Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 870 zł wnioskodawca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że w toku postępowania zajęte zostało jej wynagrodzenie oraz jej rachunek bankowy. W tej sytuacji jej wynagrodzenie wynosi aktualnie 1.211,09 zł. mąż wnioskodawcy z uwagi na zły stan swojego zdrowia zawiesił prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą i do września bieżącego roku pobierał świadczenie rehabilitacyjne. Aktualnie skarżąca nie spłaca już kredytu hipotecznego w kwocie 4.000 zł, zabezpieczeniem którego jest dom mieszkalny – remontowany i wybudowany dla celów prowadzenia gospodarstwa agroturystycznego. Wraz z mężem wnioskodawca utrzymuje córkę A., uczennicę liceum ogólnokształcącego. Dochody nie wystarczają aktualnie ma spłatę rat kredytu i utrzymanie rodziny. Aktualnie rodzina ma zaległości w regulowaniu należności za wodę (od stycznia) oraz za energię elektryczną (od września).
Wnioskodawca pozostaje w trzyosobowym gospodarstwie domowym razem zew swoim mężem A. K. i córką A. K. ([...] lat). Na wspólny dochód składa się de facto jedynie wynagrodzenie skarżącej w kwocie 1.211,09 zł (umowa o pracę w Urzędzie Gminy K.).
W skład majątku skarżącej wchodzi dom mieszkalny przy ul. [...] w B. o powierzchni [...] m2, o szacunkowej wartości 800.000 zł i działka [...] p powierzchni [...] ha, objęta przedwstępną umową sprzedaży. Córka skarżącej jest właścicielką gospodarstwa rolnego (łąki) o powierzchni [...]ha.
Ponadto wnioskodawca jest obciążona kredytem hipotecznym "Własny Kąt Hipoteczny" w frankach szwajcarskich w kwocie około 185.288 CHF.
W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 24 października 2016 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę za pośrednictwem jego pełnomocnika procesowego o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy.
W odpowiedzi na wezwanie do akt nadesłano szereg dokumentów, w tym: informację z CEIDG o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej przez A. K.; decyzję o uznaniu męża skarżącej A. K. za osobę bezrobotną (z dniem 17 listopada 2016 r.); ugodę w przedmiocie spłaty zadłużenia kredytowego, wezwanie do zapłaty zaległości czynszowych od grudnia 2015 r. do października 2016 r. w Spółdzielni Mieszkaniowej: A w T. (wezwanie z dnia 20 października 2016 r.); lista płac skarżącej za październik 2016 r.; zeznanie PIT-37 za 2015 r. skarżącej oraz PIT-36 A. K.; wyciąg z rachunku bankowego skarżącej; wyciąg z księgi wieczystej; zeznania podatkowe za 2015 r.
Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje.
Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.
Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.).
Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).
Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku A. K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny.
Na wstępie stwierdzić należy, że wnioskodawca nie zastosowała się do wezwania referendarza sądowego z dnia 24 października 2016 r., nie ustosunkowując się do wszystkich punktów tego wezwania.
Podstawą rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy jest analiza stanu majątkowego wnioskodawcy i osób, które pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Przedmiotem analizy są nie tylko dochody tych osób i ponoszone przez nie wydatki, ale również i stan rachunków bankowych. Jednakże niezastosowanie się wnioskodawcy do wezwania z dnia 24 października 2016 r. spowodowało, że w sprawie pozostaje istotna luka, która nie pozwala na dokonanie rzetelnej analizy jej możliwości płatniczych. Brak bowiem w aktach sprawy wyciągu z rachunku bankowego męża wnioskodawcy, A. K. Nie sposób wykluczyć, że na rachunku tym znajdują się środki finansowe, które umożliwiłyby poniesienie chociaż w części kosztów sądowych w tej sprawie.
