Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zaskarżoną decyzją z dnia 16 sierpnia 2016 r. (nr [...]) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 9 maja 2016 r. (nr [...]), którą organ odmówił przyznania M. K. świadczenia rodzicielskiego.
W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 9 maja 2016 r. (nr [...]), na podstawie art. 104 k.p.a. w zw. z art. 17c, art. 20, art. 23, art. 24, art. 27 ust. 5, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.) oraz Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2015 r. poz. 2284) orzekł o odmowie przyznania na wniosek M. K. (dalej jako: "strona", "skarżąca") świadczenia rodzicielskiego wnioskowanego na O. K. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 27 kwietnia 2016 r. do organu wpłynął wniosek złożony przez stronę o przyznanie świadczenia rodzicielskiego w związku z urodzeniem w dniu 31 marca 2016 r. dziecka – O. K. Dalej organ wyjaśnił, że świadczenie rodzicielskie przysługuje osobom, które urodziły dziecko, a które nie otrzymują zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego.
Uprawnieni do pobierania tego świadczenia są między innymi bezrobotni (niezależnie od rejestracji lub nie w urzędzie pracy), studenci, rolnicy a także wykonujący prace na podstawie umów cywilnoprawnych. Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca nie pozostaje w zatrudnieniu, ponieważ 31 grudnia 2014 r. strona zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną córką – A. K. urodzoną dnia 16 lipca 2013 r. i od 1 stycznia 2015 r. do 30 września 2016 stronie przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne (1300 zł). Świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W związku z powyższym skarżąca nie pracuje i tym samym nie ma uprawnień do zasiłku macierzyńskiego ani świadczenia pokrewnego.
W tej sytuacji organ powołał się na treść art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.
Decyzją z dnia 16 sierpnia 2016 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania strony, orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy oraz powołał się na art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którym świadczenie rodzicielskie przysługuje m.in. matce dziecka (...) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki. Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie pracuje od 31 grudnia 2014 r., zatem w chwili składania wniosku nie pracowała. Zdaniem Kolegium, nie ma znaczenia, że osoba nie pracuje, bowiem sprawuje opiekę nad innym dzieckiem. Wymogiem otrzymania świadczenia jest niepozostawanie w stosunku pracy w momencie wnioskowania o przyznanie przedmiotowego świadczenia, a skarżąca tego wymogu nie spełniła.
M. K. na wydaną przez organ odwoławczy decyzję złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Rozstrzygnięciu zarzuciła naruszanie: 1) przepisów postepowania: tj. art. 9, art. 11, art. 8 i 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienia podstaw i przesłanek decyzji, nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności uzasadnienie wydanej decyzji jest niezrozumiałe i wewnętrznie sprzeczne;
2) naruszenie przepisu prawa materialnego: tj. art. 17c ust. 9 pkt 4 w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną ich wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia rodzicielskiego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną, podczas gdy prawo do przyznania jednego ze świadczeń na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej nie dotyczy sytuacji, gdy mamy do czynienia z wychowywaniem lub opieką nad różnymi dziećmi, art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez dokonanie błędnej subsumcji do ustalonego w sprawie stanu faktycznego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Admiracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne (pkt 1). Na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3).
W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym - zgodnie z art. 135 p.p.s.a. - sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 16 sierpnia 2016 r. (nr [...]) utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 9 maja 2016 r. (nr [...]) o odmowie przyznania skarżącej świadczenia rodzicielskiego na dziecko – O. K. Materialnoprawną podstawę ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.), zwanej dalej "ustawą".
W myśl art. 2 pkt 5 ustawy świadczeniem rodzinnym jest m.in. świadczenie rodzicielskie. Świadczenie to zostało wprowadzone do systemu świadczeń rodzinnych na mocy ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2015 r., poz. 1217), która w tym zakresie weszła w życie z dniem 1 stycznia 2016 r.
Świadczenie rodzicielskie (uregulowane w Rozdziale 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych) przyznawane jest na podstawie art. 17c ustawy i przysługuje osobom, które urodziły dziecko, a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Uprawnieni do pobierania tego świadczenia są więc bezrobotni, studenci, a także osoby wykonujące prace na podstawie umów cywilnoprawnych.
W przedmiotowej sprawie świadczenie rodzicielskie, gdy mamy do czynienia z matką dziecka, przysługuje na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy, z uwzględnieniem ust. 2, który enumeratywnie wymienia przypadki, w których świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka.
W ustępie 3 art. 17c ustawy wskazano okresy przysługiwania świadczenia rodzicielskiego, które w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, tak jak w przedmiotowej sprawie, wynosi 52 tygodnie (art. 17c ust. 3 pkt 1). W przypadku matki dziecka świadczenie rodzicielskie przysługuje od dnia porodu (ust. 4 pkt 1).
Świadczenie rodzicielskie – zgodnie z art. 17c ust. 5 ustawy - przysługuje w wysokości 1000,00 zł miesięcznie, z uwzględnieniem ust. 6.
