Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 29.10.2020 r. znak 380000/71/438814/2020/RDZ 380000/71/438815/2020/RDZ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020r. poz. 256, z późn. zm.) (dalej k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych – dalej ustawa COVID -19 - (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.) po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy P. M. – dalej strona, skarżący od decyzji ZUS Oddział w S. z 27.07.2020r. znak [...] oraz [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie z wniosku strony o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020r. uchylił zaskarżone decyzje i orzekł o odmowie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od kwietnia do maja 2020r.
Stan sprawy jest następujący;
Wnioskiem z 08.04.2020 r. skarżący zwrócił się do ZUS o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. co zostało zakończone decyzją z 27.07.2020r. o umorzeniu w sprawie postępowania przez organ z uwagi na fakt, iż płatnik składek na dzień 30.06.2020r. nie miał złożonych deklaracji rozliczeniowych za kwiecień 2020r. Nastąpiło to bowiem 14.0.2020r.
Podobnie wnioskiem z 08.04.2020 r. skarżący zwrócił się do ZUS o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. co zostało zakończone decyzją z 27.07.2020r. o umorzeniu w sprawie postępowania przez organ z uwagi na fakt iż płatnik składek na dzień 30.06.2020r. nie miał złożonych deklaracji rozliczeniowych za maj 2020r. Nastąpiło to bowiem 14.0.2020r.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętych decyzjami z 27.07.2020 r. skarżący zakwestionował legalność wydanych decyzji.
Prezes ZUS decyzją z dnia 28.10.2020r.
po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za kwiecień i maj 2020r. uchylił zaskarżone decyzje i orzekł o odmowie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od kwietnia do maja 2020 r. W uzasadnieniu podał, iż w toku rozpatrywania sprawy uznano, że wydane decyzje powinny zostać uchylone z uwagi na fakt, że zachodzi konieczność rozstrzygnięcia co do istoty sprawy poprzez wydanie decyzji o prawie bądź odmowie prawa do zwolnienia.
Wskazał, iż po ponownej analizie zapisów na koncie ustalono, że dokumenty rozliczeniowe za okres od kwietnia do maja 2020 r. strona złożyła 14.07.2020 r. Oznacza to, że strona nie spełniła warunków wynikających z art. 31zq i nie przekazała wymaganych dokumentów do 30 czerwca 2020 r. Tym samym Zakład nie mógł zwolnić strony z opłacenia należności z tytułu składek. Zaznaczył przy tym, iż nie może uznać, że brak wiedzy o konieczności złożenia dokumentów rozliczeniowych jest okolicznością łagodzącą w niedotrzymaniu ustawowego terminu. Przepisy ustawy nie dają Zakładowi możliwości uznaniowej oceny sytuacji faktycznej i uzależnienia decyzji od oceny względów społecznych. Zakład opiera się na weryfikacji dotrzymania ustawowego terminu do złożenia dokumentacji niezbędnej do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie.
Prezes ZUS zaznaczył, iż warunkiem zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 31zo ustawy COVID -19, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.
W skardze do WSA w Gliwicach strona zakwestionowała legalność wydanej decyzji podnosząc, że decyzja narusza jej interes prawny w zakresie uzyskania zwolnienia ze składek za okres od kwietnia do maja 2020r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 – dalej jako ppsa) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c p.p.s.a.).
Przedmiotem skargi, a tym samym kontroli Sądu, była decyzja organu odmawiająca zwolnienia strony z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r.
W niniejszej sprawie organ odmownie załatwił wniosek strony z uwagi na okoliczność iż skarżącego, nie dopełnił obowiązku terminowego złożenia deklaracji rozliczeniowej za kwiecień i maj 2020 r. Zdaniem organu Skarżący nie przesłał w ustawowym terminie dokumentów rozliczeniowych za podany okres, w związku z tym nie ma prawa do zwolnienia.
W tych okolicznościach podstawą prawną do merytorycznego rozpoznania wniosku strony był przepis art. 31zo ust. 1 i 2 ustawy COVID -19.
Zgodnie z jego brzmieniem na wniosek płatnika składek, który na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 lutego 2020 r.
Z kolei zgodnie z art. 31zq ust. 1 ustawy COVID -19 za kwiecień 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Warunkiem uzyskania zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za kwiecień 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony był z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19).
W tym miejscu należy zauważyć, że wniosek Skarżącego o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek powinien być rozpatrywany w oparciu o przepisy k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 31zt ustawy COVID-19, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Natomiast stosownie do art. 123 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.), w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jakkolwiek art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odsyła w pewnym zakresie do przepisów Ordynacji podatkowej, niemniej jednak odesłanie to nie dotyczy kwestii procedowania w przedmiocie rozpoznania wniosku Skarżącego.
Co więcej, ustawa COVID-19 nie wyłącza zastosowania przepisów k.p.a., a wręcz przez odesłanie zawarte w powołanym art. 31zt do tych przepisów odsyła. Oznacza to obowiązek organu prowadzenia tego postępowania z poszanowaniem zasad ogólnych wskazanych w regulacji tej ustawy. A skoro tak, to zastosowanie w toku postępowania w sprawie winien znaleźć przepis art. 7 kpa, zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Ponadto w myśl art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Oceniając procedowanie organu rozpoznającego dwukrotnie wniosek strony dojść należy do wniosku, że nie spełnia ono wymogów wynikających z powołanych wyżej przepisów. Nie można bowiem tracić z pola widzenia przede wszystkim celów, jakie przyświecały ustawodawcy wprowadzającemu przepisami ustawy COVID-19 możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej nie tylko zadbania o zaspokojenie środków dla podstawowej egzystencji ich rodzin, ale również dopełnienia formalności dla nich nieznanych, z których uprzednio nie korzystali. W tych okolicznościach szczególnego znaczenia nabiera wynikający z art. 9 kpa obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Tym wymogom organ rozpoznający wniosek strony nie sprostał.
Organ bowiem dostrzegając brak deklaracji za kwiecień i maj 2020 r. warunkującej możliwość zwolnienia z opłacania składek mając na uwadze dyspozycję powołanych wyżej przepisów art. 7 i 9 kpa, winien powiadomić stronę o braku deklaracji warunkującej zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Skoro bowiem ustawodawca wprowadził mechanizmy pomocy dla przedsiębiorców dotkniętych skutkami pandemii, to organ nie mógł bezczynnie odczekać do czasu upływu terminu do złożenia deklaracji i następnie negatywnie załatwić wniosek strony. Takie procedowanie kłóci się z powołaną wyżej regulacją kpa i celem ustawy COVID-19. Jeżeli bowiem państwo wprowadza mechanizmy pomocy, to organy powołane do realizacji celu ustawy winny dołożyć starań, by tą pomoc podmioty do tego uprawnione uzyskały.
Rozpoznając wniosek strony organ weźmie pod uwagę powołaną wyżej argumentację, zastosuje art. 7 i 9 kpa, a następnie merytorycznie załatwi sprawę wniosku strony.
Ponownie rozpoznając wniosek organ weźmie także pod uwagę nowelizację ustawy COVID-19 dokonaną ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255). Na mocy ustawy nowelizującej do ustawy COVID -19 dodany został przepis art. 15zzzzzn ², którego ust. 1 pkt 2 i ust. 2 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.
Przepis ten znajdzie zastosowanie w niniejszej sprawie skoro sprawa będzie rozpoznawana ponownie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a wskazana wyżej ustawa nowelizująca nie zawiera przepisu przejściowego, który wyłączyłby zastosowanie art. 15zzzzzn2 w niniejszej sprawie.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) orzekł jak w sentencji.