Uzasadnienie
Zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzją z 18 stycznia 2021 r. znak 340000/0126079/2020 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako organ, Prezes ZUS) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 – dalej jako kpa) w zw. z art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm. – dalej jako ustawa COVID-19), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej jako ZUS) 10 sierpnia 2020 r. odmawiającą T. S. (dalej jako strona, skarżący) zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r.
Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Strona 16 kwietnia 2020 r. złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.
Organ I instancji odmówił stronie zwolnienia ze składek wskazując, że ta nie złożyła w wymaganym terminie 30 czerwca 2020 r. deklaracji rozliczeniowych; nie była też zwolniona z obowiązku ich składania. Organ wskazał, że strona korzystając z tzw. "małego ZUS" w 2020 r. zobowiązana była złożyć deklarację nie tylko za styczeń, ale i za luty tego roku wraz z deklaracją ZUS DRA. Tym samym strona nie dopełniła obowiązku wynikającego z art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła, że w 2019 r również korzystała z "małego ZUS", złożyła wówczas jedną deklarację za styczeń bez konieczności jej ponawiania w lutym. Pozostawała zatem w błędzie co do obowiązku złożenia deklaracji za luty w 2020 r. Strona pozostawała w przekonaniu, że dopełniła wymaganych formalności, skoro aż do sierpnia 2020 r. kiedy to doręczono decyzję, nikt z organu nie zwracał uwagi na występujący brak. Co więcej, w kwietniu 2020 r. strona próbowała przez system złożyć deklaracje rozliczeniowe, jednak okazało się to niemożliwe z uwagi na pojawiający się komunikat o bliżej niezdefiniowanym "błędzie krytycznym".
Ponownie rozpoznając sprawę Prezes ZUS podniósł te same okoliczności, co organ I instancji.
W skardze do tutejszego Sądu skarżący ponownie wskazał, że nie zdawał sobie sprawy z obowiązku ponowienia deklaracji za luty 2020 r. Zarzucił organowi brak pomocy płatnikom w wypełnianiu ich obowiązków. Skarżący bowiem dopiero z decyzji dowiedział się o braku w dokumentacji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 – dalej jako ppsa) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ppsa).
Podstawę prawną wniosku strony stanowił przepis art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 w brzmieniu na dzień składania wniosku. Zgodnie z tym przepisem na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:
- 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,
- 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,
- 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.
- - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.
Przepis art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19 w brzmieniu na dzień składania wniosku stanowi, iż za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania.
Nie ulegało wątpliwości Sądu, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek winien być rozpatrywany w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 31zt ustawy COVID-19, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Kwestie umorzenia składek uregulowane zostały w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 423 – dalej jako usus). Zgodnie z art. 123 usus, w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jakkolwiek art. 31 usus odsyła w pewnym zakresie do przepisów Ordynacji podatkowej, niemniej jednak odesłanie to nie dotyczy kwestii procedowania w przedmiocie rozpoznania wniosku strony.
Co więcej, ustawa COVID-19 nie wyłącza zastosowania przepisów kpa, a wręcz przez odesłanie zawarte w powołanym art. 31zt do tych przepisów odsyła. Sąd stanął zatem na stanowisku, że postępowanie w przedmiocie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek toczy się według przepisów kpa.
Sąd stanął na stanowisku, że przepisy art. 7, art. 9, art. 79a § 1 kpa znajdują zastosowanie w sprawie niezależnie od świadomości strony co do obowiązku złożenia deklaracji. Przepisy te stanowią wzór procedowania wniosku strony w trybie kpa. Owszem, brzmienie przepisu 31zq nakłada na płatnika obowiązek złożenia deklaracji w wyznaczonym terminie, jednak przepis ten nie wyłącza obowiązków organu w zakresie prawidłowości procedowania.
Zgodnie z art. 7 kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myśl art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Dalej, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (art. 79a § 1 kpa).
Tym obowiązkom organ nie sprostał. Oczekiwał na upływ 30 czerwca 2020 r. i po tej dacie wydał decyzję odmawiającą zwolnienia z opłacania składek.
Uszło również uwagi Prezesa ZUS, że ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255), do ustawy COVID-19 dodany został przepis art. 15zzzzzn2. W myśl ust. 1 pkt 2 i ust. 2 tego artykułu, w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów, od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej oraz terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.
Decyzja Prezesa ZUS została wydana 18 stycznia 2021 r., zatem w czasie, kiedy cytowany przepis już obowiązywał. Z tego względu organ winien w pierwszej kolejności wykonać obowiązki wynikające z tego przepisu. Organ ponownie rozpatrywał sprawę, co oznacza, że jego rola nie polegała wyłącznie na kontroli decyzji organu I instancji, ale na ponownym, merytorycznym załatwieniu sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę wskazany wyżej sposób procedowania.
Z tych względów Sąd uchylił obie decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ppsa