Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2018 r., poz.2096, dalej kpa) oraz art. 90b, art. 90d, art. 90m ust. 2, art. 90n ust. 1, ust. 2 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tj.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1481, dalej uso), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. (działającego w jego imieniu Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, dalej MOPS) z [...] r. nr [...] o odmowie przyznania stypendium szkolnego P. R. na rok szkolny 2019/2020, uczniowi Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr [...], reprezentowanemu przez matkę, B. K. (skarżąca, wnioskodawczyni).
Rozstrzygniecie zapadło w poniższym stanie faktycznym i prawnym.
12 września 2019 r. skarżąca złożyła wniosek do MOPS o przyznanie pomocy materialnej o charakterze socjalnym na rok 2019/2020 w formie stypendium szkolnego dla syna, urodzonego 5 marca 2006 r., ucznia wskazanej wyżej szkoły. Uzasadniając wniosek wskazała, że rodzina składa się z dwóch osób oraz podała źródła i wysokość osiąganych dochodów w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (pkt 6). Za sierpień 2019 r. wykazała zasiłek rodzinny w kwocie 124 zł,, zasądzone alimenty w kwocie 330 zł, co daje kwotę 454 zł i dochód na jedną osobę w rodzinie w kwocie 227 zł. Ze złożonego oświadczenia z 26 września 2019 r. wynikało, że nie pracowała i nie osiągnęła żadnego dochodu. Po weryfikacji wniosku organ ustalił, że w sierpniu 2019 r. skarżąca osiągnęła dochód w łącznej kwocie 1 063,10 zł, co daje kwotę 531,55 zł, która przekracza kwotę uprawniająca do uzyskania stypendium. Skarżąca we wniosku pominęła pobierany w sierpniu 2019 r. dodatek mieszkaniowy w kwocie 462,15 zł oraz zasiłek okresowy w kwocie 146,95 zł.
W konsekwencji, decyzją z [...] r. organ odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia z racji przekroczenia kryterium dochodowego.
W odwołaniu od tej decyzji skarżąca stwierdziła, że nie zgadza się z wydana decyzją, która jest dla niej niezrozumiała, gdyż co roku korzysta z tej formy pomocy a jej sytuacja materialna nie uległa zmianie. Osiąga dochody wykazane we wniosku.
SKO, jako organ odwoławczy, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, podzieliło stanowisko organu I instancji i utrzymało w mocy zaskarżona decyzję. W uzasadnieniu podkreśliło, ze w rodzinie skarżącej w miesiącu sierpniu nie nastąpiła utrata dochodu, w związku z tym organ prawidłowo ustalił dochód rodziny w oparciu o dochody w tym miesiącu, które nieznacznie przekroczyły kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. Podkreślił, że kryterium dochodowe jest bezwzględnie obowiązujące i stanowi kwotę 528 zł.
Nie zgadzając się z decyzją, wnioskodawczyni wniosła skargę do tut. Sądu. W uzasadnieniu podkreśliła, że organ niezasadnie wliczył do jej dochodu pobierany dodatek mieszkaniowy i i zasiłek okresowy. Świadczenia te w jej ocenie, zwłaszcza zasiłek okresowy, są przyznane na wniosek i w sytuacjach wyjątkowych. Nie są stałym dochodem a dodatek mieszkaniowy powinien być rozliczony na trzy osoby, gdyż wspólnie z nią zamieszkuje jeszcze brat, który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Do skargi załączyła decyzję z [...] r. o przyznaniu zasiłku okresowego od 1 lipca do 31 sierpnia 2019 r., dwie wypłaty po 146,95 zł oraz decyzja z [...] r. o przyznaniu dodatku mieszkaniowego na okres od 6 miesięcy od 1 marca 2019 r. do 31 sierpnia 2019 r. w kwocie 462,15 zł miesięcznie.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Podkreśliło, że dodatek mieszkaniowy został przyznany skarżącej a świadczenie okresowe wchodzi do dochodu, gdyż nie podlega wyłączeniu na mocy art. 90c ust. 2 i ust. 3 uso i art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej ppsa, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. Dokonując tej kontroli sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną oraz stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ppsa).
Zatem badanie legalności zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organ administracji oraz zgodność z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia prawidłowości ustalonego dochodu skarżące dla potrzeb weryfikacji warunków uprawniających do przyznania stypendium szkolnego n rok szkolny 2029/2020. W ocenie organu dochód skarżącej za sierpień 2019 r. przekroczył kryterium dochodowe uprawniające jego przyznanie a w ocenie skarżącej został zawyżony o zasiłek okresowy oraz dodatek mieszkaniowy. W ocenie Sądu zarzut zawyżenia dochodu skarżącej wydaje się zasadny.
Nie jest sporne, że stypendium szkolne jest świadczeniem pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów (art. 90c ust. 1 i ust. 2 pkt 1 uso). Przyznawanym na wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia (art. 90n ust. 2 pkt 1 uso) składany do dnia 15 września danego roku szkolnego (art. 90n ust 6 uso). Stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12 (art. 90d ust. 1 uso). Stosownie do treści art. 90d ust. 7 uso, miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj: Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.).
