Uzasadnienie
Komendant Wojewódzki Policji w Katowicach orzeczeniem, Nr 31/22, z dnia 22 grudnia 2022 r., wydanym na podstawie art. 135n ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1882, dalej: ustawa) po rozpatrzeniu odwołania H. S. (dalej: strona, skarżący) od orzeczenia nr [...] Komendanta Miejskiego Policji w J. z dnia 17 listopada 2022 r. utrzymał w mocy wskazane orzeczenie.
Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Orzeczeniem nr [...] z dnia 17 listopada 2022 r. Komendant Miejski Policji w J. po dokonaniu oceny materiału dowodowego zebranego w postępowaniu dyscyplinarnym przeciwko skarżącemu, obwinionemu o to, że:
- I. w dniu 6 września 2021 r. jako Naczelnik Wydziału [...] Komendy Powiatowej Policji w M. nie wykonał pisemnego polecenia Komendanta Powiatowego Policji w M., wskazanego na piśmie L.dz. [...] z dnia 3 września 2021 r. dotyczącego pomocy prawnej zleconej przez Naczelnika Wydziału Postępowań [...] KWP w K., a dot. sporządzenia opinii wobec H. P. ubiegającego się o pozwolenie na posiadanie broni palnej myśliwskiej do celów łowieckich, co w konsekwencji skutkowało nie załatwieniem przez Wydział Postępowań [...] Komendy Wojewódzkiej Policji w K. sprawy w terminie i koniecznością wyznaczenia nowego terminu zakończenia postępowania administracyjnego w tej sprawie,
- - tj. czyn z art. 132 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r., o Policji (Dz. U. z 2021 r., poz. 1882 z późn. zm.)
- II. w dniu 29 września 2021 r. jako Naczelnik Wydziału [...] Komendy Powiatowej Policji w M. po otrzymaniu monitu z dnia 27 września 2021 r. sporządził odpowiedź na pismo L.dz. [...], o którym mowa w pkt 1, a następnie przekroczył swoje uprawnienia poprzez użycie pieczęci "Komendant Powiatowy Policji w M. z upoważnienia Naczelnik Wydziału [...] Komendy Powiatowej Policji w M. podinsp. mgr H. S." i złożenie swojego podpisu nie będąc osobą do tego uprawnioną zgodnie z brzmieniem § 2 decyzji nr [...] Komendanta Powiatowego Policji w M. z dnia 9 marca 2021 roku w sprawie upoważnienia policjantów i pracowników Komendy Powiatowej Policji w M. do załatwiania spraw w imieniu Komendanta Powiatowego Policji w M., tj. czyn z art. 132 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji (Dz. U. z 2021 r., poz. 1882 z późn. zm.) w zw. z § 2 decyzji nr [...] Komendanta Powiatowego Policji w M. z dnia 9 marca 2021 roku w sprawie upoważnienia policjantów i pracowników Komendy Powiatowej Policji w M. do załatwienia spraw w imieniu Komendanta Powiatowego Policji w M.,
- - uniewinnił obwinionego od popełnienia zarzucanego czynu opisanego w pkt I. oraz uznał go za winnego popełnienia czynu zarzucanego w pkt II., za który obwiniony ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną i odstąpił od wymierzenia kary dyscyplinarnej.
Przebieg zdarzenia, będący podstawą decyzji, organ I instancji ustalił w oparciu o kopie dokumentacji służbowej oraz przesłuchań świadków.
Na ich podstawie stwierdził, że w dniu 3 września 2021 r. do Komendy Powiatowej Policji w M. wpłynęło pismo z Wydziału Postępowań [...] KWP w K., którym w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego zwrócono się do Komendanta Powiatowego Policji w M. o zebranie szczegółowej opinii na temat osoby ubiegającej się o wydanie pozwolenia na posiadanie broni palnej myśliwskiej do celu łowieckiego. Kierownik jednostki Policji przedmiotowe pismo przekazał skarżącemu celem dalszej realizacji. W treści pisma termin realizacji pomocy prawnej zakreślony został na 14 dni. Wpływ do komórki prewencji został odnotowany na dzień 6 września 2021 r.
