Uzasadnienie
Decyzją z dnia 18 września 2013 r. Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania M. T. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia 30 lipca 2013 r. orzekającej o wymeldowaniu odwołującego się z pobytu stałego w lokalu nr [[...]] przy ul. T. w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Rozstrzygnięcie to zapadło na tle następującego stanu faktycznego.
Z wnioskiem o wymeldowanie M. T. wystąpiła K. S. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, organ I instancji ustalił, że wyrokiem Sądu Rejonowego w Sopocie z dn.23 września 2005 r. orzeczono eksmisję M. T. ze wskazanego lokalu, bez prawa do lokalu socjalnego. Aktualnie właścicielką lokalu jest K. S., siostrzenica wymeldowanego. W trakcie postępowania M. T. wyjaśniał, że teraz mieszka w spornym lokalu z matką i tam koncentruje swoje życie osobiste aczkolwiek z uwagi na charakter pracy przebywanie w lokalu ogranicza się do nocowania. Jego wyjazdy i pobyty poza miejscem zamieszkania są czasowe, co nie oznacza, że skarżący opuścił lokal w sposób trwały. W trakcie przesłuchania w dniu 15 kwietnia 2013 r. skarżący dodał, że matka tydzień temu wymieniła zamki w drzwiach i pozbawiła skarżącego kluczy do mieszkania, a wcześniej wyjaśniał, że postępowanie o wymeldowanie i pozbawienie prawa do zamieszkiwaniu w lokalu przy ul. T. zmierza do obejścia umowy rodzinnej, przyznającej skarżącemu prawo zamieszkiwania w lokalu z matką do Jej śmierci.
Dalej organ odwoławczy wyjaśnił w uzasadnieniu do decyzji, co rozumie się pod pojęciem pobytu stałego w lokalu, że zameldowanie ma charakter ewidencyjny oraz -że podziela stanowisko organu I instancji, iż skarżący w spornym lokalu nie mieszka od wielu lat, a nie dokonał obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego. Świadczą o tym zeznania świadków (pracowników Spółdzielni Mieszkaniowej).Nawet gdyby przyjąć korzystny dla skarżącego termin opuszczenia lokalu tj. dzień 10 kwietnia 2013 r. (co potwierdziła inny świadek), to należy to uznać za wykonanie wyroku eksmisyjnego, a to - niezależnie, czy nastąpiło dobrowolnie czy w wyniku działań komornika, oznacza, że dana osoba nie mieszka w lokalu.
Reasumując organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że w sprawie zaistniały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i orzeczenie organu I instancji o wymeldowaniu jest prawidłowe.
Końcowo organ odwoławczy dodał, że aczkolwiek podziela słuszność zarzutu podniesionego w odwołaniu, że organ I instancji naruszył zasady postępowania administracyjnego podczas przeprowadzania postępowania dowodowego (dotyczy to nieprawidłowego udokumentowania dowodu z oględzin lokalu, a dowodu tego organ odwoławczy nie brał pod uwagę przy ocenie materiału), to ponieważ sprawa była oczywista, materiał dowodowy dał jednoznaczną odpowiedź, która potwierdziła niezamieszkiwania odwołującego się w lokalu i opuszczenie lokalu w sposób dobrowolny i trwały, to organ odwoławczy nie mógł wydać innej decyzji, niż utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji.
M. T. zaskarżył decyzję Wojewody z dnia 18 września 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania administracyjnego w postaci art. 8,11 i 107 § 3 kpa poprzez pominięciu w decyzji organu odwoławczego twierdzeń skarżącego i nieodniesienie się do podniesionych zarzutów, m.in. co do braku podpisu osoby uprawnionej na wniosku o wszczęcie postępowania; naruszenie art. 67 i 68 kpa w zw. z art. 81 kpa poprzez zaniechanie sporządzenia protokołu z oględzin lokalu i wniósł o uchylenie zaskarżanej decyzji i decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Uzasadniając zarzuty i wnioski skargi M. T. podniósł, że uzasadnienie decyzji organu odwoławczego narusza przepisy i zasady kpa zgodnie z którymi organ ten miał obowiązek odnieść się do podnoszonych w odwołaniu zarzutów skarżącego, w tym - zarzutu, że wniosek o wymeldowanie skarżącego nie był podpisany przez K. S. Ponieważ zgodnie z przytaczanymi w skardze przepisami i poglądami wyrażanymi w wyrokach sądów administracyjnych, pobyt stały w lokalu nie musi oznaczać nieprzerwanego tam przebywania, a może wiązać się z czasowymi opuszczeniami lokalu, chcąc prawidłowo orzec o wymeldowaniu organ musi ustalić, czy w danym przypadku nastąpiło trwałe i dobrowolne opuszczenie lokalu przez osobę podlegającą wymeldowaniu. W orzecznictwie sadowoadministracyjnym dominuje pogląd, zgodnie z którym o opuszczeniu miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych można mówić wówczas, gdy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nieprzebywanie jest wynikiem woli, zamiaru tej osoby (wyrok NSA z dnia 18.12.2001 r., sygn. akt IISA/Ka 613/00, wyrok NSA z dnia 23.04.2001 r., sygn. akt V SA 3169/00).
