Uzasadnienie
Przedmiotem skargi D M. (dalej wnioskodawca, skarżący, strona) jest decyzja Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu.
Stan sprawy przedstawia się następująco:
- 1. Wnioskodawca złożył w dniu 15 kwietnia 2025 r. za pomocą platformy PUE (Platforma Usług Elektronicznych) do Biura Powiatowego ARiMR w J. wniosek o udzielenie pomocy finansowej z tytułu szkód w uprawach rolnych spowodowanych wystąpieniem powodzi we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej. Do wniosku dołączył kopię Protokołu nr [...] z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego, sporządzonego w dniu 17 grudnia 2024 r. przez komisję gminną (gmina L..) W dniu 25 lipca 2025 r. wnioskodawca złożył korektę wniosku.
- 2. Decyzją z dnia 6 sierpnia 2025 r., wydaną na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1199, z późn. zm. w związku z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej również k.p.a.) i § 13zzza ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. poz. 187, z późn. zm., dalej rozporządzenie), Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. (dalej również organ pierwszej instancji), odmówił przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu (wnioskodawcy), w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych, w zapasach ziemiopłodów, w paszy dla zwierząt gospodarskich, w budynkach lub budowlach służących do produkcji rolnej, w maszynach, urządzeniach oraz wyposażeniu służących do produkcji rolnej lub w zwierzętach gospodarskich innych niż pszczoły spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej.
Uzasadniając decyzję, organ pierwszej instancji wskazał, że wniosek o przyznanie pomocy i protokół z szacowania strat nie obejmują działek położonych na obszarze, gdzie ogłoszono stan klęski żywiołowej.
- 3. W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca wniósł o jej uchylenie, zarzucając naruszenie:
- 1) art. 7 i 8 k.p.a. przez naruszenie zasady praworządności oraz nieprowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników do władzy publicznej, wyrażające się w wydaniu decyzji odmawiającej przyznania pomocy, pomimo tego, że w gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 października 2023 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz zostały spełnione wszystkie wymagane rozporządzeniem warunki do jej uzyskania,
- 2) art. 77 i 80 k.p.a. przez ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów stanowiącej w istocie ich dowolną ocenę lub niezebranie całości materiału dowodowego pozwalającego na stwierdzenie, że spełnione zostały wszystkie wymagane rozporządzeniem warunki do uzyskania pomocy,
- 3) naruszenie przepisu § 13zzza ust. 1 pkt 1 i ust. 4 rozporządzenia przez odmowę udzielenia pomocy pomimo tego, że w gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r. i spełnienia wszystkich obligatoryjnych warunków do uzyskania pomocy z tytułu szkód w uprawach rolnych spowodowanych wystąpieniem powodzi w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej.
- 4. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie (dalej organ odwoławczy) decyzją z dnia 13 października 2025 r., wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i § 13zzza ust. 4 rozporządzenia, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy wyjaśnił, iż w sprawie nie jest kwestionowane, że szkody w uprawach wnioskodawcy zostały spowodowane powodzią, która miała miejsce we wrześniu 2024 r. i zostały oszacowane przez komisję. Protokół z oszacowania szkód uwzględnia działki położone na terenie gminy L., a więc tereny nieobjęte stanem klęski żywiołowej.
Zgodnie z treścią rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 r. w sprawie wprowadzenia stanu klęski żywiołowej na obszarze części województwa [...], [...], [...] (Dz. U. poz. 1365) w związku z powodzią we wrześniu 2024 r. w [...] części terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w celu zapobieżenia jej skutkom oraz w celu ich usunięcia, wprowadzono stan klęski żywiołowej na obszarze części województwa [...], [...] oraz [...] na okres 30 dni od dnia ogłoszenia rozporządzenia. Powyższe rozporządzenie nie wprowadziło stanu klęski żywiołowej na obszarze powiatu [...].