W związku z brakiem odpowiedzi na zlecone czynności, w dniu 27 września 2021 r. Wydział Postępowań [...] KWP w K. ponowił zapytanie w ww. sprawie. Komendant Powiatowy Policji w M. dekretacją skierował monit do Komendanta Komisariatu Policji w K. (wg właściwości), polecając jego pilną realizację oraz szczegółowe informacje w tej sprawie. W dniu 30 września 2021 r. z Wydziału Prewencji KPP w M. nadano odpowiedź w przedmiotowej sprawie. Treść pisma podpisał skarżący, przy czym użył pieczęci Komendanta Powiatowego Policji w M. jako osoba upoważniona do działania w jego imieniu. W tym samym dniu, Komendant Powiatowy Policji w M. polecił skarżącemu udzielić informacji z jakich powodów nie nadał odpowiedzi do Wydziału Postępowań [...] KWP w K. w terminie 14 dni. W odpowiedzi z 6 października 2021 r., skarżący wskazał, że otrzymane z KWP w K. pismo dotyczyło właściwości terytorialnej Komisariatu Policji w K. i na tej podstawie odłożył je, aby móc przekazać zgodnie z właściwością.
Jako powód zaniechania podjęcia dalszych działań wskazał omyłkowe podpięcie pisma z WPA KWP w K. do innych dokumentów do realizacji. Podniósł również, że w okresie od 7 do 16 września 2021 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim, a następnie od 17 do 26 września 2021 r. na urlopie wypoczynkowym.
Postanowieniem nr [...] bez daty, Komendant Wojewódzki Policji w K. na wniosek Komendanta Powiatowego Policji w M. z 22 listopada 2021 r. wyłączył go jako przełożonego dyscyplinarnie od udziału w czynnościach wyjaśniających i wyznaczył Komendanta Miejskiego Policji w J. jako przełożonego dyscyplinarnie w tym postępowaniu, a to z uwagi na brak możliwości powołania w Komendzie Powiatowej Policji w M. rzecznika dyscyplinarnego posiadającego odpowiedni stopień służbowy. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, Komendant Miejski Policji w J. postanowieniem z 10 stycznia 2022 r. wszczął przeciwko skarżącemu postępowanie dyscyplinarne i przedstawił mu ww. zarzuty dotyczące niewykonania polecenia służbowego oraz przekroczenia uprawnień.
Przesłuchany w charakterze świadka Komendant Powiatowy Policji w M. wskazał, że skarżący jest upoważniony do zatwierdzania, akceptowania oraz podpisywania w jego imieniu korespondencji zgodnie z brzmieniem wydanej w tym zakresie decyzji, z której jednoznacznie wynika, że w przypadku wpływu pism adresowanych do Komendanta Powiatowego Policji w M. lub jego zastępcy, odpowiedź może być podpisywana wyłącznie, odpowiednio, przez niego lub zastępcę. Świadek wskazał, że w toku sprawowanego nadzoru, jeszcze przed przedmiotowym zdarzeniem, zwracał uwagę skarżącemu na obowiązek stosowania się do wydanych przez niego poleceń. Za niezrozumiałe uznał działanie skarżącego polegające na podbiciu pisemnej odpowiedzi do WP[...] KWP w K. w sytuacji, gdy nie był podmiotem upoważnionym do takiej czynności, takie zachowanie interpretował jako chęć zatuszowania faktu opóźnienia w udzieleniu żądanych informacji, z pominięciem jego osoby.
