Uzasadnienie
Wraz ze skargą na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku podał, że nie jest w stanie ponieść wpisu sądowego, ponieważ nie posiada żadnego majątku i obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej. Aktualnie jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i osiąga wynagrodzenie w kwocie 1.400 zł netto. Skarżący pozostaje w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej.
Z oświadczenia skarżącego wynika, że prowadzi on dwuosobowe gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną. Na dochód wspólnego gospodarstwa domowego, oprócz wynagrodzenia wnioskodawcy składa się zasiłek macierzyński uzyskiwany przez jego żonę w kwocie 2.000 zł netto.
Skarżący nie posiada żadnego majątku, papierów wartościowych, oszczędności ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł.
W końcowej części druku formularza PPF wnioskodawca oszacował swoje miesięczne wydatki: kredyt (1.800 zł); czynsz (300 zł); prąd (100 zł); woda (30 zł); media (100 zł); telefon (100 zł); lekarstwa dla żony (200 zł) oraz żywność (około 700 zł).
Pismem z dnia 9 marca 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, z uwzględnieniem miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania, zaciągniętych zobowiązań, a także aktualnej kondycji finansowej jego żony. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy.
W odpowiedzi na to wezwanie, pismem z dnia 24 marca 2016 r., pełnomocnik procesowy skarżącego wniósł o przedłużenie terminu do wykonania ww. wezwania o czternaście dni.
Wniosek powyższy został zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 31 marca 2016 r. uwzględniony.
Zarządzenie to zostało doręczone pełnomocnikowi procesowemu wnioskodawcy w dniu 12 kwietnia 2016 r., jednakże pomimo upływu wyznaczonego terminu skarżący nie nadesłał żadnych dokumentów, o które był wzywany.
W tym stanie rzeczy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 4 maja 2016 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uznał bowiem, że skarżący w żaden sposób nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie wskazał, że uchylanie się skarżącego od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznania prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem pismem z dnia 17 maja 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw, do którego jednak nie załączył żadnych nowych dokumentów. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że informacje podane przez skarżącego były w pełni kompletne oraz nie budziły żadnych wątpliwości, a zatem referendarz sądowy mógł z łatwością dokonać oceny, czy strona spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy bez przeprowadzania postępowania wyjaśniającego.
Jednocześnie skarżący podniósł, że referendarz sądowy przekroczył uprawnienia wynikające z art. 255 p.p.s.a. W ocenie skarżącego Sąd nie mógł bowiem żądać przedłożenia szeregu dokumentów obrazujących kondycję finansową jego żony bowiem pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Tym samym nie występuje majątek wspólny małżonków lecz jedynie dwa majątki osobiste, z których każdy należy do jednego z małżonków. W związku z powyższym strona nie dysponuje dokumentami żądanymi przez Sąd.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia.
Zgodnie z przepisami przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku.
Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.
Mając powyższe na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez skarżącego, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze.
To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Należy w tym miejscu dodatkowo wskazać, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829).
Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223).
Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżący uchylając się od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznania prawa pomocy nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy.
W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał w sposób przejrzysty całokształtu swojego stanu majątkowego oraz nie zastosował się do wezwania referendarza sądowego z dnia 9 marca 2016 r. Żądanych dokumentów skarżący nie nadesłał także na etapie wnoszenia sprzeciwu. Nie podał też przekonującego wyjaśnienia, dlaczego – pomimo wyznaczenia przez referendarza dodatkowego terminu – nie nadesłał żądanych dokumentów. Skarżący zakwestionował jedynie celowość przedłożenia dokumentów obrazujących kondycję finansową jego żony, z uwagi na panujący między małżonkami ustrój rozdzielności majątkowej.
Podkreślić należy, że wbrew twierdzeniom skarżącego złożony wraz ze skargą wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zawierał wszystkich niezbędnych informacji o jego stanie majątkowym zatem nieprzedłożenie żądanej dokumentacji jest okolicznością istotną z punktu widzenia oceny zasadności przedmiotowego wniosku.
Odnosząc się natomiast do pozostawania skarżącego w rozdzielności majątkowej z żoną wskazać należy, że okoliczności ta jest z punktu widzenia oceny sytuacji majątkowej gospodarstwa domowego skarżącego, okolicznością bez znaczenia. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy należy dokonać bowiem rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu nie tylko osobistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, ale również osób, z którymi skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, jak również małżonka wnioskodawcy.
Dla porządku podkreślić należy, że w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) obejmującej swoim zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368).
Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09).
Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego – i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (tak w postanowieniu NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Takie właśnie stanowisko powszechnie obowiązuje w orzecznictwie sądowym i w praktyce nie ma znaczenia jakiekolwiek subiektywne przekonanie małżonków, które zawęża pojęcie i zakres pomocy wzajemnej małżonków.
W efekcie brak danych uniemożliwił zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącego wypełnia przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem mu prawa pomocy w żądanym zakresie.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.