Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. znak [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej również jako Prezes ZUS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 – dalej jako kpa) w zw. z art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm. – dalej jako ustawa COVID), orzekł, iż utrzymuje w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] r., znak [...] umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku D.Z. (dalej również jako strona, skarżący) o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za [...] r.
Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Strona w dniu [...] r. złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za [...] r.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. decyzją z dnia [...] r. odmówił prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne [...] r. W uzasadnieniu decyzji organ powołał przepis art. 31 zo ust. 2 i 4 ustawy COVID wskazując, iż warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek było złożenie deklaracji rozliczeniowych za [...] r. nie później niż do dnia [...] r., chyba że płatnik był zwolniony z obowiązku ich składania. W wymaganym terminie stosowne dokumenty nie wpłynęły.
W dniu [...]r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie jej wniosku argumentując, iż została wprowadzona w błąd co do tych dokumentów, które winna złożyć celem uzyskania zwolnienia z opłacania składek.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy w uzasadnieniu swojego stanowiska podał, że strona nie złożyła w wymaganym terminie [...] r. stosownych deklaracji. Wskazał ponadto, powołując się na przepis art. 105 § 1 kpa, że gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe, organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W jego ocenie wniosek strony dotyczy zwolnienia z opłacania składek już opłaconych, co świadczy o jego bezprzedmiotowości.
Organ pouczył również stronę, iż od tej decyzji przysługuje jej skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, która winna zostać złożona osobiście z Oddziale (Inspektoracie) ZUS lub wysłana pocztą.
Decyzja została doręczona stronie w dniu [...] r.
W skardze do tutejszego Sądu skarżący podniósł przede wszystkim to, że został wprowadzony w błąd przez pracownika ZUS co do dokumentów, które winien dołączyć do wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek. O brakach w dokumentacji skutkującej odmową zwolnienia skarżący dowiedział się bowiem dopiero dnia [...] r.
Skarga została złożona fizycznie w dniu [...] r. w ZUS Oddział w S. – Inspektorat w Z. Do ZUS Oddział w C. skarga wpłynęła w dniu [...] r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, a w razie nieuwzględnienia tego wniosku domagał się oddalenia skargi.
Organ uzasadniając swoje stanowisko podniósł, iż skarżący złożył skargę w dniu [...] r. Wskazał ponadto, że podstawą decyzji ZUS o odmowie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek był fakt niezłożenia w terminie wymaganych dokumentów rozliczeniowych. Organ nie uzasadnił żądania odrzucenia skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako ppsa), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W pierwszej kolejności rozważenia wymaga wniosek organu zawarty w odpowiedzi na skargę o jej odrzucenie. Organ nie uzasadnił w żaden sposób swojego stanowiska w tym zakresie, mimo to jednak Sąd jest zobowiązany zbadać kwestię przesłanek odrzucenia skargi. Te jednak nie zachodzą. Zgodnie z art. 58 § 1 ppsa, sąd odrzuca skargę:
- 1) jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego;
- 2) wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia;
- 3) gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi;
- 4) jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona;
- 5) jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie;
5a) jeżeli interes prawny lub uprawnienie wnoszącego skargę na uchwałę lub akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, nie zostały naruszone stosownie do wymagań przepisu szczególnego;
- 6) jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie zachodzą przesłanki wymienione w punktach 3 – 6 cytowanego przepisu. Pozostaje rozważenie dwóch przesłanek odrzucenia, a w konsekwencji zbadanie, czy sprawa należy do właściwości sądu administracyjnego i czy została wniesiona z zachowaniem terminu do jej wniesienia.
Zgodnie z art. 31zq ust. 8 ustawy COVID, od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Nie ulega wątpliwości Sądu, że z powyższego przepisu wynika, iż od decyzji Prezesa ZUS stronie przysługuje skarga do Sądu Administracyjnego, a zatem nie zachodzi przesłanka odrzucenia skargi z art. 58 § 1 pka 1 ppsa.
Odnośnie zachowania terminu do złożenia skargi podnieść należy, iż skarżący został pouczony, że skargę może złożyć osobiście w Oddziale lub Inspektoracie ZUS. Nie wskazano w pouczeniu, że owym Oddziałem lub Inspektoratem może być wyłącznie ten, przed którym toczyło się postępowanie.
Zgodnie z przepisem art. 66 ust. 1 i 5 ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 423), Zakład jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną. Siedzibą Zakładu jest miasto stołeczne Warszawa. W postępowaniu administracyjnym organem wyższego stopnia w stosunku do terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu jest Prezes Zakładu. W myśl z kolei art. 67 ust. 1 pkt 1 i 2 w skład Zakładu wchodzą centrala oraz terenowe jednostki organizacyjne.
Nie ulega wątpliwości, że organem po raz pierwszy rozpatrującym wniosek strony był ZUS, natomiast w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organem właściwym do wydania decyzji był Prezes ZUS. Sytuacji tej nie zmienia to, że de facto decyzja została sporządzona w Oddziale w C. i podpisana przez dyrektora tego Oddziału działającego z upoważnienia Prezesa ZUS. Świadczy to o tym, że organem pozostaje ZUS bądź Prezes ZUS niezależnie od tego, w której jednostce organizacyjnej decyzja zostanie wydana. W konsekwencji, skoro strona wnosi skargę do Sądu Administracyjnego za pośrednictwem ZUS bądź Prezesa ZUS, to dla zachowania terminu do jej wniesienia pozostaje obojętne, czy zostanie ona złożona w centrali, czy w któreś z terenowych jednostek organizacyjnych. Pogląd przeciwny prowadziłby do przyznania miana organu jednostce organizacyjnej ZUS, co byłoby sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami.
Skarżący zatem składając skargę w dniu [...] r. w Oddziale ZUS w S. – Inspektorat w Z. dopełnił tej czynności z zachowaniem terminu do jej dokonania. Bez znaczenia pozostaje to, że skarga wpłynęła do Oddziału, w którym wydano decyzję dopiero w dniu [...] r.
W ocenie Sądu nie zaszła zatem przesłanka odrzucenia skargi, o której mowa w art. 58 § 1 pkt 2 ppsa.
Przystępując do merytorycznego rozpoznania skargi wskazać należy, iż jest ona zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej podniesione.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję o odmowie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek. Prezes ZUS zaś utrzymał w mocy decyzję umarzającą postępowanie w sprawie. Powstaje zatem wątpliwość, czy organ ponownie rozpoznający sprawę rzeczywiście orzekał w stanie faktycznym danej sprawy. Skoro w sprawie zapadła decyzja odmawiająca zwolnienia, to Prezes ZUS nie mógł utrzymać w mocy decyzji umarzającej postępowanie.
Nadto w uzasadnieniu Prezes ZUS wskazuje na dwie wykluczające się podstawy rozstrzygnięcia. Po pierwsze bowiem powołuje przepis art. 31zo ustawy COVID stwierdzając, iż strona nie zachowała terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych. Po drugie zaś w oparciu o art. 105 § 1 kpa wywodzi, że strona uiściła składki, a zatem jej wniosek o zwolnienie z obowiązku ich uiszczenia jest bezprzedmiotowy.
Przepis art. 138 § 1 kpa wprowadza katalog możliwych rozstrzygnięć organu ponownie rozpatrującego sprawę. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:
- 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo
- 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo
- 3) umarza postępowanie odwoławcze.
W niniejszej sprawie organ powołując się na punkt 1 powołanego przepisu orzekł o utrzymaniu w mocy innej decyzji niż ta, która dotyczyła strony. Wobec strony nie została bowiem wydana decyzja umarzająca postępowanie, lecz decyzja odmawiająca prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek. A skoro tak, to organ nie rozpatrzył ponownie sprawy strony.
Nadto zgodnie z art. 107 § 1 pkt 5 i 6 kpa decyzja zawiera rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Decyzja Prezesa ZUS tym wymogom nie odpowiada, ponieważ rozstrzygnięcie dotyczy innej decyzji ZUS, a uzasadnienie decyzji zawierające sprzeczne podstawy prawne i poczynione na ich podstawie rozważania nie pozwala poznać toku rozumowania organu.
Organ ponownie rozpoznając sprawę zwróci uwagę przede wszystkim na wskazane wyżej kwestie proceduralne. Po pierwsze zwróci uwagę, że decyzja ZUS winna rozstrzygać o zwolnieniu bądź odmowie zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, a nie o prawie do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek; po drugie podda kontroli decyzję odmawiającą zwolnienia z obowiązku opłacania należności, a nie umarzającą postępowanie w sprawie; po trzecie wreszcie sporządzi uzasadnienie decyzji w sposób spójny, z omówieniem podstawy prawnej rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.