Orzeczeniem, nr [...], z 25 marca 2022 r., Komendant Miejski Policji w J. uznał skarżącego winnym popełnienia zarzucanych mu czynów i wymierzył karę dyscyplinarną upomnienia. Orzeczeniem nr [...] z 30 maja 2022 r., Komendant Wojewódzki Policji w K., po rozpoznaniu odwołania skarżącego, uchylił w całości zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Wskazał m.in. na brak uzasadnienia wymierzonej skarżącemu kary dyscyplinarnej.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji orzekł, że skarżący nie dopuścił się naruszenia dyscypliny służbowej opisanej w zarzucie nr I, bowiem z zebranego materiału dowodowego wynikało, że nie musiał podjąć działania mającego realizację wydanego polecenia już w dniu odbioru przedmiotowej korespondencji. Ponadto uznano go winnym popełnienia czynu zarzuconego w pkt nr II wskazując, że odpowiedź na pismo nie została udzielona z zachowaniem procedury ustanowionej w decyzji nr [...] Komendanta Powiatowego Policji w M., a mając na uwadze, że czyn nie niósł za sobą negatywnych następstw dla służby odstąpiono od wymierzenia kary dyscyplinarnej.
W odwołaniu od tego orzeczenia, skarżący zarzucając organowi niewyjaśnienie okoliczności popełnienia czynu oraz naruszenie prawa do obrony wniósł o uniewinnienie go od stawianego zarzutu, uchylenie zaskarżonego orzeczenia i umorzenie postępowania dyscyplinarnego.
Komendant Wojewódzki Policji w Katowicach jako organ II instancji, orzeczeniem z 22 grudnia 2022 r., utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie, bowiem w jego ocenie skarżący swoim zachowaniem dopuścił się przewinienia dyscyplinarnego polegającego na przekroczeniu uprawnień. Czyn został popełniony z winy umyślnej w zamiarze ewentualnym. Skarżący przewidywał, że swoim zachowaniem mógł popełnić przewinienie dyscyplinarne. Dalej uznał, że w okolicznościach sprawy i wobec dotychczasowego przebiegu służby skarżącego uzasadnionym jest odstąpienie od ukarania.
Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na wyżej opisane orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia 22 grudnia 2022 r.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
- 1. rażące naruszenie prawa określonego w art. 135 ust. 3 pkt 3 w zw. z art. 135ja ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji poprzez wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego w sytuacji, gdy upłynął 90-dniowy termin od dnia powzięcia przez przełożonego dyscyplinarnego Komendanta Powiatowego Policji w M. wiedzy o zdarzeniu, mogącym zostać zakwalifikowanym jako przewinienie dyscyplinarne, który to termin rozpoczął bieg nie później niż w dniu 6 października 2021 r., a zakończył się w dniu 4 stycznia 2022 r. natomiast postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego wydane zostało dnia 10 stycznia 2022 r.
- 2. naruszenie art. 134 ha ust 1 i art. 135e ust. 1 ustawy o Policji poprzez wydanie orzeczenia bez ustalenie pełnego stanu faktycznego sprawy i uznanie jakoby zebrany materiał dowodowy był kompletny, wiarygodny i spójny, co przejawia się w:
- - nieustaleniu rzeczywistych okoliczności dokonania czynu, jego skutków, rodzaju i stopnia naruszenia obowiązków służbowych przez skarżącego i zawinienia,
- - nieustaleniu pobudek działania skarżącego, braku wyjaśnień kwestii związanych z dekretacją, obiegiem, rodzajem korespondencji stanowiącej pismo L.dz. [...] z dnia 3 września 2021 roku i monitem pisma do ww. pisma, czy zakresem zadań Wydziału [...] KPP w M. jako okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy podnoszących przez skarżącego w toku prowadzonego postępowania przed organami I i II instancji,
Ak
