Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. znak [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej również jako Prezes ZUS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020r. poz. 256 – dalej jako kpa) w zw. z art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm. – dalej jako ustawa COVID), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...]r., znak [...] umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku E. O. (dalej również jako strona, skarżąca) w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należnościz tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za [...] r.
Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Jak wynika z akt sprawy skarżąca złożyła w dniu [...]r. wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za [...]r.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. decyzją z dnia [...]r. umorzył postępowanie w sprawie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za [...]r.
W uzasadnieniu decyzji organ powołał przepis art. 31 zo ust. 2 i 4 ustawy COVID wskazując, iż stronie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres [...]r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem [...]r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność.
Dalej organ podał, iż jednym z warunków zwolnienia z opłacania składek za [...]r. jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych za [...]r. a dokumenty te należało złożyć do ZUS nie póżniej niż do [...]r., których strona nie złożyła. W związku z powyższym zdaniem organu zaistniała przesłanka do umorzenia postępowania w sprawie po myśli art.105 kodeksu postępowania administracyjnego.
W dniu [...]r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentując, iż złożyła deklarację za [...] r., która winna się "klonować" za kolejne miesiące. Wskazała również, iż stosowne dokumenty zostały wprowadzone przez ZUS z inną datą niż je złożyła.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy sporne rozstrzygnięcie, w uzasadnieniu swojego stanowiska podając, że strona nie złożyła w wymaganym terminie [...]r. stosownych deklaracji. Poprawną deklarację złożyła za [...]r. [...]r., a wiec po terminie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona podniosła, iż uzasadnieniem negatywnej decyzji, było rzekome nie złożenie w terminie dokumentów za [...]r., a następnie nie złożenie od tego odwołania w odpowiednim czasie. Powyższe dokumenty zostały natomiast osobiście złożone w terminie, w ZUS w M. z datą [...]r. a co za tym idzie miały się klonować. Telefonicznie informowano z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że tak nie jest. Podniosła, iż posiada dokument z oryginalną pieczątką oraz datą wpływu omawianego dokumentu. Dokumenty zostały złożone w terminie [...]r. gdzie termin upływał [...]r., jednak pracownik ZUS wprowadził do systemu dokument z datą po [...]r. przez co nastąpił błąd. Na skutek czego dokumenty się nie" klonowały". Nie wiedziała o tym, dopóki nie złożyła [...]r. wniosku o zwolnienie ze składek ZUS za miesiące: [...], [...] i [...]r. W [...]r. otrzymała telefon informujący o powyższych problemach.
Wskazała, iż był to błąd pracownika. Kiedy otrzymała decyzje odmowne odnośnie zwolnienia ze składek, złożyła odwołanie i załączyła do każdego dowód w sprawie, jakim była kopia dokumentu z pieczątką i terminem złożenia go w siedzibie ZUS w M. z datą [...]r. Pomimo tego, dostała decyzję negatywną. W jej ocenie zostały spełnione wszystkie wymogi oraz wszystkie dokumenty zostały złożone w terminie. Do skargi załączyła kopie dokumentu z oryginalną pieczątką z datą wpływu, udzieloną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał iż podstawą decyzji Zakładu z [...]r., która utrzymywała w mocy wcześniejsza decyzję umarzającą postępowanie w sprawie wniosku o zwolnienie z opłaty należności składkowych za [...]r. był fakt niezłożenia w ustawowym terminie przez płatnika składek wymaganych dokumentów rozliczeniowych za te miesiące. W opinii Zakładu niesłuszne są zarzuty Skarżącej co do zaniechań ZUS, dotyczących automatycznego generowania deklaracji rozliczeniowych na podstawie dokumentów wcześniej przekazanych do Zakładu.
Organ wskazał, że w związku ze złożonymi przez ubezpieczoną dokumentami rozliczeniowymi w [...]r., gdzie wykazała ona podstawę wymiaru składek obowiązujące dla osób korzystających z ulgi na tzw. "mały ZUS", brak było możliwości dokonania automatycznego powielenia wysokości podstawy wymiaru składki (tzw. klonowania) na podstawie danych za poprzednie miesiące. Ubezpieczona zobowiązana była zatem do złożenia deklaracji rozliczeniowych za [...], [...], i [...]r. z podaniem prawidłowej podstawy wymiaru składek, do dnia [...]r. Ubezpieczona tego obowiązku nie zrealizowała co doprowadziło do niespełnienia przez nią warunków zawartych w przepisie art. 31 zq ust.3 specustawy i w konsekwencji niezwolnienie z opłacenia należności składkowych za [...]r. Organ rentowy sporządził z urzędu prawidłowe dokumenty po [...]r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako ppsa), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Podstawę prawną wniosku strony stanowił przepis art. 31zo ust. 2 ustawy COVID w brzmieniu na dzień składania wniosku. Zgodnie z tym przepisem na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r., jeżeli prowadził działalność przed dniem [...] r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020r.
Przepis art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID w brzmieniu na dzień składania wniosku stanowi, iż za [...], [...] i [...]r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za [...], [...] i [...]r. nie później niż do dnia [...]r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.