Ustalana jest ta kwota na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ups, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3 uso. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ups za dochód uznaje się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony bez względu na tytuł i źródło ich utrzymania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
W dacie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego, tj. 12 września 2019 r. oraz w dacie decyzji, [...] r. zweryfikowane kryterium dochodowe wynosiło 528 zł (§ 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358).
Ogólna definicja dochodu dla celów pomocy społecznej ujęta została w art. 8 ust. 3 i 4 ups, który stanowi, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu ustalonego zgodnie z powyższymi regułami nie wlicza się: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; zasiłku celowego; pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; wartości świadczenia w naturze; świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; świadczenia pieniężnego (...).
Ustawodawca nie definiuje przychodu, nie łączy go z działalnością zarobkową, wręcz przeciwnie - traktuje go bardzo szeroko niezależnie od źródła i tytułu jego otrzymania. Celem pomocy materialnej w postaci stypendium szkolnego jest zmniejszenie różnic w dostępie do edukacji, umożliwienie pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspieranie edukacji uczniów zdolnych.
We wniosku o przyznanie stypendium szkolnego skarżąca podała, że dochód na osobę w rodzinie wynosi 227 zł, a więc nie przekracza kwoty określonej zgodnie z 90d ust. 7 uso. Wskazanie to dla miesiąca sierpnia 2019 r. okazało się nieprawdziwe, gdyż rzeczywisty dochód rodziny skarżącej w tym miesiącu wynosił 1 063,10 zł, czyli 531,55 zł na osobę i przekraczał wskazane kryterium dochodowe. Organ dokonał weryfikacji wniosku skarżącej koncentrując się na dochodzie za sierpień, czyli miesiąc poprzedzający datę złożenia wniosku. Pominął całkowicie brzmienie art. 90d ust. 8 uso i zawarte w nim odesłanie do art. 8 ust. 3 ups wskazanego wyżej. Innymi słowy organ nie zwrócił uwagi, że zarówno dodatek mieszkaniowy, jak i zasiłek okresowy są świadczeniami przyznawanymi na określony czas. I tak dodatek mieszkaniowy został przyznany skarżącej na okres 6 miesięcy i ostatnia jego wypłata przypadała na 31 sierpień 2019 r. (decyzja z [...] r.).Tożsama sytuacja miała miejsce z zasiłkiem okresowym, który został przyznany skarżącej na dwa miesiące i ostatni również wypłacony 23 sierpniu 2019 r. (decyzja z [...] r.). obie decyzje zostały wydane przez Prezydenta Miasta C. czyli organ I instancji w niniejszej sprawie.
Tym samym w dacie złożenia wniosku, 12 września skarżąca wykazała rzeczywiście osiągane dochody w tym miesiącu, gdyż oba wskazane przez organ świadczenia w sierpniu wygasły czyli je utraciła. Oznacza to, w ocenie Sądu, że działanie organów obu instancji w postaci przyjęcia do ustalenia prawa do stypendium szkolnego syna skarżącej w postaci kryterium dochodowego w oparciu o dochód za sierpień 2019 r. należało uznać za naruszające art. 90d ust. 8 uso w zw. z art.. 8 ust. 3 ups. Należało przyjąć dochód z miesiąca złożenia wniosku, czyli września 2019 r., który istotnie wynosił 227 zł na osobę i nie przekroczył kryterium dochodowego. Powyższe pozostaje w sprzeczności z twierdzeniem SKO zawartym w uzasadnieniu decyzji, że skarżąca dochodu nie utraciła i przyjęcie dochodu z miesiąca złożenia wniosku nie miało podstaw faktycznych i prawnych.
Organy administracji publicznej, ze względu na swoją służebną rolę wobec obywateli, powinny postępować tak, aby obywatel mógł skorzystać z przysługującego mu w świetle prawa uprawnienia. Organ administracji powinien prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 kpa). Poza tym skoro organy administracji publicznej czuwają nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 zd. 2 kpa). Winny też wnikliwie analizować stan faktyczny i weryfikować dochody w oparciu o treść decyzji a nie same zestawienia pobieranych świadczeń, zwłaszcza gdy opierają się na decyzjach tego samego organu. Działanie takie stanowi naruszenie art. 7,art. 8 § 1, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa oraz art. 90d ust. 1, ust. 7 i ust. 8 uso mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c w związku z art. 135 ppsa, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] r.
O kosztach Sąd nie orzekał, gdyż takowych w sprawie skarżąca nie poniosła.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić powyższe rozważania Sądu. Przypomnieć należy, że stypendium szkolne ma charakter okresowy, zatem wypłacane jest w oznaczonej wysokości w sposób powtarzający się przez dany okres czasu. Jak stanowi art. 90d ust. 10 uso in principio, stypendium szkolne jest przyznawane na okres nie krótszy niż miesiąc i nie dłuższy niż 10 miesięcy w danym roku szkolnym. To z kolei oznacza, że organ właściwy uznaniowo decyduje o tym, na jaki okres czasu stypendium zostanie przyznane, gdy spełnione są ustawowe przesłanki jego przyznania – dysponując jedynie minimalnymi (miesiąc) i maksymalnymi (10 miesięcy) widełkami jego przyznania.