Podkreślić należy, że zgodnie z art. 17c ust. 8 ustawy osobie uprawnionej do świadczenia rodzicielskiego przysługuje: 1) w tym samym czasie jedno świadczenie rodzicielskie bez względu na liczbę wychowywanych dzieci;
2) jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka. Oznacza to, że nawet w sytuacji opieki osoby uprawnionej nad więcej niż jednym urodzonym dzieckiem (nawet gdy w trakcie jednego porodu urodzono dwoje i więcej dzieci), przysługuje wyłącznie jedno świadczenie rodzicielskie, do tego w tym samym czasie. Ponadto dostrzega się niepodzielność uprawnienia z uwagi na przypisanie jednego świadczenia do tego samego dziecka.
Ustawa w art. 17c ust. 9 wymienia natomiast przypadki, w których świadczenie rodzicielskie nie przysługuje wskazując, że taka sytuacja ma miejsce m.in., gdy w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (art. 17c ust. 9 pkt 4 ustawy). Przepis ten zatem wyłącza prawo do świadczenia rodzicielskiego w przypadku, gdy uprzednio w stosunku do tego samego dziecka zostało już ustalone prawo do innego świadczenia rodzinnego, m.in. w sytuacji ustalenia w związku z opieką nad tym samym dzieckiem świadczenia pielęgnacyjnego.
Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie występuje bowiem skarżąca ubiega się o świadczenie rodzicielskie w związku z urodzeniem córki O. K. natomiast świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane na córkę A. K. Nie zaistniała zatem sytuacja wychowywania tego samego dziecka i opieki nad tym samym dzieckiem, tak jak stanowi powyższy przepis.
Świadczenie rodzicielskie jest pomocą przysługującą w zamian świadczenia macierzyńskiego dla osób, które nie mogą skorzystać ze tego typu świadczenia. W żadnym przepisie ustawodawca nie wprowadził ograniczenia uprawnień do świadczenia rodzicielskiego w przypadku zbiegu z uprawnieniami do innych świadczeń przysługujących na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku różnych dzieci. Za całkowicie nieprawidłowe należy więc uznać takie właśnie stanowisko organu pierwszej instancji, które zostało zaprezentowane w decyzji, a wywiedzione na podstawie dokonanej wykładni art. 27 ust. 5 ustawy. Przepis ten stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.
W ocenie Sądu dokonując wykładni przepisu art. 27 ust. 5 ustawy należy zwrócić uwagę na to, że celem tego uregulowania jest w istocie ustanowienie - dla osób uprawnionych do otrzymywania co najmniej dwu z wymienionych w ust. 5 świadczeń – prawa do wyboru jednego z tych świadczeń, tego które uprawniony zamierza otrzymywać. Przy czym "zbieg uprawnień", o którym mowa w ww. przepisie należy rozumieć jako sytuację, w której ta sama osoba jest uprawniona równocześnie do co najmniej dwu wskazanych tam świadczeń, przysługujących na tego samego podopiecznego (np. dziecko).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się uwagę, że "wskazany w art. 27 ust. 5 ustawy zbieg uprawnień do określonych w nim świadczeń ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie, jak i osoby wymagającej opieki. Innymi słowy przytoczony wyżej przepis art. 27 ust. 5 ustawy dotyczy prawa do przyznania jednego ze świadczeń rodzinnych na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej w sytuacji wychowania lub opieki nad tym samym dzieckiem, a nie dotyczy przypadku, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień z tytułu wychowywania lub opieki nad różnymi dziećmi.
Nie można bowiem przyjąć, że z punktu widzenia normy zawartej w art. 27 ust. 5 ustawy, istotne jest wyłącznie to, czy osoba uprawniona pobiera jedno ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, a bez znaczenia pozostaje okoliczność nad kim sprawowana jest opieka lub wychowanie. Komentowany przepis stanowi bowiem o zbiegu uprawnień, które nie mogą być rozpatrywane bez badania przesłanek uprawnień w przypadku świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, które są uprawnieniami przyznawanymi w stosunku do sprawowania opieki nad konkretnym podmiotem" (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 sierpnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 158/16). Innymi słowy, świadczenie rodzicielskie i świadczenie pielęgnacyjne są uprawnieniami przyznawanymi w stosunku do sprawowania opieki nad konkretnym podmiotem, a zatem wyłączenie wynikające z art. 27 ustawy ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy dochodzi do zbiegu uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę, jak i podopiecznego (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Bd 617/16 oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 października 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 573/16).
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje stanowisko wyrażone w powołanych orzeczeniach.
Wskazać również należy, że uzasadnienie decyzji organu odwoławczego, utrzymującej decyzję organu pierwszej instancji w mocy nie odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego. Nie sposób na jego podstawie zrozumieć podjętego rozstrzygnięcia, nie zawiera ono wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji oraz błędnie przytacza przepis prawa materialnego stanowiący podstawę rozstrzygnięcia sprawy.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaskarżone decyzje naruszają prawo. Decyzja organu pierwszej instancji została wydana w oparciu o błędną wykładnię prawa materialnego tj. art. 27 ust. 5 ustawy, zaś decyzja organu odwoławczego z naruszeniem przepisu art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co obliguje Sąd do uchylenia decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji rozpozna wniosek skarżącej z dnia 27 kwietnia 2016 r. o przyznanie świadczenia rodzicielskiego, będąc jednocześnie - stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. – związany przy tym oceną prawną wyrażoną przez Sąd, a w szczególności dokonaną przez Sąd wykładnią przepisu art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.