W tej sprawie skarżący nie ma dostępu do lokalu na skutek wymiany zamków i nieotrzymania nowych kluczy. Został z lokalu usunięty wbrew swej woli, co potwierdziła D. R. Nie zaistniały zatem przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organ I instancji miał obowiązek udokumentować czynność oględzin lokalu protokołem, a nie zastępować go notatką urzędową. Jeśli nawet organ uznał, że materiał z przeprowadzonych oględzin jest niepełnowartościowy, to powinien powtórzyć tę czynność prawidłowo i umożliwić stronom wypowiedzenie się co do przebiegu i wyników czynności.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda, powołując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Sąd orzekł w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.).
Skarga jest uzasadniona albowiem zaskarżone decyzje podjęte zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego i prawa materialnego.
Przywołany jako podstawa prawna zaskarżonej decyzji Wojewody przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w brzmieniu obowiązującym w chwili orzekania, stanowi, że:, organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.
Zatem dla prawidłowego orzeczenia o wymeldowaniu M. T. z lokalu nr [[...]] przy ul. T. w S. niezbędne było ustalenie, że M. T. w chwili orzekania w lokalu tym nie zamieszkuje i opuścił trwale i dobrowolnie wskazany lokal.
Ze względu na rejestracyjny charakter zameldowania, ustalenia dotyczyć mają czasu poprzedzającego bezpośrednio decyzję o wymeldowaniu. Należy przy tym pamiętać, że fakt zameldowania ma charakter ewidencyjny, rejestracyjny i powinien odzwierciedlać istniejący stan faktyczny, wskazywać aktualne miejsce pobytu osób i tylko tym celom ma służyć.
W niniejszej sprawie, wbrew stanowisku organów, okoliczności niezbędne do orzeczenia o wymeldowaniu ze spornego lokalu M. T. nie zostały stwierdzone w postępowaniu dowodowym poprzedzającym podjęcie decyzji. W szczególności, wbrew twierdzeniu organów, z przeprowadzonych czynności dowodowych nie wynika, że w czasie bezpośrednio poprzedzającym podejmowanie decyzji o wymeldowaniu przez organy I i II instancji, M. T. w lokalu w S. nie zamieszkiwał po dobrowolnym i trwałym opuszczeniu tego lokalu.
W przedstawionych sądowi aktach postępowania administracyjnego znajdują się następujące dowody mogące świadczyć o aktualnym (w stosunku do czasu podejmowania decyzji) zamieszkiwaniu M. T. w przedmiotowym lokalu:
oświadczenie skarżącego - złożone osobiście w organie I instancji w dniu 15 kwietnia 2013 r. podczas przesłuchania (akta adm. k-26), pismo skarżącego z dnia 25.03.2013 roku, informujące, że skarżący mieszka stale pod w/w adresem, a stały pobyt, praca, długotrwałe przebywanie, plany życiowe, w tym osobiste i majątkowe interesy związane są z miejscem zamieszkania, zaś wyjazdy są czasowe i związane z pracą (k- 22, akta adm.), oświadczenie skarżącego z dnia 25 marca 2013 r. (k-21 akta adm.),
"poświadczenie" KWP w S. nr [[...]] z dnia 12 kwietnia 2013 r., z którego wynika, że w tym dniu L. T. mieszkająca w przedmiotowym lokalu złożyła zawiadomienie o "uporczywym nękaniu jej przez syna M. T., do którego dochodzi w miejscu zamieszkania w ostatnim okresie czasu" (k -11 akt adm.), zeznania D. R. w organie I instancji w dniu 15.05.2013 r., w których - w końcowej części - świadek zeznała "do dnia 10 kwietnia 2013 r.(do dnia wymiany zamka) pan Mariusz zamieszkiwał w tym mieszkaniu, odbierał korespondencję, część korespondencji nie była mu przekazywana, chcąc uniknąć konfliktów tylko nocował w tym mieszkaniu (k-38 akt adm.), oświadczenie L. T. w trakcie oględzin lokalu w dniu 15.05.2013 r. "pani L. T. nie zaprzecza, że syn składał wizyty w jej domu podczas świąt Bożego Narodzenia,/..../,/..../ kolejna wizyta w dniu 19.03.2013 r., przyniósł ze sobą śpiwór i przenocował w małym pokoju na podłodze /.../ 4.04.2013 r. /.../otworzył drzwi kluczem, powiedział, że chce przenocować, dałam mu materac i swoją pościel /.../, 10.04.2013 r./.../przyszedł z wizytą z panią R. i żądał udostępnienia kluczy, gdyż zamki zostały wcześniej wymienione, /..../ nasilone, częste wizyty syna w godzinach nocnych spowodowały obawę o swoje życie i zdrowie i dlatego zostały zmienione zamki w drzwiach (k-36 akt adm.),
- - pisma Spółdzielni Mieszkaniowej [[...]] adresowane do L. T. z dni 30.10. i 18.12. 2012 r. informujące, iż Zarząd Spółdzielni wyraził zgodę na zawieszenie pobierania opłat czynszowych liczonych za syna M. T. najpierw od 1.10 do 31.