Wykładnia gramatyczna przepisu § 13zzza ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie wskazuje bezpośrednio na udzielenie pomocy do gruntów rolnych położonych na obszarze klęski żywiołowej, jednak § 13zzza ust. 11 rozporządzenia mówi, że łączna wysokość pomocy, o której mowa w ust. 1, nie może przekroczyć kwoty obniżenia dochodu produkcji rolnej obliczonego zgodnie z art. 37 ust. 8 rozporządzenia 2022/2472 oraz szkód w środkach trwałych, o których mowa w art. 37 ust. 9 rozporządzenia 2022/2472. Na mocy § 13zzza ust. 3 rozporządzenia pomoc, o której mowa w ust. 1, jest udzielana na warunkach określonych w przepisach rozporządzenia 2022/2472 oraz zgodnie z przepisami o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej.
Zgodnie z art. 37 ust. 8 rozporządzenia 2022/2472 (Rozporządzenia Komisji (UE) 2022/2472 z dnia 14 grudnia 2022 r. uznające niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej), utratę dochodu oblicza się przez odjęcie:
- a) iloczynu ilości produktów rolnych wyprodukowanych w roku klęski żywiołowej, lub w każdym kolejnym roku, którego dotyczy pełne lub częściowe zniszczenie środków produkcji, i średniej ceny sprzedaży uzyskanej w danym roku od
- b) iloczynu średniej rocznej ilości produktów rolnych wyprodukowanych w okresie trzech lat przed wystąpieniem klęski żywiołowej lub średniej z trzech lat opartej na okresie pięciu lat przed wystąpieniem klęski żywiołowej, z wyłączeniem wartości najwyższej i najniższej, i uzyskanej średniej ceny sprzedaży.
Jeżeli MSP utworzono przed upływem trzech lat od daty wystąpienia klęski żywiołowej, odniesienie do okresu trzech lat w pkt 8 lit. b) należy rozumieć jako odnoszące się do ilości wyprodukowanej i sprzedanej przez przeciętne przedsiębiorstwo tej samej wielkości co wnioskodawca, tj. odpowiednio przez mikroprzedsiębiorstwo lub małe lub średnie przedsiębiorstwo w sektorze krajowym lub regionalnym odczuwającym skutki tej klęski żywiołowej. Utratę dochodu można obliczać albo na poziomie rocznej produkcji rolnej gospodarstwa, na poziomie upraw, albo zwierząt gospodarskich. Kwota ta może zostać zwiększona o inne koszty poniesione przez beneficjenta bezpośrednio związane z klęską żywiołową. Kwota ta zmniejszana jest o wszelkie koszty, których poniesieniu klęska żywiołowa zapobiegła. Do obliczenia rocznej produkcji rolnej beneficjenta można stosować wskaźniki, pod warunkiem że zastosowana metoda obliczeń umożliwia oznaczenie realnych strat beneficjenta w danym roku.
Zgodnie z art. 37 ust. 9 rozporządzenia 2022/2472 szkody materialne, które dotykają aktywów takich jak budynki gospodarskie, urządzenia i maszyny, zapasy i środki produkcji, a które są spowodowane przez klęskę żywiołową, oblicza się na podstawie kosztów naprawy lub wartości ekonomicznej przedmiotowych aktywów bezpośrednio przed wystąpieniem klęski żywiołowej. Nie mogą one przekroczyć kosztów napraw lub spadku godziwej wartości rynkowej spowodowanego przez klęskę żywiołową, tj. różnicy między wartością składnika aktywów bezpośrednio przed przedmiotową klęską i bezpośrednio po niej.
Art. 37 rozporządzenia 2022/2472 wskazuje na pomoc na naprawienie szkód spowodowanych przez klęski żywiołowe w sektorze rolnym, a zgodnie z art. 37 ust. 1 rozporządzenia 2022/2472 programy pomocy na naprawienie szkód spowodowanych przez klęski żywiołowe są zgodne z rynkiem wewnętrznym w rozumieniu art. 107 ust. 2 lit. b) Traktatu i są wyłączone z wymogu zgłoszenia ustanowionego w jego art. 108 ust. 3, jeżeli spełniają warunki określone w niniejszym artykule i w rozdziale I niniejszego rozporządzenia.
