięcia pojazdu nastąpiło w dniu 30 stycznia 2014 r. Pierwsze doręczenie korespondencji w niniejszej sprawie zawierającej zawiadomienie o wszczęciu postępowania wraz ze stosownymi pouczeniami nastąpiło do rąk matki skarżącego w dniu 4 lutego 2014 r., a więc już po wyjeździe skarżącego za granicę.
Okoliczność wcześniejszego prowadzenia wobec skarżącego innego odrębnego postępowania administracyjnego dotyczącego usunięcia pojazdu, bądź postępowania sądowego dotyczącego przepadku pojazdu, nie może stanowić podstawy do stwierdzenia, że miał on obowiązek zawiadomienia organu o zmianie miejsca pobytu. Taki obowiązek istnieje bowiem, zgodnie z art. 41 § 1 k.p.a., jedynie w czasie trwania postępowania administracyjnego, dotyczącego konkretnego przedmiotu, jakim w tym przypadku jest zapłata należności za usunięcie, przechowywanie, oszacowanie i zezłomowanie pojazdu. Strona postępowania administracyjnego winna w nim uczestniczyć i zabezpieczyć możliwość odbierania korespondencji dopiero od daty skutecznego powiadomienia jej o takim postępowaniu.
W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, z uwagi na naruszenie norm art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. i art. 58 § 1 k.p.a. oraz art. 153 w związku z art. 193 p.p.s.a., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Ponownie rozstrzygając sprawę organ, winien uwzględnić zawartą w niniejszym wyroku ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania.
O zwrocie kosztów postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty w kwocie 580 zł składają się uiszczony wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł, oraz wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz.1800 ze zm.).