Spór w niniejszej sprawie koncentruje się na dopełnieniu przez stronę obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres, za który ubiegała się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. Skarżąca bowiem stanęła na stanowisku, że skoro złożyła deklarację za [...]r., to nie ciążył na niej obowiązek składania deklaracji za miesiąc [...]r. Zaakcentowała, iż powyższe dokumenty za [...]r. zostały osobiście złożone przez nią w terminie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w M. z datą [...]r. a co za tym idzie miały się "klonować" stąd nie miała obowiązku składać deklaracji za miesiąc [...] r.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji z dnia [...]r. umarzając postępowanie w sprawie do tej kwestii się w ogóle nie odniósł podnosząc, iż bezprzedmiotowość w sprawie ma miejsce bowiem strona nie złożyła dokumentów rozliczeniowych za [...]r. do [...]r. Prezes Zakładu zaś w decyzji z dnia [...]r. pomimo jednoznacznie podnoszonego argumentu w tym zakresie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ograniczył się do lakonicznego wskazania, że deklaracja za [...]r. nie została złożona w terminie do [...]r.
Nie ulegało wątpliwości Sądu, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek winien być rozpatrywany w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. A skoro tak, to zastosowanie w sprawie winien znaleźć przepis art. 7 kpa, zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Ponadto w myśl art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Oceniając procedowanie organu rozpoznającego dwukrotnie wniosek strony dojść należy do wniosku, że nie spełnia ono wymogów wynikających z powołanych wyżej przepisów. Nie można bowiem tracić z pola widzenia przede wszystkim celów, jakie przyświecały ustawodawcy wprowadzającemu przepisami ustawy COVID możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej nie tylko zadbania o zaspokojenie środków dla podstawowej egzystencji ich rodzin, ale również dopełnienia formalności dla nich nieznanych, z których uprzednio nie korzystali. W tych okolicznościach szczególnego znaczenia nabiera wynikający z art. 9 kpa obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (vide: wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (vide: teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816). Wymogom z art. 9 k.p.a. organ rozpoznający wniosek strony nie sprostał. Przenosząc bowiem powyższe na grunt stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że w następstwie złożenia wniosku z dnia [...]r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., Organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody.
W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącej należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Od momentu złożenia wniosku przez skarżącą do upływu terminu na złożenie wymaganych dokumentów (30 czerwca) minął prawie jeden miesiąc. Mimo upływu tego okresu czasu, organ nie udzielił stronie przed dniem [...]r. jakichkolwiek wyjaśnień, co do warunków formalnych niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku.
Organ nie wyjaśnił również w wydanej decyzji tego, czy strona była zobowiązana do złożenia deklaracji za [...] r., czy też była z tego obowiązku zwolniona. Tymczasem skarżąca już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazywała na fakt złożenia deklaracji za [...] r. pozostając w przekonaniu, że nie była zobowiązana składać kolejnych deklaracji za następne miesiące 2020 r. Organ po raz pierwszy rozpoznając wniosek nie badał tej kwestii. Podobnie także Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozpoznając sprawę nie analizował tych okoliczności sprawy oraz obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. W żaden sposób nie wskazano w treści decyzji przyczyn z przytoczeniem przepisów prawa z powodu których stanowisko strony, iż deklaracja nie może się "klonować" jest nieprawidłowe.
Sporządzona decyzja zatem nie spełnia także wymogów z art. 107 § 1 pkt 6 kpa, zgodnie z którym decyzja winna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Przepis ten obliguje organ do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych oraz wyjaśnienia stronie przyczyn takiego a nie innego załatwienia żądania strony. Uzasadnienie decyzji winno być sporządzone w taki sposób, by możliwym było poznanie toku rozumowania organu i kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia. Skoro zaś decyzja nie zawiera wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności, to nie spełnia wymogów wskazanych w powołanym wyżej przepisie. Organ nie wyjaśniając wszystkich okoliczności sprawy uchybił wynikającej z art. 8 kpa zasadzie prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organu. Aby prawidłowo ocenić wydaną przez organ decyzję, sąd musi dysponować wyrażonym w uzasadnieniu decyzji stanowiskiem organu zawierającym odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) będących podstawą wydania rozstrzygnięcia w sprawie.
Braki uzasadnienia decyzji w zakresie podstawowych elementów przewidzianych przepisem art. 107 § 3 k.p.a. uniemożliwiają dokonanie przez sąd oceny zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem a organ nie może konwalidować braków uzasadnienia decyzji argumentacją zawartą w odpowiedzi na skargę. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2021 r., sygn. akt III OSK 2858/21).
Wskazane powyżej uchybienia obu decyzji wymagały ich uchylenia i ponownego przeprowadzenia postępowania przez organ zgodnie z wymogami wynikającymi z omówionych wyżej przepisów prawa. Ponownie rozpatrując sprawę organ wyda decyzję zawierającą prawidłowe uzasadnienia faktyczne i prawne, rozważając czy na podstawie posiadanych z urzędu dokumentów zaistniały ustawowe przesłanki do zwolnienia.
W związku z powyższym Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.