Uzasadnienie
UZASADNIENIE.
Pismem z dnia [...] r. T. P. złożył sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 21 stycznia 2011 r. odmawiającego przyznania mu prawa pomocy w postaci zwolnienia z kosztów sądowych w postaci opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej. Postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...]r.
Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu wniesionego na postanowienie referendarskie z dnia 21 stycznia 2011 r., a zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (..) - art. 244 § 1 p.p.s.a. i może być przyznane w zakresie całkowitym i częściowym - art. 245 § 1 wyżej wskazanej ustawy.
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- - w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania,
- - w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 ustawy).
Wniosek o przyznanie prawa pomocy strona składa na stosownym formularzu (art. 257 p.p.s.a.), a kiedy jego treść okaże się niewystarczająca do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego winna go uzupełnić w zakreślonym terminie zgodnie z wezwaniem (art. 255 p.p.s.a.).
Na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających jego przyznanie.
Rozpoznanie wniosku o prawo pomocy należy do wojewódzkiego sądu administracyjnego, w którym sprawa ma się toczyć lub już się toczy (art. 254 § 1 p.p.s.a.).
Należy podkreślić, że instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi (art. 214 § 1). Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 211 i art. 212 § 1 p.p.s.a.).
Wracając do meritum sprawy należy wskazać, że postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2010 r. skarżący został zwolniony z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2 000,00 zł. W pozostałej części wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych został oddalony jako przedwczesny.
Wyrokiem z dnia 5 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach skargę oddalił. Na rozprawie skarżący był reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, radcę prawnego L.W. Pismem z [...]r. pełnomocnik wnioskował o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz zwolnienie mandanta z kosztów sądowych. Do pisma załączono wniosek T. P. sporządzony na stosownym formularzu.
Pismem z [...]r. pełnomocnik został wezwany do przedłożenia stosownych dokumentów uprawdopodabniajacych trudną sytuację materialną mandanta.
W dniu [...]r. T. P. poinformował Sąd, że jego sytuacja materialna nie uległa poprawie od [...] r., kiedy to został zwolniony z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 2 000,00 zł. Jest osobą bezrobotną, nie zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy, zamieszkującą nieodpłatnie w W. przy ul. [...], w mieszkaniu znajomych w zamian za opiekę nad nieruchomością. Nie prowadzi działalności gospodarczej, nie płaci składek ZUS, nie posiada majątku ani konta bankowego, nie płaci alimentów na trójkę nieletnich dzieci. Z żoną pozostaje w separacji faktycznej i zniesionej wspólności ustawowej małżeńskiej. Dokonano także notarialnie umownego podziału majątku dorobkowego. Praktycznie pozostaje na utrzymaniu rodziców od których otrzymuje miesięcznie 400,00 zł.
Sąd po dokonaniu wnikliwej analizy przedstawionych przez stronę dokumentów i złożonych oświadczeń ustalił, ze strona skarżąca nie uprawdopodobniła, iż nie posiada żądnych środków na ponoszenie kosztów postępowania sądowego a w szczególności uiszczenia opłaty sądowej w kwocie 100,00 zł i wpisu od skargi kasacyjnej, który w przedmiotowej sprawie wynosi 1000,00 zł ([...] wpisu od skargi, który wynosił 2000,00 zł).
Jako uzasadnienie złożonego wniosku strona wskazała, że nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie ponieść kosztów sądowych w sprawie, gdyż nie osiąga żadnego majątku i nie osiąga jakichkolwiek dochodów. Korzysta z pomocy finansowej i rzeczowej rodziny oraz znajomych. Trójka nieletnich dzieci pozostaje na utrzymaniu żony, która prowadzi działalność gospodarczą ale z racji rozdzielności majątkowej nie posiada wiedzy o jej dochodach.
Skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy z 8 listopada 2010 r., gdyż od rozpatrzenia poprzedniego upłynęło kilka miesięcy. Jednakże skarżący nie przedłożył nowych dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację majątkową chociaż z racji posiadania pełnomocnika z wyboru należy domniemywać, że jego sytuacja materialna uległa poprawie. Nadto wskazuje, że nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy co sugeruje, że pracy nie poszukuje i nie korzysta z zasiłku ani innej pomocy społecznej.
T. P. wyjaśnił także, iż otrzymał od żony część dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej, które przedłożono do innej sprawy zawisłej przed WSA w Gliwicach, ale sprzeciwia się ona ich dalszemu wykorzystaniu, tym bardziej, że i tak nie wpłynęły na przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Uznał zatem, że przedłożenie ich w niniejszej sprawie jest zbędne.
Sąd z urzędu dokonał wglądu w akta sprawy I SA/GL 816/10, gdzie skarżący przedłożył wskazane wyżej dokumenty, jak: PIT-36 za 2009 r., informację z Banku "A" odnośnie spłaty kredytu hipotecznego, bilans za rok 2010. Treść tych dokumentów potwierdza brak rzetelności w przedstawianiu rzeczywistej sytuacji materialnej przez wnioskodawcę. Należy też przypomnieć, że z pisma Powiatowego Urzędu Pracy w W. z dnia [...]r. wynikało, że wnioskodawca był zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku i wielokrotnie przedstawiano mu oferty pracy, zgodne z jego kwalifikacjami z których nie skorzystał pozbawiając się świadomie i dobrowolnie dochodów. Ze złożonego oświadczenia w dniu [...]r. wynika, że jest nadal bezrobotny ale nie zarejestrowany w Urzędzie Pracy.