Mając na względzie powyższe, w ocenie organu odwoławczego, celem ustawodawcy było ograniczenie zakresu podmiotowego wnioskodawców wyłącznie do tych producentów rolnych, których uprawy rolne znajdowały się na obszarze, na którym wprowadzono stan klęski żywiołowej i zgodnie z § 13zzza ust. 11 rozporządzenia ustawodawca dokonał stosownego wyłączenia.
5. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i zasądzenie od organu odwoławczego na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
Skarżący zarzucił obrazę przepisów postępowania:
- 1) art. 80 k.p.a. przez brak wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,
- 2) art. 107 § 3 k.p.a. przez niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy - w zgodzie ze słusznym interesem strony - co znalazło wyraz w wadliwym uzasadnieniu faktycznym,
- 3) naruszenie § 13zzza ust. 1 pkt 1 i ust. 4 rozporządzenia przez odmowę udzielenia pomocy pomimo tego, że w gospodarstwie rolnym skarżącego powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r. i spełnienia wszystkich obligatoryjnych warunków do uzyskania pomocy z tytułu szkód w uprawach rolnych spowodowanych wystąpieniem powodzi w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej,
- 4) naruszenie przepisu art. 37 rozporządzenia 2022/2472 z 14 grudnia 2022 roku uznającego niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE. L 2022 Nr 327, s.
- 1) przez jego niezastosowanie.
Skarżący wyjaśnił, że posiada grunty orne zarówno w powiecie [...], na którego obszarze wprowadzono stan klęski żywiołowej, jak i w powiecie [...] (którego dotyczy przedmiotowy wniosek), który nie był objęty rozporządzeniem Rady Ministrów z 16 września 2024 r.
W wyniku zalania gruntów ornych położonych w Zbiorniku R., rolnicy posiadający tam grunty orne, ponieśli realne straty w uprawach, które każdorazowo zostały udokumentowane w protokołach sporządzonych przez Komisję do Szacowania Szkód w Gospodarstwach Rolnych powołaną przez Wojewodę [...]. Komisja działała na terenie Gminy L.. Komisja w 7 protokołach stwierdziła szkody na powierzchni 186,35 ha.
Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w terminie do 15 listopada 2024 r. przyjmowała wnioski o udzielenie pomocy finansowej dla producentów rolnych, poszkodowanych w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 654). O pomoc mogli się ubiegać producenci kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw, którzy w 2024 r. złożyli wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich. Producent rolny mógł złożyć wniosek za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych (PUE).
Niewątpliwie na podstawie danych Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej stwierdzono, że we wrześniu 2024 roku w górnym dorzeczu [...], stwierdzono stan klęski żywiołowej w postaci powodzi. Uruchomienie Zbiornika R. było bezpośrednio związane z zagrożeniem powodziowym i, jak wynika z ustaleń Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w G., zbiornik spełnił swoje zadanie chroniąc przed powodzią miejscowości położone w dorzeczu środkowej i dolnej [...].
Rolnicy, którzy uprawiali grunty orne w czaszy zbiornika, a które to grunty były położone na ternie powiatu [...], otrzymali pomoc finansową przeznaczoną dla producentów rolnych, poszkodowanych w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 654).
