Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 12grudnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w Bielsku Białej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 20006, z późn. zm. dalej K.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVlD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm., dalej: ustawa o COVID-19) – odmówił Z. G. (dalej określanemu jako skarżący) zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za kwiecień 2020 r.
Decyzję wydano w następującym stanie sprawy.
Wnioskiem z 16 czerwca 2020 r. skarżący wystąpił do ZUS o zwolnienie go z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres marzec, kwiecień i maj 2020 r.
Decyzją z 31 lipca 2020 r., organ I instancji odmówił zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. i wskazał na brak złożenia w terminie do 30 czerwca 2020r. dokumentów rozliczeniowych za ten okres.
W piśmie z 10 sierpnia 2020r. skarżący zakwestionował stanowisko organu informując, że biuro rachunkowe przez nieuwagę nie dołączyło koniecznych dokumentów. W związku z tym oczekuje ponownego rozpatrzenia jego wniosku.
Decyzją z 3 listopada 2020 r. ZUS- Oddział w B. utrzymał w mocy swoja decyzję z 31 lipca 2020 r.
W skardze skierowanej do sądu administracyjnego skarżący domagał się jej rozpoznania i potwierdzenia przysługiwania mu prawa do zwolnienia z opłacania składek.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wyrokiem z 2 sierpnia 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 1615/21 uchylił zaskarżona decyzje z 3 listopada 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.z dnia 31 lipca 2020 r. nr [...].
Uznał bowiem, że w sprawie doszło do naruszenia art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a., które to naruszenia, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przestrzeganie przez organ wskazanych w niniejszym uzasadnieniu przepisów art. 9, 10 § 1 i 79a § 1 K.p.a. musi być dokonywane skrupulatnie, aby umożliwić skarżącemu spełnienie warunków zwolnienia. W szczególności zaś należało skarżącemu, jeszcze przed upływem terminu 30 czerwca 2020 r. udzielić stosownych wyjaśnień i pouczeń oraz wezwać go do uzupełnienia wniosku z 16 czerwca 2020 r. o wymagane deklaracje.
W konkluzji uzasadnienia wyroku nakazał organowi uwzględnienie wskazań wynikających z wyroku i rozstrzygniecie sprawę co do istoty, oraz uzasadnieni zajętego stanowiska zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. Jednocześnie nie przesądził, czy skarżący ma, czy też nie ma prawa do zwolnienia z opłacania składek.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga jest zasadna. Aczkolwiek z innych przyczyn, niż wskazane w jej treści.
Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej określana skrótem P.p.s.a.), zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2).
Jednocześnie w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem niemającym tu zastosowania).
Po drugie, w świetle art. 153 P.p.s.a ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zatem ustanowiona w art. 153 P.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej.
W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji organ powołał się na art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy wydaje decyzję w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Organ powoła się także na art. 31 zq ust. 8, ustawy o COVID 19, zgodnie z którym stronie od decyzji wydanej przez ZUS w pierwszej instancji służy prawo złożenia do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.
Rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji nie ma jednak umocowania w powołanej regulacji. Organ nie uchylił decyzji pierwszoinstancyjnej, której w sprawie już nie było, chociaż orzekł co do istoty sprawy.
Podkreślić w tym miejscu należy, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek winien być rozpatrywany w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 31zt ustawy o Covid-19, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Kwestie umorzenia składek uregulowane zostały w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 423 – dalej jako usus). Zgodnie z art. 123 usus, w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jakkolwiek art. 31 usus odsyła w pewnym zakresie do przepisów Ordynacji podatkowej, niemniej jednak odesłanie to nie dotyczy kwestii procedowania w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego. Co więcej, ustawa COVID-19 nie wyłącza zastosowania przepisów K.p.pa., a wręcz przez odesłanie zawarte w powołanym art. 31zt do tych przepisów odsyła.
Zatem postępowanie w przedmiocie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek toczy się według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Z zasady, w świetle art. 15 K.p.a. postępowania administracyjne jest dwuinstancyjne. Regulacja szczególna art. 31 zq ust. 8 ustawy o Covid 19 w odniesieniu do umorzenia składek wyłącza zastosowanie tej regulacji. Niemniej wprowadza możliwość ponownego rozpoznania sprawy przez organ na podstawie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skierowanego do Prezesa ZUS
Z treści powołanego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 2 sierpnia 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 1615/21 jednoznacznie wynika, że Sąd uchylił decyzję wydana w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy, jak i decyzję pierwszoinstancyjną. Zatem sprawa wróciła do jej początkowego etapu zainicjowanego wnioskiem skarżącego z 16 czerwca 2020 r. W konsekwencji organ na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a nie mógł uchylić decyzji która nie istniał. Nie mógł też orzekać jako organ dwuinstancyjny, skoro postępowanie pierwszoinstancyjne nie zostało zakończone wydaniem decyzji.
Przyjmując taką, jak w rozpatrywanej sprawie formę procedowania w sprawie pozbawił skarżącego prawa do rozpoznania sprawy w postępowaniu dwuinstancyjnym. Nie ma przy tym znaczenia, że skarżący mógł z ponownego rozpoznania sprawy zrezygnować i wnieść skargę do sądu administracyjnego zamiast wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy do Prezesa ZUS. W okolicznościach niniejsze sprawy został tego prawa wyboru bezpodstawnie pozbawiony.
Wobec powyższego należało uznać, że istotne naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., art. 31 zq ust. 8 ustawy o Covid 19 miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Zbędnym i przedwczesnym, wobec powyższego, stało się rozstrzyganie o meritum sprawy.
Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a uchylono zaskarżoną decyzję.
Ponownie rozpoznając sprawę organ przede wszystkim załatwi ją w pierwszej instancji, a w decyzji zawrze pełne, prawidłowe pouczenie strony o przysługujących jej prawach.