3. naruszenie art. 134 ha ust 2 ustawy o Policji, poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, prowadzącą do poczynienia ustaleń faktycznych na niekorzyść skarżącego, w szczególności wynikających z przyjęcia, że zeznania Komendanta Powiatowego Policji w M. w zakresie istotnych okoliczności sprawy, w tym ustalenia winy skarżącego były spójne i nie zawierały rozbieżności z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie,
4. naruszenie art. 135g ustawy o Policji poprzez przyjęcie za podstawę orzekania w niniejszej sprawie materiału dowodowego, który mógł uzasadnić niekorzystny dla obwinionego sposób rozstrzygnięcia, z pominięciem środków dowodowych oraz okoliczności na korzyść obwinionego, a tym samym pozbawienia obwinionego i obrońcy prawa do odniesienia się za pomocą innych dowodów do twierdzeń świadka, w tym poprzez odmowę uwzględnienia wniosku dowodowego złożonego przez obrońcę obwinionego przez co w sposób istotny doszło do naruszenia prawa obwinionego do przeprowadzenia dowodu, gdy tymczasem zebrany w sprawie materiał dowodowy nie mógł stanowić podstaw do wydania takiego rozstrzygnięcia,
5. naruszenie art. 135f ust 1 pkt 3 i ust. 7 pkt 2 i ust. 9 w zw. z art. 135 e ust 1 ustawy o Policji poprzez nieprzeprowadzenie wszystkich dostępnych dowodów i tym samym czynienie dowolnych ustaleń, nieznajdujących oparcia w materiale dowodowym, w szczególności zaniechanie przesłuchania obwinionego i uzyskania od niego wyjaśnień oraz linii obrony, przez co w sposób istotny doszło do naruszenia prawa obwinionego do przeprowadzenie dowodów, które to miały wykazać brak jego winy w naruszeniu dyscypliny służbowej,
6. brak zapoznania obwinionego i jego ustanowionego obrońcy z aktami postępowania - które jest obowiązkowe a wynika z art. 135i ust. 1, 7 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1882 z późn. zm.).
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje
Skarga okazała się uzasadniona.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259, ze zm. - dalej zwanej p.p.s.a.) w zw. z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492, ze zm.) sądowa kontrola administracji publicznej, dokonywana jest na podstawie kryterium legalności.. Jednakże sąd, w myśl przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co daje podstawę i obliguje do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z art. 145 § 3 p.p.s.a., w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie.
Najdalej idącym zarzutem skargi w sprawie jest zarzut wszczęcia postępowania dyscyplinarnego z naruszeniem przepisu art. 135 ust. 3 ustawy o Policji, zgodnie z którym postępowania dyscyplinarnego nie wszczyna się po upływie 90 dni od dnia powzięcia przez przełożonego dyscyplinarnego wiadomości o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego.
Zatem istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy zagadnieniem jest ocena czy postępowanie dyscyplinarne wszczęto przed upływem terminu, czy też po upływie terminu, o którym mowa w art. 135 ust. 3 ustawy o Policji. Omawiany bieg terminu ustawodawca powiązał z "powzięciem wiadomości o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego", a zatem początkową datę biegu terminu wyznacza dzień uzyskania informacji o takim działaniu policjanta, które stanowi naruszenie dyscypliny w rozumieniu ustawy o Policji. Chodzi tu przy tym o powzięcie przedmiotowej wiadomości po raz pierwszy przez przełożonego dyscyplinarnego. Jak wynika z wyroku NSA z 10 marca 2016 r. sygn. I OSK 3173/14: "Przepis art. 135 ust. 3 ustawy o Policji jest przepisem prawa materialnego. Dzień powzięcia przez przełożonego dyscyplinarnego wiadomości o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego, o czym jest mowa w przepisie art. 135 ust. 3 ustawy z 1990 r. o Policji, to dzień, w którym nastąpiło faktyczne (rzeczywiste) powzięcie wiadomości o tym, że określone zdarzenie, będące przewinieniem dyscyplinarnym, nastąpiło. Powołany przepis powinien być wykładany literalnie. Nie może być on interpretowany zależnie od okoliczności sprawy."
