Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 19 sierpnia 2021r., nr SKO.PS/41.5/843/2021/ 10947/AK, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, po rozpatrzeniu odwołania M. L. od decyzji wydanej przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z 15 czerwca 2021 r. nr [...] odmawiającej przyznania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - utrzymało w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie.
W podstawie prawnej powołało art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 570) i art. 138 § 1 pkt. 1 kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021r., poz.735 ze zm.),
W uzasadnieniu wskazało, że Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. decyzją z dnia 15 czerwca 2021 r. odmówił Stronie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, stwierdzając, że prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe; dochód nie przekracza kryterium dochodowego. Jednakże fakt posiadania przez stronę samochodu Toyota Aygo (rok produkcji 2018) świadczy o występowaniu dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową, o której mowa w art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021r., poz. 2268). Powoduje to, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do potwierdzenia stronie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Od powyższej decyzji strona odwołała się wyrażając niezadowolenie z rozstrzygnięcia i podnosząc, że samochód "w założeniu" nie ma służyć jej, tylko niepełnosprawnym rodzicom, których jest "rzeczywistym opiekunem".
Zaskarżoną decyzją SKO rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym nie uznało zasadności zarzutów i utrzymało w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie. Podkreśliło, że postępowanie zostało wszczęte w dniu 30 kwietnia 2021 r. na wniosek Dyrektora G w K., który zwrócił się o podjęcie działań mających na celu potwierdzenie Stronie prawa do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych, gdyż została przyjęta do tego Szpitala w dniu 25 kwietnia 2021r.
SKO stwierdziło, że z art. 54 ust.1 i 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. nr z 2021 r., poz. 1285) wynika, że dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2, jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, potwierdzająca to prawo. Decyzję wydaje się po spełnieniu określonych przesłanek – m.in. stwierdzeniu braku okoliczności, o której mowa w art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w wyniku przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w pkt 2. Natomiast kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej ustalone zgodnie z art. 8 ust.1 pkt.1 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018r., poz.1358) wynosi 701 zł.
Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 20 maja 2021 r. wynika, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmując pierwsze piętro domu. Rodzice strony zamieszkują na parterze domu, prowadząc odrębne gospodarstwo domowe. Strona utrzymuje się z pracy dorywczej, z której osiąga dochód w wysokości 300 zł. miesięcznie. Tym samym uznano, że strona spełnia kryterium dochodowe do przyznania przedmiotowego świadczenia. Jednakże z przepisu art. 12 ustawy o pomocy społecznej wynika, że w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina Jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.
SKO skonkludowało więc, że organ I instancji stwierdził fakt posiadania przez stronę samochodu Toyota Aygo (rok produkcji 2018, o deklarowanej przez stronę wartości 26.000 zł.) co świadczy o występowaniu dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową o której mowa w art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Powoduje to, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do potwierdzenia stronie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Organ wziął pod uwagę deklarowany przez stronę cel użytkowania samochodu (wożenie rodziców do specjalistów i raz w tygodniu na większe zakupy) oraz fakt, że rodzice strony są osobami w podeszłym wieku. Jednak stwierdził, że nie zmienia to faktu, iż strona jest właścicielem wartościowego przedmiotu majątkowego, o którym mowa w art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Organ I instancji ustalił, że koszty hospitalizacji strony w G w K. w okresie od 26 kwietnia do 7 maja 2021 r. wraz z badaniami wynoszą 17.788,88 zł. a koszty konsultacji i badań - 632 zł. Tym samym zbycie samochodu pozwoliłoby stronie na pokrycie tych kosztów, a wysoce prawdopodobnym jest również, że stronie pozostałyby jeszcze środki finansowe.
Podsumowując SKO zaakcentowało, że w przypadku strony występuje dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a jej sytuacją majątkową wskazująca, że strona jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe. Tym samym strona nie spełnia wszystkich przesłanek koniecznych do potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Tylko w sytuacji gdyby strona wraz z rodzicami deklarowała prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego można by uznać, że nie występuje dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową rodziny, gdyż samochód służy zaspokajaniu potrzeb rodziny prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe.
W skardze na powyższą decyzję ostateczną Strona zarzuciła naruszenie art. 68 ust. 1 Konstytucji podkreślając, że każda ze stron ma prawo do opieki zdrowotnej, a samochód służy wyłącznie do pomocy rodzicom; gdy ich braknie zostanie natychmiast sprzedany.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej jako p.p.s.a.), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), lit. b) i lit. c) p.p.s.a. Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Zgodnie z art. 54 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych decyzję, stanowiącą dokument potwierdzający prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, wydaje wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, po:
- 1) przedłożeniu przez świadczeniobiorcę, dokumentów potwierdzających zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz dokumentów potwierdzających:
- a) posiadanie obywatelstwa polskiego lub
- b) posiadanie statusu uchodźcy, lub
- c) objęcie ochroną uzupełniającą, lub
- d) posiadanie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach;
- 2) przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego;
- 3) stwierdzeniu spełniania kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej;
- 4) stwierdzeniu braku okoliczności, o której mowa w art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w wyniku przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w pkt 2.
Spór w niniejszej sprawie dotyczy stwierdzonej przez organ, w ramach prowadzonego w powyższych ramach postępowania, okoliczności z w/w art. 12, zgodnie z którym w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.