Natomiast rolnikom, (w tym skarżącemu) którzy uprawiali grunty orne w czaszy zbiornika, a które to grunty były położone na ternie powiatu [...], odmówiono udzielenia pomocy, argumentując to tym, że teren powiatu [...] nie został objęty rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 r. w sprawie wprowadzenia stanu klęski żywiołowej na obszarze części województwa [...], [...] oraz [...] (Dz. U. poz. 1365). Rolnicy posiadający grunty w czaszy zbiornika R. w powiecie [...] i [...] uzyskali dopłaty tylko do gruntów leżących w powiecie [...]. Rolnicy posiadający uprawy tylko w powiecie [...] wysłali wnioski z powierzchnią 0.00 ha ze względu na brak możliwości edytowania powierzchni upraw (w zakresie powierzchni upraw rolnych w powiecie [...] nie mieli możliwości ich wykazania we wniosku ze względu na brak możliwości edytowania powierzchni upraw).
Zdaniem skarżącego wykładnia gramatyczna § 13zzza ust. 1 pkt 1 i ust. 4 rozporządzenia prowadzi do wniosku, że przesłankami przyznania pomocy producentowi rolnemu w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody opisane w przepisie, są:
- a. szkoda została spowodowana wystąpieniem, powodzi która miała miejsce we wrześniu 2024 r.,
- b. w związku z powodzią wprowadzono stan klęski żywiołowej,
- c. szkody zostały oszacowane przez komisję.
Zdaniem skarżącego spełnia on ww. warunki do przyznania pomocy finansowej.
- 6. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadna.
Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.), uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Według art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym zastosowania w sprawie).
Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora ARiMR z 13 października 2025 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w J. z 6 sierpnia 2025 r., nr [...] o odmowie przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu.
Istota sporu sprowadza się natomiast do oceny, czy ARiMR ma udzielić pomocy finansowej poszkodowanemu w rozumieniu art. 2 ustawy z 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi będącemu producentem rolnym w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych (...) spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej, które zostały oszacowane przez komisję, o której mowa w § 5 ust. 5.
Zdaniem organu odwoławczego wniosek strony obejmuje grunty orne położone w miejscowości L., gmina L., powiat [...], który nie jest objęty zakresem rozporządzenia Rady Ministrów z 16 września 2024 r. w sprawie wprowadzenia stanu klęski żywiołowej na obszarze części województwa [...], [...] oraz [...], co a limine eliminuje skarżącego z możliwości zastosowania wobec niego pomocy uregulowanej w § 13 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Natomiast w ocenie strony wykładnia ww. przepisu umożliwia producentowi rolnemu uzyskanie wsparcia na skutek szkód spowodowanych powodzią, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej, gdyż grunty orne skarżącego znajdują się w czaszy Zbiornika R. przez który przepływa rzeka [...], a ich zalanie nastąpiło w wyniku przejęcia fali powodziowej i ochrony miejscowości położonych nad [...].
Stan faktyczny został ustalony prawidłowo i w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia sprawy, a mianowicie: (1) szkody w uprawach skarżącego zostały spowodowane powodzią, która miała miejsce we wrześniu 2024 r. i szkody te zostały oszacowane przez Komisję w protokole nr [...]; (2) grunty orne należące do skarżącego położone są w czaszy Zbiornika R. (suchy polder przeciwpowodziowy), przez który przepływa rzeka [...], a który zlokalizowany jest na terenie dwóch powiatów: [...] i [...]; (3) w związku z zagrożeniem powodziowym 15 września 2025 r. zaczęto zapełniać wodą Zbiornik R., który na co dzień służył rolnikom do uprawy ziemi; (4) rozporządzenie Rady Ministrów z 16 września 2025 r. w sprawie wprowadzenia stanu klęski żywiołowej na obszarze części województwa [...], [...] oraz [...] (Dz. U. poz. 1365) wprowadziło stan klęski żywiołowej na terenie powiatu [...], a nie wprowadziło takiego stanu na terenie powiatu [...]; (5) granica między powiatem [...] a [...] przebiega przez obszar suchego zbiornika przeciwpowodziowego R. - granica ta biegnie wzdłuż koryta rzeki [...] (lub w jej pobliżu) w ten sposób, że część zachodnia zbiornika znajduje się głównie w powiecie [...], natomiast wschodnia część obszaru polderu (m.in. gmina L. znajduje się w powiecie [...].
