Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 22 stycznia 2015 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), skarżący K.S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.
W świetle zawartych w formularzu PPF oświadczeń oraz w świetle dokumentów źródłowych odnoszących się do stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy a nadesłanych w następstwie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 26 stycznia 2015 r. ustalono, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dwojgiem małoletnich dzieci. Jedynym źródłem dochodów wnioskodawcy będącego osobą niepełnosprawną jest renta z tytułu niezdolności do pracy wynosząca 1.911,80 zł netto miesięcznie. Podstawowe, miesięczne wydatki związane z zaopatrzeniem w media zostały przez wnioskodawcę udokumentowane i wyniosły w ostatnich trzech miesiącach średnio 1.350 zł.
Uzasadniając złożony wniosek K. S. wskazał, że stałe koszty utrzymania pochłaniają zdecydowaną część jego renty.
W piśmie z dnia 10 lutego 2015 r. wnioskodawca wskazał ponadto, że matka dzieci nie przekazuje mu jakichkolwiek środków finansowych. On sam nie uzyskuje również jakiejkolwiek pomocy od osób trzecich.
W tym stanie uznano, co następuje.
Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077; M. Grzymisławska – Cybulska, Istota prawa pomocy [w:] Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministarcyjnym jako element realizacji prawa do sądu, Warszawa 2013, s. 53 i n.). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom.
Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W świetle powołanej regulacji normatywnej to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Z oczywistych względów rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Należy mieć jednakże na uwadze, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu) ma charakter wyjątkowy i stosowane jest wyłącznie w przypadkach podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; vide: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przenosząc powyższe zapatrywania w realia rozpatrywanej sprawy referendarz sądowy dał wiarę oświadczeniom wnioskodawcy składanym pod groźbą odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy (vide: rubryka numer 13 formularza PPF) i uznał, że wnioskodawca nie mając obecnie realnych możliwości poniesienia kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
Uzasadnieniem dla powyższej konstatacji jest zestawienie kwoty deklarowanych i udokumentowanych dochodów z kwotami comiesięcznych należności obciążających wnioskodawcę, który jest osobą niepełnosprawną i ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci. Powyższego zapatrywania nie zmienia fakt, iż w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca posiadał określone środki finansowe na posiadanych rachunkach bankowych. Z przedstawionych wyciągów wynika bowiem, że z tych rachunków wnioskodawca reguluje wszystkie należności związane z bieżącym utrzymaniem trzyosobowego gospodarstwa domowego.
W ocenie referendarza sądowego wniosek o przyznanie prawa pomocy należało zaś oddalić w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych.
Wnioskodawca nie wykazał bowiem w toku prowadzonego postępowania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Wobec uiszczenia wpisu od skargi jak i wobec faktu uzyskiwania przez wnioskodawcę comiesięcznych, stałych dochodów pozwalających na regulowanie obciążających wnioskodawcę zobowiązań nie można przyjąć, że ww. nie jest w stanie uiścić jakichkolwiek kwot tytułem kosztów sądowych, które na obecnym etapie kształtują:
- - ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (vide: § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192);
- - ewentualny wpis od skargi kasacyjnej od orzeczenia kończącego postępowanie w pierwszej instancji wynoszący połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł (vide: § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.);
- - ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie sądu wynoszący 100 zł (vide: § 2 ust. 1 pkt 7 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Należy mieć zaś na uwadze, że koszty sądowe to w istocie wydatki bieżące we własnym budżecie, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (w tym opłatami).
Z kolei przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym może nastąpić wyłącznie wtedy gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpatrywanym przypadku, o czym świadczą ww. okoliczności faktyczne.
W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznał wnioskodawcy prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego (punkt pierwszy sentencji postanowienia) oraz odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (punkt drugi sentencji postanowienia).