- 12. 2012 r., a następnie od 1.01. do 31.12.2013 r. (k-47 i 48 akt adm.),
Wyszczególnione wyżej dowody, w zestawieniu z ogólnikowymi i sprzecznymi z powyżej przytoczonymi faktami rozważaniami organów w uzasadnieniach do decyzji świadczą, że bez dodatkowych czynności dowodowych bądź bardziej wnikliwej analizy materiału dowodowego, nieuprawnione i przedwczesne było twierdzenie organu I instancji wyrażone w uzasadnieniu do decyzji o wymeldowaniu M. T., iż, cyt.: "całokształt zachowań zameldowanego wskazuje na to, że lokal nr [[...]] przy ul. T. przestał być miejscem koncentracji interesów życiowych", a "M. T. wyprowadził się z mieszkania nr p[...][ przy ul. T. i nie dopełnił obowiązku wymeldowania /.../. W tym miejscu podkreślić należy, że zgodnie z przepisami art. 6 ust. 1 omawianej ustawy o ewidencji ludności (...) pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Skarżący podczas trwania postępowania konsekwentnie twierdził, że omawiane mieszkanie jest miejscem, w którym skarżący zamieszkuje i ma zamiar stale zamieszkiwać (np.k-21,22 akt adm.).
Z uwagi na treść przytoczonego przepisu deklarowany zamiar skarżącego nie może być pomijany przez organy orzekające przy analizowaniu materiału dowodowego sprawy jak również i to, że ani ze znajdującej się w aktach karty osobowej mieszkańca (k-1) ani z innych dowodów nie wynika, by M. T. był - od roku 1999 -zameldowany na pobyt stały w jakimkolwiek innym miejscu, zaś świadkowie, nawet spośród najbliższej rodziny skarżącego, nie podają adresu miejsca, w którym miałyby się "koncentrować jego interesy życiowe".
Zauważyć również należy, że postępowanie w sprawie prowadzone było chaotycznie i nieudolnie np. zawiadomienia o terminie rozprawy administracyjnej z dnia 23.05.2013 r. (k-55 i n. akt adm.), doręczone zostały skarżącemu i jego pełnomocnikowi w dniu 4.06.13r. i 8.06.13 r., a więc - nie mogły dotrzeć do adresatów z zachowaniem terminu, o jakim mowa w art.92 kpa(siedem dni przed rozprawą).
Nadto - skoro w toku postępowania ustalono (tak w uzasadnieniu do decyzji organu I instancji), że rzeczy należące do skarżącego zostały usunięte do jakiegoś schowka poza mieszkaniem, to rzeczą organu było ustalenie, czy tak jest w istocie, a co więcej -świadek R. zeznawała, że i w mieszkaniu znajdują się rzeczy(sprzęty) skarżącego, co organy obu instancji w rozważaniach pominęły. Zgodzić się należy z oceną organów co do faktu, że część materiału dowodowego sprawy (np. zeznania świadków B., M., C.) mogą świadczyć o pozorowanym zamieszkiwaniu przez skarżącego w lokalu, ale może być i tak, że skarżący w lokalu w istocie zamieszkiwał od lat, chociaż - z uwagi na charakter pracy czy tryb życia, nie polegało to na stałym przebywaniu w miejscu zamieszkania, a w dniu 10 kwietnia 2013 r. rodzina zmieniła zamek w drzwiach, chcąc skarżącego zmusić do wymeldowania się od matki.