Należy wskazać, że postępowanie przed organami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej również: Agencja) uregulowane jest w art. 10a ust. 1 ustawy o Agencji z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn. z 26 września 2025 r., Dz.U. z 2025 r. poz. 1363 ze zm.; dalej: ustawa o Agencji) stosownie do którego, jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 7 listopada 2025 r., Dz.U. z 2025 r. poz. 1691; dalej: k.p.a.), z wyłączeniem art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a. Zasadniczo zatem w postępowaniu organy Agencji nie stosują tych przepisów k.p.a., które nakładają na nie obowiązek podejmowania z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy.
W postępowaniach tych inicjatywa dowodowa pozostawiona jest co do zasady stronie. Zastosowanie jednak w pełni znajduje przepis art. 80 k.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Również przepis art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa, i art. 8 § 1 k.p.a. zgodnie z którym organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania – znajdują w pełni zastosowanie w sprawie.
W ocenie Sądu kontrolowana decyzja poprawnie realizuje ww. wymogi, a jej uzasadnienie i konstrukcja pozwala ocenić sposób rozumowania organu odwoławczego, dlatego też Sąd nie uznał, aby w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji – w związku z czym nie uwzględniono zarzutów nr 1 i 2 zawartych w części wstępnej skargi.
Zakreślając ramy prawne rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że przepisy prawa materialnego znajdujące zastosowanie przy udzielaniu pomocy finansowej rolnikom, których uprawy dotknęły szkody spowodowane powodzią zawarte są zarówno w aktach prawa krajowego jak i aktach prawa unijnego.
Jak wynika z art. 4 ustawy o Agencji podmiotem właściwym w sprawach szeroko rozumianego wspierania rolnictwa i obszarów wiejskich jest Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W art. 4 ust. 6 ustawy prawodawca krajowy zawarł delegację ustawową, stosownie do której szczegółowe zasady realizacji powierzonych Agencji zadań dookreślają przepisy wydanego przez Radę Ministrów rozporządzenia.
Natomiast szczegółowe warunki (materialne i proceduralne) przyznawania pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach, w zapasach ziemiopłodów, w paszy dla zwierząt gospodarskich, w budynkach lub budowlach służących do produkcji rolnej, w maszynach, urządzeniach oraz wyposażeniu służących do produkcji rolnej lub w zwierzętach gospodarskich innych niż pszczoły spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej, uregulowane zostały w § 13zzza rozporządzenia.
Zgodnie z § 13zzza ust. 1 rozporządzenia, w 2024 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, poszkodowanemu w rozumieniu art. 2 ustawy z 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 654 i 1473) będącemu producentem rolnym:
- 1) w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych, w zapasach ziemiopłodów, w paszy dla zwierząt gospodarskich, w budynkach lub budowlach służących do produkcji rolnej, w maszynach, urządzeniach oraz wyposażeniu służących do produkcji rolnej lub w zwierzętach gospodarskich innych niż pszczoły spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej, które zostały oszacowane przez komisję, o której mowa w § 5 ust. 5;
- 2) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
- 3) który jest mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia 2022/2472.
Jak stanowi § 13 zzza ust. 8 rozporządzenia wysokość pomocy, o której mowa w ust. 1, w przypadku szkód w uprawach rolnych ustala się jako iloczyn powierzchni uprawy, na której zgodnie z protokołem oszacowania szkód, o którym mowa w § 5 ust. 5, powstały szkody spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej, i stawki pomocy.
Zgodnie z § 13 zzza ust. 3 rozporządzenia pomoc, o której mowa w ust. 1, jest udzielana na warunkach określonych w przepisach rozporządzenia 2022/2472 oraz zgodnie z przepisami o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej.