Ratio legis i prokonstytucyjna wykładnia użytych w art. 54 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych regulacji wskazuje, że organ musi brać pod uwagę kontekst systemowy. Zatem założenie, że potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej mieści się w zakresie prawa do zabezpieczenia społecznego, o którym stanowi art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, jest realizacją prawa przysługującego obywatelowi, na które wskazuje art. 68 ust. 1 i 2 Konstytucji RP tj. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia. Obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Warunki i zakres udzielania świadczeń określa ustawa.
Bezspornym w sprawie jest, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Jest bezrobotny, nie korzysta ze wsparcia w ramach pomocy społecznej; jest osobą opiekującą się niepełnosprawnymi rodzicami w podeszłym wieku. Na zakup auta uzyskał darowiznę – pieniądze od brata ojca, aby świadczyć taką opiekę i dowozić niepełnosprawnych rodziców do lekarzy czy ośrodków zdrowia. Wskazywana zaś przez organy sprzedaż pojazdu jako możliwość przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej i opłacenie kosztów leczenia, poprzez wykorzystanie własnych zasobów majątkowych w efekcie doprowadzi do znacznego pogorszenia i tak już trudnej sytuacji skarżącego i jego rodziców. Skarżący nie będzie bowiem mobilny i dyspozycyjny aby skutecznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnymi rodzicami w podeszłym już wieku.
Zaakcentować także należy, że samochód nie został nabyty z pieniędzy uzyskanych własną aktywnością, nieokreślonego pochodzenia czy ukrywanego przed organami działania strony, ale ze środków oficjalnie przekazanych przelewem bankowym przez członka rodziny ojca. Jest to prezent od wuja z przeznaczeniem na zakup auta w sytuacji konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami skarżącego.
Ponadto zauważyć również należy, że przy rozstrzyganiu o zasadności przyznania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dowód w postaci wywiadu środowiskowego jest dowodem niezmiernie istotnym. Niezależnie bowiem, że przeprowadzenie tego rodzaju dowodu jest wymagane przepisami prawa (art. 54 ust. 3 pkt 2), to właśnie na podstawie informacji, zgromadzonych podczas przeprowadzania wspomnianego wyżej wywiadu, pracownik socjalny uzyskuje dane o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób bądź ich rodzin, które ubiegają się o przyznanie świadczenia. Z uwagi zaś na regulację prawną, zawartą w art. 12 u.p.s., przeprowadzanie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony umożliwia pracownikowi socjalnemu dokonanie realnej oceny sytuacji bytowej danej osoby, w tym jej poziomu życia i możliwości przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej.
Natomiast z protokołu przeprowadzonego w tej sprawie wywiadu wynika, że dokonany został on pobieżnie, oparty głównie na oświadczeniach skarżącego, bez obiektywnego i rzetelnego rozeznania sytuacji bytowej i materialnej. Samo już przyjęcie dochodu wg oświadczenia strony w wysokości 300 zł miesięcznie; partycypowanie w kosztach zamieszkiwania pietra domu rodziców w kwocie 100 zł, przy jednoczesnym samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego; opłacanie połowy opłat za samochód – budzi poważne zastrzeżenia. Jest bowiem całkowicie niemożliwym przy aktualnym stanie cen egzystowanie za 200 zł miesięcznie, a strona nie korzysta – jak oświadczyła - z wsparcia z pomocy społecznej i ponosi połowę kosztów eksploatacji pojazdu.
W konsekwencji więc organ dopuścił się naruszenia zasady wynikającej z art. 8 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Z zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów państwa, wyrażonej w art. 8 k.p.a., wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności (art. 6 k.p.a.). Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku tak przeprowadzonego postępowania, mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. W celu realizacji tej zasady, konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględniania w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli.
Zresztą SKO zauważyło w zaskarżonej decyzji, że gdyby strona wraz z rodzicami deklarowała prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego można by uznać, że nie występuje dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową rodziny, gdyż samochód służy zaspokajaniu potrzeb rodziny prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe. Mimo tego jednak nie zauważyło lakonicznych zapisów w protokole z wywiadu środowiskowego, niewyjaśnieniu kwestii np. zakupów, gotowania posiłków i spożywania – wspólnego czy oddzielnego strony i rodziców. Choć jak wskazano wyżej skarżący nie posiada wystarczających funduszy aby utrzymać się samodzielnie; zupełnie nierealnym jest żywienie się za niecałe 7 zł dziennie.
W konsekwencji powyższego stwierdzić należało, że w wydanych decyzjach organy obu instancji nie odniosły się należycie do wskazywanych okoliczności, naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Organ w istocie nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy, w tym zwłaszcza faktycznej sytuacji strony i jej rodziców. Nie udzielił również stosownych do okoliczności pouczeń mimo, że ośrodki pomocy społecznej orzekające w przedmiotowym zakresie spraw w pierwszej instancji są odpowiedzialne także za pomoc społeczną, która jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Wobec zaś wydania orzeczenia o niepełnosprawności obojga rodziców skarżącemu przysługuje, na jego wniosek, zasiłek pielęgnacyjny i tym samym objecie go ubezpieczeniem zdrowotnym, a pouczenie o tym spoczywało na organie. Powyższe też pozwoli na uzyskanie dodatkowego dochodu i poprawi ogólną sytuację rodziny skarżącego.
Z uwagi na powyżej stwierdzone przez Sąd naruszenia na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. Sąd uchylił decyzje obu instancji.