Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 10 listopada 2020 r., nr 020000/71/RDZ-ODW-55948/2020/RED, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r, poz. 256, ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm., dalej: ustawa COVID), utrzymał w mocy decyzję własną z 4 września 2020 r., nr [...], o umorzeniu postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku A. N. (dalej: strona, skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z 4 września 2020 r. organ umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku strony z 23 lipca 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres marzec-maj 2020 r.
Organ wskazał, że jednym z warunków zwolnienia z opłacania składek było przesłanie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek w terminie nie później niż do 30 czerwca 2020 r. Tego warunku strona nie dopełniła, w związku z czym zachodzi bezprzedmiotowość postępowania po myśli art. 105 §1 k.p.a. uzasadniająca umorzenie postępowania.
Skarżący pismem z 14 września 2020 r. zwrócił się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazał, że w dniu 15 kwietnia 2020 r. złożył wniosek w formie papierowej do placówki ZUS w Z.. Zaznaczył, że kopię tego wniosku przedłożył organowi wraz z pismem z 8 lipca 2020 r. Ponadto wyjaśnił, że wniosek został złożony do skrzynki w oddziale ZUS, co miało gwarantować jego dostarczenie, tak się jednak nie stało i nie ma potwierdzenia nadania wniosku.
Zaskarżoną decyzją z 10 listopada 2020 r., organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję z 4 września 2020 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że na mocy art. 31zq ust. 8 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dalej stwierdził, że od decyzji z 4 września 2020 r. o umorzeniu postępowania stronie przysługiwał 14-dniowy termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wpłynął do organu 23 lipca 2020 r. Organ stwierdził, że do dnia 30 czerwca 2020 r., skarżący nie złożył wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020r. do maja 2020 r., w związku z czym decyzja o odmowie umorzenia została utrzymana w mocy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona zarzuciła, że wniosek o zwolnienie ze składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. złożyła 15 kwietnia 2020 r. w formie papierowej do skrzynki w oddziale ZUS w Z.. Kopię tego wniosku skarżący przedłożył organowi jako załącznik do pisma z 8 lipca 2020 r. Sposób załatwienia jego sprawy jako przedsiębiorcy uznał za głęboko krzywdzący. Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o uwzględnienie skargi.
W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując dotychczasowe stanowisko wniósł o jej oddalenie. Dodatkowo wyjaśnił, że pismem z 8 lipca 2020 r., skarżący wystąpił o wskazanie przyczyny braku wydania decyzji dotyczącej zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Skarżący doręczył kopię wniosku RDZ z dnia 15 kwietnia 2020 r. W dniu 14 lipca 2020 r. skarżący został poinformowany, że wniosek RDZ o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. nie wpłynął do organu rentowego, który nie wyraził zgody na zarejestrowanie wniosku po terminie. Skarżącego pouczono o prawie złożenia wniosku o wydanie decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec-maj 2020r.
Zgodnie z pouczeniem organu, skarżący złożył taki wniosek pismem z 22 lipca 2020 r. (data prezentaty organu 23 lipca 2020 r.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. 2021 roku, poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a..
Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Spór w niniejszej sprawie koncentruje się na niedopełnieniu przez stronę obowiązku terminowego złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec- maj 2020 r. Skarżący stoi na stanowisku, że wniosek w formie papierowej złożył w placówce ZUS w Z., w dniu 15 kwietnia 2020 r., w formie papierowej do skrzynki służącej w tym czasie do składania pism do organu. Z kolei, organ stoi na stanowisku, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek został przedłożony organowi dopiero jako załącznik do pisma z 8 lipca 2020 r. Organ stwierdził, że kopia wniosku RDZ z 15 kwietnia 2020 r. jest zgodna ze wzorem formularza, który obowiązywał w tym czasie, ale wskazał na brak możliwości zweryfikowania czy wniosek faktycznie był złożony. Uznał zatem, że w ustawowym terminie tj. do 30 czerwca 2020 r. wniosek nie został złożony, a zatem postępowanie jako bezprzedmiotowe należy umorzyć.
Przede wszystkim należy wskazać, że organ w uzasadnieniu decyzji, opisując obowiązki skarżącego ograniczył się do przytoczenia przepisów prawa dotyczących procedury składania wniosku. Decyzja nie zawiera natomiast prawidłowego uzasadnienia faktycznego, ponieważ ograniczyła się do lakonicznego stwierdzenia, że wymagany wniosek nie został złożony przed wyznaczonym w ustawie terminem, tj. do 30 czerwca 2020 r. Organ wyszedł z założenia, że fakt wykazania złożenia wniosku spoczywa na stronie.
