Uzasadnienie
W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca działająca przy pomocy fachowego pełnomocnika procesowego domagała się zwolnienia z kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że wspólne gospodarstwo prowadzi z mężem. Wysokości osiąganych przez męża dochodów z tytułu umowy o pracę na ¼ etatu, nie zna. Natomiast otrzymywana przez skarżącą emerytura wynosi 1.410,00 zł miesięcznie. Tymczasem ponoszone wydatki oszacowała w następujący sposób: 1.100,00 zł (czynsz), 270,00 zł (media i telefon), 350,00 zł (koszty leczenia). W oświadczeniu o posiadanych składnikach majątku wymieniła: lokal użytkowy – zakład fryzjerski (wspólność małżeńska), samochód osobowy marki [...] – zakupiony z funduszu PEFRON dla osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności, mieszkanie położone w S. o pow. 70 m2 we współwłasności majątkowej małżeńskiej.
Ponieważ podane wyżej dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, pismem z [...] r. wezwano ustanowionego w sprawie pełnomocnika do ich uzupełnienia – w terminie siedmiu dni - poprzez:
- - nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznie ponoszonych wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, podatek od nieruchomości itp.;
- - przedłożenie wystawionego przez właściwy organ gminy zaświadczenia zawierającego informację o wszystkich osobach zamieszkałych pod adresem wskazanym jako miejsce zamieszkania;
- - nadesłanie odpisów lub uwierzytelnionych kserokopii złożonych przez skarżącą i jej męża za 2014 r. i 2015 r. zeznań podatkowych;
- - przedłożenie wyciągów lub wykazów ze wszystkich posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy;
- - udokumentowanie stosownymi fakturami VAT, rachunkami lub paragonami wystawionymi przez przychodnie, szpitale albo apteki ponoszonych na leczenie wydatków, natomiast w przypadku ich nieposiadania należało przedstawić zaświadczenie lekarskie potwierdzające konieczność stałego zażywania leków;
- - przedłożenie stosownych dokumentów źródłowych potwierdzających posiadanie następujących składników majątku: mieszkania o pow. 70 m2 ze wskazaniem jego wartości, lokalu użytkowego ze wskazaniem jego powierzchni i wartości oraz samochodu osobowego ze wskazaniem jego rocznika i wartości;
- - nadesłanie stosownych dokumentów źródłowych obrazujących wysokość osiąganych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez męża dochodów w postaci zaświadczenia o zarobkach, a w przypadku prowadzenia własnej działalności gospodarczej w postaci dokumentów księgowych wskazujących na wypracowany przychód i ponoszone koszty jego uzyskania;
- - przedłożenie odpisów lub uwierzytelnionych kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych przez skarżącą dochodów w postaci przekazów pocztowych czyli "odcinków" pobieranych świadczeń emerytalno-rentowych za ostatni miesiąc albo decyzji o ich przyznaniu;
- - wyjaśnienie czy z tytułu posiadanego lokalu użytkowego (zakład fryzjerski) skarżąca lub jej mąż uzyskują dodatkowe dochody i w zależności od udzielonej odpowiedzi należało nadesłać stosowne dokumenty potwierdzające podane w tym zakresie dane.
Wezwanie to jak wynika z akt sprawy doręczone zostało na adres pełnomocnika [...] r.
Do dnia dzisiejszego pozostało ono bez odpowiedzi.
Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje.
Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 w/w ustawy) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Należy w tym miejscu zauważyć, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 - że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży bowiem po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.).
Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W sytuacji zatem, gdy strona uchyla się od przedłożenia stosownych dokumentów źródłowych, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę. Użycie w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, że odpowiednich dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Brak jest bowiem jakichkolwiek możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy.
Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca do dnia dzisiejszego nie wykonała wezwania z dnia [...] r., stąd weryfikacja złożonego w tym zakresie oświadczenia nie była możliwa, bo skoro Z. J. pozostaje we wspólności majątkowej ze swoim mężem to informacje dotyczące posiadanych przez męża dochodów mają istotne znaczenie. W judykaturze ugruntowany został bowiem pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (vide: art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm.) obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368).
Dlatego też pismem z [...] r. zobowiązano skarżącą w trybie art. 255 ustawy p.p.s.a. do uzupełnienia zawartych w treści urzędowego formularza (druk PPF) danych. Z uwagi jednak na to, że Z. J. uchyliła się od podania, choćby w sposób przybliżony, informacji o dochodach męża i posiadanych przez niego składnikach majątku, jej wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Tym bardziej, że podane w nim dane budziły wątpliwości, albowiem wynikało z nich, że ponoszone przez skarżącą miesięczne wydatki przekraczają uzyskiwane z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego dochody, co oznacza, że w rzeczywistości dysponuje ona środkami pieniężnymi znacznie wyższymi, niż wykazane w rubryce nr 10 formularza. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić złożonego wniosku.
Nie sposób przecież wykluczyć, iż strona celowo wykazała jedynie takie dane, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji finansowej, aby zwiększyć szansę uzyskania prawa pomocy. Tymczasem takie działanie strony, która stara się ukryć skąd czerpie środki na pokrycie wskazanych przez siebie wydatków nie zasługuje na aprobatę. W orzecznictwie sądowym panuje bowiem pogląd, iż wątpliwości dotyczące źródeł utrzymania wnioskodawcy pojawiające się w takich przypadkach, kiedy ponoszone wydatki przewyższają wysokość zadeklarowanych dochodów, mają na tyle istotne znaczenie, że nie pozwalają uwzględnić wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt II FZ 225/08, LEX nr 493657 oraz z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447). Jest to wykluczone zwłaszcza wtedy, gdy przedstawione fakty pozostają w sprzeczności z rzeczywistymi możliwościami finansowymi strony (vide: posiadane składniki majątku w postaci lokalu użytkowego – zakład fryzjerski).
Mając zatem na uwadze powyższe przyjąć należało, że skarżąca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 oraz art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.