Należy dodać, że pojęcie przełożonego dyscyplinarnie zawiera art. 133 ustawy o Policji, który odsyła do art. 32 ust. 1 tej ustawy. Mowa tu o przełożonym właściwym do mianowania policjanta na stanowiska służbowe, przenoszenia oraz zwalniania z tych stanowisk. Przełożonym skarżącego i jednocześnie przełożonym dyscyplinarnie był Komendant Powiatowy Policji w M. Skarżący słusznie zarzuca, że Komendant Powiatowy Policji w M. jako przełożony dyscyplinarnie uzyskał wiedzę o zachowaniu skarżącego najpóźniej 6 października 2021 r. tj. w dniu w którym skarżący złożył wyjaśnienia w odpowiedzi na wezwanie Komendanta. Tymczasem dopiero 22 listopada 2021r. Komendant Powiatowy Policji w M. zwrócił się do Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. o wyłączenie go jako przełożonego dyscyplinarnie z uwagi na brak w KPP w M. rzecznika dyscyplinarnego posiadającego odpowiedni stopień do prowadzenia postępowania dyscyplinarnego oraz czynności wyjaśniających.
Należy przy tym wskazać, że wyłączenie przełożonego dyscyplinarnego na jego wniosek od udziału w czynnościach wyjaśniających nie miało wpływu na bieg terminu do wszczęcia postepowania, który rozpoczął się najpóźniej 6 października 2021 r. i upływał 4 stycznia 2022 r. Tymczasem postępowanie dyscyplinarne zostało wszczęte w dniu 10 stycznia 2022 r., a zatem po upływie 90 dni od dnia powzięcia przez przełożonego dyscyplinarnie wiadomości o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego. Z upływem tego materialnego terminu organ wszczął postępowanie dyscyplinarne zamiast odmówić wszczęcia postępowania ze względu na upływ 90 dni od dnia powzięcia przez przełożonego dyscyplinarnego wiadomości o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego. Z tej przyczyny zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie dyscyplinarne organu I instancji należało uznać za wydane z naruszeniem prawa, bowiem w sprawie doszło do naruszenia przepisu art. 135 ust. 3 ustawy o Policji.
Katalog warunków umorzenia postępowania dyscyplinarnego określono w art. 135ja ustawy o Policji, który dodano ustawą z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1610), obowiązującą od dnia 1 października 2020 r.
Zgodnie z art. 135ja, ustawy o Policji, postępowanie dyscyplinarne umarza się, jeżeli:
- 1) nastąpiło przedawnienie wymierzenia kary dyscyplinarnej;
- 2) postępowanie dyscyplinarne wszczęto po upływie terminu, o którym mowa w art. 135 ust. 3;
- 3) ustalono, że czyn stanowiący przewinienie dyscyplinarne przypisany obwinionemu nie wypełnia znamion czynu stanowiącego przewinienie dyscyplinarne;
- 4) obwiniony zmarł lub został uznany za zaginionego;
- 5) obwiniony przestał podlegać orzecznictwu dyscyplinarnemu;
- 6) postępowanie dyscyplinarne w sprawie tego samego czynu zarzuconego obwinionemu zostało prawomocnie zakończone albo, wszczęte wcześniej, toczy się.
Powołane przepisy są wyraźne i jasne. W wymienionych przypadkach, a w tym, gdy postępowanie dyscyplinarne wszczęto po upływie terminu, o którym mowa w art. 135 ust. 3; istnieje obowiązek, a nie możliwość umorzenia postępowania dyscyplinarnego.
Podsumowując, zarzut wszczęcia postępowania po upływie ustawowego terminu okazał się uzasadniony i wobec przywołanych wyżej regulacji czyni zasadnym uchylenie wydanych orzeczeń i umorzenie postępowania, a zarazem usuwa potrzebę rozpoznania pozostałych zarzutów skargi.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.