Uzasadnienie
S. M. dla S. z siedzibą w S. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku S. wskazało, że jest organizacją pozarządową, utrzymującą się wyłącznie ze składek członkowskich, nie posiada majątku oraz innych środków finansowych. S. nie posiada kapitału zakładowego, środków trwałych, wykazało za ostatni rok obrotowy zysk w kwocie 1660 zł. Wskazało, że na rachunku bankowym zgromadzone są środki w wysokości 50 zł, a jedynymi dochodami Stowarzyszenia są składki członkowskie w wysokości 10 zł miesięcznie.
Postanowieniem z dnia 7 marca 2018 r. (sygn. akt II SA/Gd 991/17) referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku po rozpoznaniu wniosku S. M. dla S. z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy postanowił: 1) umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym żądania zwolnienia od kosztów sądowych;
- 2) odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienia radcy prawnego.
W zakreślonym terminie do wniesienia środka zaskarżenia S. M. dla S. złożyło sprzeciw zaskarżając ww. postanowienie referendarza sądowego w części dotyczącej punktu 2 o odmowie przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
W ocenie S. wydane orzeczenie jest niesłuszne, albowiem S. M. dla S. działa na rzecz demokracji lokalnej i nie reprezentuje określonej grupy mieszkańców, lecz obejmuje swoją misją i swoimi działaniami interesy całej społeczności lokalnej. Działania stowarzyszenia mają charakter precedensowy, a wypracowane przez nie schematy postępowania mogą służyć realizacji interesów wspólnot lokalnych, które poszukują możliwości współdecydowania o swoich społecznościach. Ponadto S. wskazało, że podjęło próbę pozyskania funduszy na opłacenie pełnomocnika (względnie radcy prawnego), które okazały się bezskuteczne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 - dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Na wstępie wskazać należy, że w niniejszej sprawie zaskarżone postanowienie, którym odrzucono wniosek inicjatora referendum o przeprowadzenie referendum lokalnego w sprawie odwołania Prezydenta Miasta zostało podjęte na podstawie art. 22 ust. 4 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 400 ze zm.). Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o referendum lokalnym inicjatorowi referendum służy skarga na powyższe postanowienie do sądu administracyjnego w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia, przy czym – co należy podkreślić – stosownie do art. 1 ust. 2 ustawy o referendum lokalnym w zakresie nieuregulowanym w ustawie do referendum lokalnego stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. Nr 21, poz. 112 ze zm.). Prawidłowo zatem referendarz sądowy umorzył postępowanie w części dotyczącej zwolnienia skarżącego S. od kosztów sądowych wskazując, że zgodnie z art. 6 Kodeksu wyborczego wszelkie pisma oraz postępowanie sądowe i administracyjne w sprawach wyborczych są wolne od opłat administracyjnych i kosztów sądowych.
W myśl natomiast art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Oceniając zawarty w sprzeciwie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd uznał, że strona wykazała, iż spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. S. M. dla S. – jak wskazano w sprzeciwie - działa na rzecz lokalnej grupy mieszkańców reprezentując ich interesy. Skupia ludzi działających w dużej mierze na zasadzie wolontariatu, a osoby te nie zajmują się pozyskiwaniem dotacji lecz działają w celu wprowadzenia w gminach demokracji partycypacyjnej. Członkowie stowarzyszenia nie są w stanie zgodzić się na podwyższenie składek członkowskich, albowiem i tak są one dla większości osób dużym obciążeniem, gdyż stowarzyszenie skupia również emerytów i osoby bezrobotne.
W związku z powyższym Sąd uznał, że S. wyczerpało przesłankę o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., kwalifikując się tym samym do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym przyznanie pełnomocnika.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowił zmienić punkt 2 postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 marca 2018 r. i przyznać stronie prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.