Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 maja 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zwolnił Z. J. z wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 200 zł, a w pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalono. Zgodnie z art. 259 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. orzeczenie to jest prawomocne, jako że postanowieniem Sądu z dnia 4 sierpnia 2009 r. odrzucono sprzeciw wniesiony przez skarżącego, a w dalszej kolejności orzeczeniem z dnia 3 października 2008 r. Sąd odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia środka odwoławczego od postanowienia wymienionego na wstępie. W ostateczności Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie sądu I instancji z dnia 3 października 2008 r. (postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 494/08).
W konsekwencji skarżący nie uiścił wpisu sądowego od skargi w wysokości zakreślonej przywołanym na wstępie orzeczeniem, co znalazło wyraz z postanowieniu sądu I instancji z dnia 5 sierpnia 2009 r., mocą którego odrzucono skargę Z. J. W dniu [...] r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynęło pismo procesowe skarżącego zatytułowane "skarga kasacyjna" od postanowienia tego Sądu z dnia 5 sierpnia 2009 r. Do "skargi" dołączono urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. Podobnie jak w poprzednim wniosku z dnia [...] r. skarżący zeznał, że utrzymuje się tylko i wyłącznie ze świadczenia emerytalnego i dodatku [...]. Łącznie dochód skarżącego i jego małżonki wynosi [...] zł. W motywach obecnie złożonego wniosku skarżący podkreślił, że wraz z małżonką są schorowanymi osobami w podeszłym wieku.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym tylko i wyłącznie z żoną. W ramach posiadanego majątku zadeklarował mieszkanie o pow. [...] m² wyjaśniając przy tym, że należy ono do wnuczka. Dodał nadto, że jego żona jest współwłaścicielką w [...] części działki [...] o pow. [...] ha. Do wniosku dołączono zestawienie wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącego, z którego wynika, że po uiszczeniu wszystkich niezbędnych opłat i kosztów utrzymania skarżącemu pozostaje do dyspozycji [...] zł.
W wyniku analizy ww. oświadczenia oraz akt tej sprawy, pismem z dnia [...] r., referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez:
- 1) "przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego,
- 2) przedłożenie odpisu lub kopii deklaracji podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za rok [...] i [...] złożonej przez wnuka skarżącego – P. J. (któremu skarżący podarował swe mieszkanie i na którym spoczywa wobec skarżącego obowiązek alimentacyjny),
- 3) przedłożenie dokumentów obrazujących aktualną sytuację dochodową P. J. (np. zaświadczenie o zarobkach, ewentualnie zaświadczenie o rejestracji jako osoby bezrobotnej),
- 4) nadesłanie zaświadczenia wydanego przez zarządcę budynku, w którym zamieszkuje skarżący, potwierdzającego wysokość czynszu za zamieszkiwany lokal oraz precyzującego, kto jest aktualnie osobą zobowiązaną do uiszczania tej należności;
- 5) nadesłanie wyciągów lub wykazów z ewentualnie posiadanych przez skarżącego oraz pozostałych domowników rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- 6) nadesłanie aktualnego, to jest wystawionego po dacie odbioru niniejszego wezwania, zaświadczenia właściwego komornika wskazującego na podjęte wobec skarżącego czynności egzekucyjne. Należy przede wszystkim wskazać na zastosowane wobec skarżącego środki egzekucyjne,
- 7) nadesłanie dokumentacji księgowej dotyczącej zawieszonej działalności gospodarczej, która prowadzona była przez skarżącego pod nazwą "A". W tym zakresie należy przedłożyć ostatnio sporządzony (bezpośrednio przed zawieszeniem działalności) raport kasowy oraz ostatnio sporządzoną ewidencję środków trwałych a nadto złożyć ewentualne wyjaśnienia co do dalszych losów wspomnianych środków trwałych i ewentualnych środków pieniężnych (o ile takowe znajdowały się w kasie bezpośrednio przed zawieszeniem działalności)."
W cytowanym wyżej piśmie zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie do treści wezwania w terminie siedmiu dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a.
Wezwanie powyższe, doręczone skarżącemu do rąk własnych w dniu [...] r., pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego.
Trzeba w tym miejscu zaakcentować, że skarżący wielokrotnie zwracał się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o przyznanie prawa pomocy. W większości z tych spraw odmówiono mu przyznania tego prawa, ostatnio mocą postanowienia Sądu z dnia 23 września 2009 r., sygn. akt III 244/09. Z zdecydowanej większości przypadków wnioski skarżącego obarczone były mankamentami dowodowymi powstałymi wskutek bierności procesowej skarżącego.
Dodatkowo należy tutaj zasygnalizować, że skarżący wielokrotnie podkreślał w sprawach zawisłych przed tut. Sądem prawdziwość jego oświadczeń, kwestionując przy tym potrzebę gromadzenia przez Sąd dokumentów źródłowych.
Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje:
Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) wynika, że stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania, tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, str. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający - tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04).
Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05).
W wezwaniu z dnia [...] r. referendarz sądowy wskazał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być uzupełniony między innymi o wspomniane wyżej dokumenty. Podstawą prawną tego wezwania stał się art. 255 P.p.s.a., zaś jego uzasadnienia faktycznego należy dopatrywać się w analitycznym zestawieniu szeregu spraw, w których skarżący poprzednio występował o przyznanie prawa pomocy. W większości z nich, co już wyżej akcentowano, legitymując się bierną postawą procesową, skarżący unikał przedstawiania kompletnej dokumentacji źródłowej.
W szczególności Z. J. nie przedstawił w tej sprawie sytuacji dochodowej własnego wnuka, któremu darował mieszkanie, będące obecnie miejscem pobytu skarżącego. Wezwanie referendarza w tej części znajdowało nadto uzasadnienie w wyniku respektowania zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w postanowieniu z dnia 21 października 2008 r. sygn. akt I FZ 362/08, wydanego wskutek zażalenia Z. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt III SA/Gl 144/08 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Z tych względów uznano, że skarżący nie przedstawił swojej sytuacji w sposób jednoznaczny, wolny od zastrzeżeń. Wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego zrodziły się dodatkowo w wyniku analizy jego oświadczeń w przedmiocie uzyskiwanych przez niego dochodów. Wszak w szeregu spraw zeznał, że jego jedynym źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne (tak np. w druku PPF z dnia [...]r.). Podobne oświadczenia miały miejsce jeszcze w innych sprawach rozpoznawanych w roku [...] przed tutejszym Sądem. Tymczasem z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za rok [...] (PIT-36), dołączonego do akt sprawy III SA/Gl 213/08, wynika, że skarżący dodatkowo uzyskał dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...]zł (przychód [...]zł, koszty uzyskania przychodu [...]zł). Z kolei rezygnacja z tego źródła dochodu, poprzez zawieszenie prowadzonej działalności gospodarczej, nie może uzasadniać przyznania skarżącemu prawa pomocy.
W tym stanie rzeczy uznano, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku może być zastosowana instytucja przyznania prawa pomocy, która jest wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania przed sądem administracyjnym (patrz art. 199 i 214 § 1 P.p.s.a.). Przyjęto, że brak nowych dokumentów w przedmiocie prawa pomocy nie mógł przyczynić się do zweryfikowania poprzedniego orzeczenia w tym zakresie.
Mając na uwadze całość poczynionych wyżej spostrzeżeń, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia.