Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie w kwocie 28.394 zł, skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego z wyboru, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (zwolnienia z opłaty sądowej w ponad kwotę 100 zł). Wniosek został złożony na druku urzędowego formularza PPF.
W uzasadnieniu wniosku strona podała, że aktualnie toczy się wobec niej egzekucja w wyniku której zostały zablokowane wszystkie jej rachunki bankowe – zarówno związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, jak i prywatne. Firma skarżącego od grudnia 2015 r. nie dokonuje żadnych transakcji. Wnioskodawca zaznaczył, że nie mieszka razem ze swoją żoną już od pięciu lat – pozostaje z nią w faktycznej separacji. W zasadzie wnioskodawca utrzymuje się z kwot przekazywanych mu przez dwóch pełnoletnich synów: M. R. i D. R. Wnioskodawca pozostaje aktualnie w trzyosobowym gospodarstwie domowym razem ze swoją konkubiną S. B. (37 lat) i synem T. R. (1 roczek).
Z jego oświadczenia wynika, że nie posiada on żadnego majątku, żadnych oszczędności ani papierów wartościowych, jak również nie posiada przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Na druku formularza zaznaczył jednak, że posiada wierzytelności wobec swoich kontrahentów – są one jednak nieściągalne.
W rubrykach nr 8 i nr 10 druku urzędowego formularza PPF wnioskodawca oświadczył jednak, że zamieszkuje sam – "podatnik zamieszkuje sam".
Jednocześnie wskazał szacunkowo na płacone przez siebie raty kredytowe: w Banku "A" – rata wynosi 18.000 zł miesięcznie; w Banku "B" – odpowiednio 2.230 zł. Ponadto zajęcia komornicze zamykać mają się w łącznej kwocie 175.000 zł.
W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy – także w odniesieniu do jego konkubiny S. B. oraz pomocy udzielanej mu przez jego pełnoletnich synów M. i D. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: zeznanie podatkowe PIT-36L za 2014 r. skarżącego; umowę kredytową (kredyt "Idealny", zaciągnięty w Banku "B" S.A.); umowę restrukturyzacyjną zawartą przez stronę z Bankiem "A" (rata kredytowa po restrukturyzacji wynosi 18.200 zł miesięcznie); ewidencję środków trwałych; dowody osobiste żony wnioskodawcy B. R. oraz ich wspólnego syna M. R. (mające wskazać na ich wspólne miejsce zamieszkania – razem z wnioskodawcą).
W piśmie przewodnim z dnia [...] r. pełnomocnik wnioskodawcy stwierdził, że miesięczne wydatki skarżącego to jedynie wydatki na jedzenie (400 – 500 zł) oraz na leki (100 zł). Strona nie ponosi jednocześnie żadnych wydatków związanych z opłatami za media i za lokal mieszkalny – opłaty te ponoszą pozostali członkowie jego rodziny.
Następnie do akt sprawy nadesłano oświadczenie M. R., w którym stwierdził on, że pomaga ojcu w jego utrzymaniu, przekazując mu miesięcznie kwotę do 500 – 600 zł. Ponadto do akt nadesłano zaświadczenia wskazujące na prowadzenie w stosunku do wnioskodawcy postępowania egzekucyjnego.
Do akt wpłynęło również zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r., z którego wynika, że skarżący wykazał w zeznaniu podatkowym PIT-36L za 2015 r. dochód z pozarolniczej działalności w kwocie 192.774,46 zł, natomiast w pierwszym kwartale 2016 r. nie odprowadzał zaliczek miesięcznych na podatek dochodowy. Jednocześnie złożył on deklaracje VAT-7 za pierwsze trzy miesiące 2016 r. W aktach znajduje się wezwanie przesądowe do zapłaty wymagalnych wierzytelności z dnia [...] r. z Bank "A"; skrócony odpis aktu urodzenia T. R. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:
Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.
Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).
Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.
Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku J. R., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy, powinna udowodnić występowanie powyższych przesłanek, skutkujących uwzględnieniem jej wniosku. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez stronę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż rzeczywiście nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny.
Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że wnioskodawca nie występuje w sprawie samodzielnie, lecz w toku całego postępowania sądowego korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego z wyboru. Reprezentujący wnioskodawcę fachowy pełnomocnik powinien więc zapewnić stronie profesjonalne zastępstwo procesowe.
Tymczasem w przedmiotowej sprawie występują istotne rozbieżności już na etapie składania przez skarżącego oświadczeń na druku urzędowego formularza PPF i na etapie składania przez niego wyjaśnień w trybie art. 255 P.p.s.a.
Podstawowa rozbieżność dotyczy wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy, a ściślej tego z kim pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym. Otóż na druku urzędowego formularza PPF skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym razem ze swoją konkubiną S. B. i ich wspólnym, rocznym synem T. R. (rubryka nr 6 druku PPF – "stan rodzinny").
Jednocześnie jednak w rubryce nr 8 druku PPF – "stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym" – wnioskodawca oświadczył, że "zamieszkuje sam".
Z kolei w piśmie przewodnim pełnomocnika procesowego wnioskodawcy z dnia [...] r., pełnomocnik stwierdził, że wnioskodawca zamieszkuje wspólnie z B. R. (swoją żoną) i M. R. (swoim synem). W piśmie tym kategorycznie stwierdził, że skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoją konkubiną S. B. Tak więc już na wstępnym etapie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy pojawiają się istotne wątpliwości co do rzeczywistego stanu faktycznego, jakim jest wspólnota domowa wnioskodawcy – skład wspólnego gospodarstwa domowego, w którym pozostaje. Tego typu niespójność w tak istotnej kwestii poddaje w wątpliwość wiarygodność oraz potencjalną spójność wszelkich innych oświadczeń i twierdzeń strony skarżącej.
W piśmie referendarza sądowego z dnia [...] r., skierowanym do pełnomocnika procesowego wnioskodawcy, wezwano o wykazanie stanu majątkowego osoby, z którą wnioskodawca miał jednak pozostawać we wspólnym gospodarstwie domowym (zgodnie z jego oświadczeniem złożonym na druku formularza PPF). W pierwszej kolejności chodziło o udokumentowanie dochodów S. B. będącej konkubiną skarżącego. W powyższym piśmie wezwanie zostało sformułowane następująco: "udokumentowanie dochodów uzyskiwanych przez konkubinę wnioskodawcy, S. B., z którą skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym (np. stosowne zaświadczenia pracodawców o wysokości wynagrodzeń pobieranych przez nią)".
W wezwaniu tym wskazano wprawdzie dane personalne osoby wskazanej przez skarżącego w rubryce nr 6 druku PPF, (S. B.), zawarto jednak istotne doprecyzowanie – "z którą skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym".
W tej sytuacji zaskakujące jest pytanie sformułowane przez pełnomocnika skarżącego w piśmie procesowym z dnia [...] r., w którym wnosił o "ponowne" wskazanie, czy skarżący winien przedłożyć dochody S. B., z którą posiada wspólne małoletnie dziecko (ale nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego).
W takiej sytuacji profesjonalny pełnomocnik procesowy strony, powinien wykazać stan majątkowy osoby, która ma w rzeczywistości pozostawać ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Taka reakcja fachowego pełnomocnika strony wydaje się oczywista. W wezwaniu podkreślono bowiem wyraźnie, że chodzi o osobę, z którą wnioskodawca aktualnie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Jeżeli stwierdzono w materiałach przedłożonych do akt sprawy, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo jednak ze swoją żoną B. R. – to właśnie jej aktualna kondycja majątkowa powinna być wykazana w sprawie. W takiej sytuacji bowiem nie jest miarodajny stan majątkowy konkubiny wnioskodawcy, z którą ma nie pozostawać we wspólnym gospodarstwie domowym.
Jest to tym bardziej istotne, że wnioskodawca ma prowadzić jednak wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną.
Podkreślić należy, że w małżeństwie obowiązuje zasada wzajemnej pomocy małżonków, unormowana w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), który stanowi, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy.
W judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368).
W orzecznictwie prezentowane jest również stanowisko, zgodnie z którym na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) i to nie tylko niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, ale także nawet niezależnie od tego czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511).
W tej sytuacji stwierdzić należy, że strona skarżąca nie zdołała przedstawić rzeczywistego całokształtu swojej aktualnej kondycji majątkowej. Nie wystarczy bowiem wskazanie jedynie aktualnego osobistego stanu majątkowego wnioskodawcy, jeżeli pozostaje on z inną osobą we wspólnym gospodarstwie domowym, tym bardziej, jeżeli jest to jego żona.
W takim wypadku brak jest podstaw do tego, aby wnioskodawca reprezentowany w sprawie przez radcę prawnego miał być po raz kolejny instruowany o tym, że jeżeli nie prowadzi gospodarstwa domowego wspólnie z konkubiną, to nie musi wykazywać jej stanu majątkowego, ponieważ wykazać należy stan majątkowy osoby, z którą rzeczywiście prowadzić ma wspólne gospodarstwo domowe, tj. stan majątkowy jego żony.
W tym stanie rzeczy brak jest możliwości porównania możliwości finansowych skarżącego w aspekcie wspólnego gospodarstwa domowego, w którym funkcjonuje, z obowiązkiem uiszczenia konkretnej kwoty wpisu sądowego od skargi w tej sprawie.
Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.