Regulacja prawna dotycząca udzielenia pomocy producentowi rolnemu jest zatem określona na poziomie unijnym w rozporządzeniu Komisji (UE) 2022/2472 z 14 grudnia 2022 r. uznającego niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U.UE.L.2022.327.1 z dnia 2022.12.21 – dalej: rozporządzenie 2022/2472). Jak wynika z pkt 42 preambuły: "Należy również uznać, że rolnictwo i leśnictwo są sektorami szczególnie narażonymi na niekorzystne zjawiska klimatyczne, choroby zwierząt, agrofagi roślin oraz szkody spowodowane przez zwierzęta chronione. Doświadczenie pokazuje, że sektory te są bardziej podatne na takie zdarzenia, a rolnicy i leśnicy ponoszą w ich wyniku znaczne szkody. Środki pomocy na wyrównanie takich szkód uznaje się zatem za odpowiednie narzędzie pomagające przedsiębiorstwom w naprawieniu takich szkód, a tym samym w utrzymaniu działalności gospodarczej.
W ten sposób zapewniają one rozwój działalności gospodarczej i spełnianie przez ekosystemy ich funkcji środowiskowych w rolnictwie i leśnictwie". Z przepisów zarówno rozporządzenia unijnego (art. 37 ust. 5 rozporządzenia 2022/2472) jak i krajowego niewątpliwie wynika, że przy ustalaniu pomocy musi istnieć bezpośredni związek pomiędzy klęską żywiołową a poniesionymi szkodami przez rolnika.
W art. 37 ust. 2 tego rozporządzenia 2022/2472 wskazano również, że pomoc spełnia następujące warunki: a) wypłaca się ją wyłącznie gdy właściwy organ państwa członkowskiego formalnie uznał dane zdarzenie za klęskę żywiołową: b) gdy istnieje bezpośredni związek przyczynowy między klęską żywiołową a szkodami poniesionymi przez przedsiębiorstwo. Zgodnie natomiast z art. 37 ust. 6 rozporządzenia 2022/2472 szkody poniesione w wyniku klęski żywiołowej oblicza się na poziomie poszczególnych beneficjentów.
Przy czym należy pamiętać, że zasada prymatu prawa unijnego nad prawem wewnętrznym państw członkowskich, w oczywisty sposób implikuje dyrektywę wykładni prawa wewnętrznego w zgodzie z prawem wspólnotowym. Jednakże nawet istnienie w prawie krajowym przepisu kolidującego z normą unijną nie powoduje automatycznie nieważności unormowania krajowego.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy zatem bardzo ważna, zdaniem Sądu, jest również wykładnia literalna spornego przepisu § 13zzza ust. 1 rozporządzenia, który odwołuje się wprost do: (1) wystąpienia szkód, (2) spowodowanych wystąpieniem powodzi, która (3) miała miejsce we wrześniu 2024 r., (4) w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej, które (5) zostały następnie oszacowane przez komisję.
W niniejszej sprawie ww. przesłanki zostały spełnione, a mianowicie wystąpiły szkody w uprawach rolnych strony, które zostały później oszacowane przez komisję w protokole nr [...] (gdzie wskazano, że szkody wynikają z powodzi). Zatem szkoda pozostawała w związku z powodzią, która miała miejsce we wrześniu 2024 r. a jej zakres/charakter determinował wprowadzenie przez ustawodawcę stanu klęski żywiołowej – który jednak nie obejmował gruntów rolnych skarżącego wskazanych w jego wniosku, tj. położonych w miejscowości L., powiat [...].
W okolicznościach tej spawy strona dysponuje gruntami rolnymi zlokalizowanymi w czaszy Zbiornika R. (który na co dzień jest zbiornikiem suchym), przez który przepływa rzeka [...]. Jednak w związku z zagrożeniem powodziowym 15 września 2024 r. i celem przejęcia fali powodziowej i ochrony miejscowości położonych nad [...] oraz w związku z powodzią administracyjnie nakazano napełnienie ww. zbiornika wodą. Na skutek takiej decyzji nastąpiło zalanie terenów należących częściowo do powiatu [...] i częściowo do powiatu [...] – gdzie (w tym ostatnim) znajdują się m.in. grunty rolne należące do strony.