Tymczasem należy wskazać na konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ustalenia faktu złożenia stosownego wniosku do przewidzianej do tego skrzynki w budynku organu, w sytuacji, gdy organ administracji publicznej dopuszcza taką formę złożenia wniosku istotnego dla nabycia praw (czy zwolnienia z obowiązków) bez możliwości uzyskania urzędowego potwierdzenia złożenia takiego dokumentu w określonej dacie. Brak bowiem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co do najistotniejszej w sprawie okoliczności faktycznej (daty złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek) narusza w sposób oczywisty: zasadę prawdy obiektywnej z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) zasadę informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych (art. 9 k.p.a.) i zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 79a § 1 k.p.a.). Organ nie przestrzegał wymienionych zasad. Zatem zarzuty skargi są usprawiedliwione.
Podkreślić należy, że o przewidzianej w omawianym czasie (czerwiec 2020 r.) procedurze wnoszenia pism bezpośrednio do ZUS nic więcej nie wiadomo. Zatem nie sposób stwierdzić nie tylko tego, czy strona wnosząc pismo, przez wrzucenie go do skrzynki w siedzibie organu, miała jakąkolwiek możliwość uzyskania potwierdzenia jego wniesienia, ale także jak wyglądało wyjmowanie pism ze skrzynki, tj. kto tego dokonywał, czy była to jedna osoba czy też odbywało się to kolegialnie. Niewiadomym pozostaje, w jaki sposób złożone w ten sposób dokumenty były następnie rejestrowane, ani w jakim trybie odbywało się ich przekazywanie właściwym komórkom organu i jakie gwarancje procesowe praw stron temu towarzyszyły. W tej sytuacji samo gołosłowne stwierdzenie organu, że wniosek nie został złożony jako, niepoparty żadnymi konkretnymi i weryfikowalnymi ustaleniami nie jest wystarczające (por. wyrok NSA z 17 marca 2022r., sygn.. I GSK 1342/21).
Dodatkowo wskazać należy, że zarówno Naczelny Sąd Administracyjny jak również wojewódzkie sądy administracyjne wielokrotnie wypowiadały się co do praktyki ZUS dotyczącej kontroli składania wniosków o zwolnienie z należności z tytułu składek do "skrzynek ZUS", wskazując, że taka kontrola wymaga przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego (por. wyroki NSA: z 5 listopada 2021 r. I GSK 627/21, z 17 listopada 2021 r. I GSK 967/21, z 18 stycznia 2022 r. I GSK 1066/21, prawomocne wyroki WSA: 29 kwietnia 2021 r. III SA/Po 817/20, z 21 maja 2021 r. III SA/Po 745/20, z 9 września 2021 r. V SA/Wa 2456/21; dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe cytowane orzeczenia tamże).
Ponadto wskazać należy, że decyzje ZUS zostały błędnie oparte na art. 105 § 1 k.p.a., ponieważ winny być wydane orzeczenia merytoryczne, o czym zresztą organ pouczył skarżącego, a nie umorzeniowe.
Podsumowując, należy stwierdzić, że organ naruszył ww. przepisy postępowania Kodeksu postępowania administracyjnego, co doprowadziło do zaniechania przeprowadzenia niezbędnych ustaleń stanu faktycznego sprawy dotyczących tego, czy skarżący rzeczywiście złożył do ZUS wymagane dokumenty do dnia 30 czerwca 2020 r.
Nadto organ zwróci uwagę na nowelizację ustawy COVID dokonaną ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255). Na mocy ustawy nowelizującej do ustawy COVID dodany został przepis art. 15zzzzzn2, którego ust. 1 pkt 2 i ust. 2 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.
Przepis ten obejmuje zdarzenia, które miały miejsce w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Stan epidemii został ogłoszony od dnia 20 marca 2020r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2020r., poz. 491) znajdzie zastosowanie w niniejszej sprawie skoro sprawa będzie rozpoznawana ponownie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a wskazana wyżej ustawa nowelizująca nie zawiera przepisu przejściowego, który wyłączyłby zastosowanie art. 15zzzzzn2 w niniejszej sprawie.
W związku z powyższym Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a.