Przeprowadzona analiza materiału dowodowego sprawy ma na celu wykazanie, że zgromadzenie i ocena materiału dowodowego w sprawie, dokonane przez organy orzekające, w tym w szczególności organ I instancji, nastąpiło wadliwie, z uchybieniem przepisom art. 7, 8,10,75 § 1, 77§ 1 i 80 kpa, co miało wpływ na wynik sprawy.
Nieprawidłową decyzję organu I instancji utrzymano w mocy zaskarżoną decyzją Wojewody.
Odnośnie uzasadnienia tej decyzji wskazać należy, że nie sposób zgodzić się z wyrażonym w uzasadnieniu do tej decyzji poglądem, iż "nawet gdyby przyjąć korzystny dla skarżącego termin opuszczenia spornego lokalu, tj. 10.04.2013 r., co potwierdziła w dniu 15.05.2013 r. znajoma skarżącego, D. R., to opuszczenie tego lokalu należy uznać za wykonanie orzeczenia Sądu orzekającego eksmisję".(k-135 akt).
Skoro bowiem eksmisję skarżącego z lokalu orzeczono w roku 2005, a następnie skarżący w mieszkaniu matki długotrwale mieszkał (L. T. płaciła czynsz również za syna zamieszkującego lokal, jak wynika z wyżej opisanych pism spółdzielni mieszkaniowej),to wysnucie wniosku, że po 8 latach " opuszczenie tego lokalu należy uznać za wykonanie orzeczenia Sądu " jest dowolne i nielogiczne.
Przedstawione fakty uzasadniają ocenę, iż w opisywanej sprawie organy obu instancji dokonały nieprawidłowego zastosowania przepisu do ustalonego stanu faktycznego sprawy, albowiem na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego brak było podstaw do przyjęcia, że bezpośrednio przed podjęciem decyzji przez organ I instancji (tj. przed dniem 30 lipca 2013 roku) M. T. w lokalu nie zamieszkiwał i że - w sposób trwały i dobrowolny opuścił on miejsce pobytu stałego, nie dopełniając obowiązku wymeldowania się.
Stanowisko takie było i jest konsekwentnie przyjmowane w orzecznictwie sądowym i administracyjnym (wyrok WSA w Warszawie w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 600/05 z dnia 22.09.2005 r., LEX nr 192912: "1. Miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Miejscem stałego pobytu jest jednocześnie miejsce, w pobliżu którego lub w możliwie jak najmniejszym oddaleniu od którego zameldowany stara się koncentrować miejsce pracy lub nauki (ewentualnie miejsce dojazdu do miejsc pracy lub nauki), miejsca robienia zakupów i korzystania z usług, opieki medycznej, itd.
2. Wieloaspektowość stanu przebywania na stałe w danym lokalu musi prowadzić do wniosku, iż sam fakt przejściowej nieobecności czy też występowanie nawet regularnych okresów fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania nie upoważniają jeszcze do automatycznego stwierdzenia, iż zameldowany opuścił je w rozumieniu, jakie nadaje temu terminowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). O stosownym opuszczeniu może być mowa dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zameldowanego będzie wskazywał na to, iż lokal, w którym był na stałe zameldowany, przestał być miejscem koncentracji jego interesów życiowych"; oraz: wyrok WSA w Warszawie z dnia 10.08.2005 r. w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 506/05, LEX nr 192004: "Ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu przez uczestnika postępowania nie jest wyłączone z właściwości orzekającego w sprawie meldunkowej organu administracji"; a nadto:
wyrok NSA w Warszawie z dnia 17.03.2003 r. w sprawie V SA 2323/02, LEX nr 159183: "Prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu" nie stracił na aktualności w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01)" i inne.
Przedstawione fakty uzasadniają stwierdzenie, że decyzje organów obu instancji w tej sprawie podjęte zostały z naruszeniem przepisów art. 7, 8, 9, 77 §1, 80, 107 § 1 i 3 kpa i art. 15 ust. 2 cyt. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a uchybienia tym przepisom miały istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w pkt.1 sentencji wyroku. O kosztach orzeczono w myśl art. 200 tej ustawy, a orzeczenie zawarte w pkt. 2 sentencji wyroku podjęto na podstawie art. 152 wskazywanego aktu.
Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy o wymeldowanie M. T. z opisywanego lokalu organy wezmą pod uwagę powyższe stwierdzenia sądu oraz uzupełnią i przeprowadzą prawidłową ocenę materiału dowodowego. Podjęta decyzja winna zawierać prawidłową ocenę stanu faktycznego i prawnego sprawy uwidocznioną w uzasadnieniu do decyzji.
Odnosząc się do zarzutu skargi wskazać należy, że - jak wynika z treści cytowanego art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, postępowanie o wymeldowanie może toczyć się również z urzędu.