Sąd stwierdził, że przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty nie dają rzeczywistego obrazu jego sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. Zawierają w sobie wiele informacji niepełnych a wręcz sprzecznych. Z jednej strony skarżący przedstawia się jako osoba bez środków do życia i majątku, a z drugiej jako świadomie rezygnująca z dochodów i majątku. Dowodzi tego twierdzenia wyrok Sądu Rejonowego w W. z [...]r. sygn. akt [...] z powództwa D. P. o ustanowienie rozdzielności majątkowej i ustanawiający tę rozdzielność z dniem [...]r. (małżeństwo zawarte [...] r.) oraz umowa podziału majątku wspólnego zawarta przed notariuszem [...] r. Z jej treści wynika, że majątek wspólny stanowił samochód marki [...] rocznik [...] wyceniony na 40 000,00 zł oraz nieruchomość – działka o pow. [...] m2 zabudowana budynkiem mieszkalnym piętrowym o powierzchni użytkowej [...] m2 (niewykończonym), wpisana w [...] i wyceniona na kwotę 70 000,00 zł. Adres tej nieruchomości to W. ul [...].
Pod tym adresem od [...] r. zamieszkuje D.P. wraz z dziećmi i jej przypadła w podziale majątku nieruchomość, ale taki sam adres podawał skarżący w skardze jako adres zamieszkania. Wnioskodawca od [...] r. zameldowany jest pod adresem wskazanym we wniosku o pomoc prawną, W. ul. [...]. Za mieszkanie nie płaci w zamian za opiekę na nieruchomością, której właściciela przebywają poza granicami kraju i nawet nie wie jakie są koszty utrzymania nieruchomości. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że nieruchomość gruntowa przypadająca żonie w ramach zniesienia wspólności majątkowej obciążona jest hipoteką min. w wysokości 497 000,00 zł, której termin spłaty przypadał na [...] r. Wątpliwa zatem wydaje się twierdzenie skarżącego o faktycznej separacji z żoną i zamieszkiwanie pod innym adresem niż wskazany w skardze. Fakt zameldowania pod innym adresem nie dowodzi faktycznej separacji, a dochody współmałżonka wskazują na możliwość pomocy finansowej i wsparcia małżonka w korzystaniu z prawa do sądu, tym bardziej, że jest to postępowanie odwoławcze a strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.).
Okoliczności podniesione w sprzeciwie również nie dają podstawy do przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, gdyż nie odnoszą się do tej kwestii. Okoliczność odmowy przyznania prawa pomocy w innej sprawie może pośrednio wpływać na rozstrzygniecie w innej sprawie, gdyż Sąd każdorazowo czyni ustalenia faktyczne, które podlegają ocenie przy wydaniu rozstrzygnięcia. Jest bezspornym, iż Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 1 grudnia 2010 r. sygn. akt I GZ 385/10 oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie o odmowie prawa pomocy w sprawie I SA/GL 816/10. W uzasadnieniu postanowienia podkreślono, że skarżący nie przedstawił wszystkich wymaganych przez Sąd dokumentów, co oznacza, że skarżący nie wykonał w pełni wezwania Sądu, natomiast przedstawione informacje były niewystarczające do przyjęcia ponad wszelką wątpliwość, czy strona rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podzielił ocenę Sądu I instancji w zakresie ustalonego stanu faktycznego i możliwości płatniczych skarżącego w związku z jego sytuacją rodzinną i majątkową. W szczególności za trafny uznał pogląd, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Nie można przyjąć, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia żonę skarżącego z pomocy finansowej. Zatem nieujawnienie w pełni sytuacji majątkowej żony nie pozwala na oceną rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 28 maja 2009 r., sygn. I FZ 104/09, zbiór LEX nr 574249; post. NSA z dnia 30 maja 2009 r., sygn. I FZ 171/09, zbiór LEX nr 552205; post. NSA z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. I FZ 216/09, zbiór LEX nr 552212; post.
NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Podkreślono też, że niezłożenie przez skarżącego, pomimo wezwania, aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy poświadczającego, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, uniemożliwiło zweryfikowanie obecnej sytuacji skarżącego w tej materii. Dokument ten był istotny dla oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego.
Tożsama sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie, gdyż zaskarżone postanowienie zostało wydane w dniu 21 stycznia 2011 r., zaś do akt sprawy zostało złożone jedynie zaświadczenie nr [...] z dnia [...] r., potwierdzające, iż skarżący od dnia [...] r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i przedstawiane są mu kolejne oferty pracy.
Przypomnieć zatem przyjdzie, że w świetle przedstawionych wyżej zasad udzielania prawa pomocy oraz zasadę odpłatności postępowania sądowego Sąd rozpoznając wnioski w tym zakresie bierze pod uwagę tylko rzeczywistą i aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. Na nim zaś ciąży obowiązek uprawdopodobnienia, nawet nie wykazania, że jest w stanie ponieść kosztów sądowych, w tym uiścić należnego wpisu od skargi kasacyjnej. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy też wskazać, że wnioskodawca skorzystał już z prawa pomocy, gdyż został zwolniony z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2 000,00 zł.
Mając na względzie powyższe na zasadzie art. 260 i art. 254 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd uznał, że strona skarżąca nie wykazała zasadność złożonego wniosku i odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd, zgadza się ze skarżącym, że kwota należnego wpisu od skargi kasacyjnej jest wysoka, ale stosownie do art. 203 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej przez sąd drugiej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Jednocześnie Sąd zauważa, iż w przedmiotowej kwestii aktualne pozostaje pełnomocnictwo udzielone [...] r. radcy prawnemu L.W. do reprezentowania wnioskodawcy w sprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach w przedmiocie skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 2[...] r. w przedmiocie podatku akcyzowego za kwiecień 2004 r., gdzie wartość przedmiotu sporu stanowi kwota [...] zł.