Istotnym mankamentem przedłożonego materiału źródłowego jest także brak wykazania zasad i sposoby wykorzystywania nieruchomości stanowiących własność małżonków K. oraz ich córki. Oprócz domu mieszkalnego w B. o powierzchni [...] m2 i szacunkowej wartości około 800.000 zł, własnością małżonków jest działka o nr [...] o powierzchni [...] m2, objęta, wg oświadczenia wnioskodawcy, przedwstępną umową sprzedaży. W tej kwestii również brak jest jakichkolwiek informacji, ani wyjaśnień skarżącej – pomimo wyraźnie sprecyzowanego wezwania referendarza sądowego. Ta sama uwaga odnosi się do nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha wraz z budynkiem gospodarczym o powierzchni [...] m2 i dwoma końmi, które stanowić mają własność córki wnioskodawcy A. K. (informacja o budynku gospodarczym umiejscowionym na tej nieruchomości i dwóch koniach pochodzą ze sprawy o sygn. akt: III SA/Gl 1875/15). Brak jest jakichkolwiek informacji o zasadach na jakich wykorzystywane są te nieruchomości oraz, czy przynoszą one właścicielom jakikolwiek dochód.
Istnieje wszak możliwość sprzedaży tych nieruchomości (fakt przedwstępnej umowy sprzedaży działki nr [...] jest tylko zaznaczony – brak jakichkolwiek konkretnych informacji w tej kwestii). Nie należy zapominać, że posiadanie tych nieruchomości generuje koszty, np. obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości. Ponadto, nieruchomości takie mogą stanowić przedmiot innych czynności cywilnoprawnych, na podstawie których mogą one przynosić pożytki finansowe właścicielom (np. wydzierżawienie, bądź też oddanie ich w odpłatne użytkowanie). Wydaje się, że osobom mającym trudności finansowe, posiadanie nieruchomości powinno być pomocne, ponieważ mogą przynosić dochód. W tej sprawie jednak nie wykazano, aby przynosiły one jakikolwiek dochód.
Strona powołuje się na obowiązek spłaty rat kredytowych. Należy jednak stwierdzić, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.).
W konsekwencji, ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.).
Zaznaczyć należy, że bezspornym jest również fakt, że udzielając wspomnianego kredytu, dokonano stosownej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, uznając, że daje on gwarancję jego spłaty (składniki majątku wymienione w rubryce nr 7). Dlatego też powoływanie się na powyższą okoliczność nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Tym bardziej, że posiadanie majątku, w szczególności więcej niż jednej nieruchomości wyklucza możliwość zwolnienia z kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, kiedy te nie służą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych – skarżąca wskazała wszak, jako swoje miejsce zamieszkania – lokal położony przy ul. [...] w K., a jej mąż i córka zamieszkują w domu znajdującym się w B. W zakresie regularnych wydatków związanych z utrzymaniem wspólnego gospodarstwa domowego, strona wykazała jedynie wydatki stanowiące opłaty za dostawę energii elektrycznej w mieszkaniu spółdzielczym w K. Strona nie zdołała jednak wykazać, że rzeczywiście posiada aktualnie zaległości w ww. opłatach za jakiekolwiek media.
Faktem jest, że strona posiada zaległości z tytułu należności czynszowych dotyczących mieszkania przy ul. [...] w K. Zastanawiający jest fakt, że skarżąca i jej mąż, znajdując się przecież w ciężkiej sytuacji majątkowej utrzymują dwa mieszkania. Z oświadczenia strony wynika bowiem, że skarżąca mieszka w mieszkaniu spółdzielczym, natomiast jej mąż mieszka razem z ich córką w domu położonym w B. Wydaje się, że osoba mająca problemy finansowe będzie dążyć do zminimalizowania swoich wydatków, w tym opłat za mieszkanie. Tymczasem mieszkanie w dwóch lokalach pociąga za sobą obowiązek ponoszenia tych opłat podwójnie (za mieszkanie spółdzielcze i za dom w B.). Stwierdzenie to jest o tyle istotne, że w wezwaniu referendarza sądowego sprecyzowano wyraźnie, że jeżeli skarżąca ma zaległości płatnicze z tytułu należności czynszowych i opłat za tzw. media, to fakt ten należy udokumentować stosownymi zaświadczeniami bądź innymi dokumentami. Strona udokumentowała jedynie zaległości czynszowe. Nie wykazała natomiast jakichkolwiek zaległości w opatach za media w żadnym z dwóch miejsc zamieszkania.
Reasumując, strona skarżąca, wbrew wyraźnemu wezwaniu, nie wykazała w sposób wyczerpujący całokształtu aktualnego stanu majątkowego, zarówno swojego, jak i osób z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Brak jest więc możliwości dokonania rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu sytuacji majątkowej skarżącej w aspekcie wspólnego gospodarstwa domowego.
Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.