Zdaniem Sądu przepis § 13zzza ust. 1 pkt 1 i ust. 8 rozporządzenia odnosi się do okoliczności wystąpienia powodzi w związku z którą ogłoszono stan klęski żywiołowej, a nie wprost do oznaczonego obszaru (terytorium) na którym ten stan ogłoszono. Komentowany przepis nie posługuje się przy tym pojęciem "obszaru" – jak wielokrotnie czyni to w rozporządzeniu w odniesieniu do zakresu innych form pomocy finansowej udzielanej przez Agencję (np. w § 13a rozporządzenia mowa jest o obszarach ochronnych lub obszarach objętych ograniczeniami, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 31 marca 2014 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem u dzików afrykańskiego pomoru świń; § 13a ust 4 rozporządzenia odnosi się do szkód wyrządzonych przez dziki w uprawach rolniczych na obszarze województwa [...]; w § 13f rozporządzenia jest mowa o pomocy finansowej na obszarze gmin, w których wystąpiła susza w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich; §13s rozporządzenia stanowi o pomocy finansowej na obszarze gmin, w których wystąpiła w 2018 r. susza lub powódź, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich; § 13w rozpędzenia odwołuje się do pomocy finansowej na obszarze gmin, w których wystąpiła w 2019 r. susza lub powódź, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich; § 13zzzh rozporządzenia zgodnie z którym pomoc finansowa jest udzielana na obszarze Z., gdy powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w dniach 28 i 29 lipca 2025 r. deszczu nawalnego, w wyniku którego nastąpiło zalanie tych upraw itd.).
Użyta przez ustawodawcę przesłanka "powodzi, w związku z którą ogłoszono stan klęski żywiołowej" (§ 13zzza ust. 1 pkt 1 i ust. 8 rozporządzenia) odwołuje się do powodzi "z powodu której", "odnośnie do której" lub "z uwagi na którą" ogłoszono stan klęski żywiołowej. Jest to zatem zwrot wskazujący jedynie na bezpośrednią przyczynę lub kontekst. O ile ustawodawca zamierza bardziej precyzyjnie określić obszar geograficzny objęty określonym wsparciem finansowym/preferencją ze strony Agencji czyni to w rozporządzeniu poprzez odwołanie do obszaru wskazanej gminy lub województwa; bądź poprzez odniesienie się do obszaru powodzi lub suszy w rozumieniu danego aktu normatywnego, względnie poprzez odwołanie się wprost do danego obszaru geograficznego (Z.). W niniejsze sprawie taka sytuacja jednak nie następuje – ustawodawca nie nawiązuje również do Rozporządzenie Rady Ministrów z 16 września 2024 r. w sprawie wprowadzenia stanu klęski żywiołowej na obszarze części województwa [...], [...] oraz [...].
Podsumowując, zdaniem Sądu, treść przepisu § 13zzza ust. 1 pkt 1 i ust. 8 rozporządzenia należy interpretować z związku z § 37 ust. 2, ust. 5 i ust. 6 rozporządzenie 2022/2472 i jego pkt 42 preambuły.
W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Natomiast o kosztach orzeczono po myśli art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącego koszty procesu w kwocie 697 zł, która obejmuje wpis w kwocie 200 zł, wynagrodzenie adwokata w kwocie 480 zł wg norm przepisanych i uiszczoną opłatę skarbową w kwocie 17 zł.
Ponownie rozpoznając sprawę (art. 153 p.p.s.a.), organ odwoławczy będzie miał na uwadze ww. wykładnię przepisu § 13zzza ust. 1 i ust. 8 rozporządzenia.