Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] r. roku skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika wniósł do tutejszego Sądu skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] r. nr [...] wraz z wnioskiem o przyznanie prawa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W motywach wniosku podał, że prowadzoną działalność gospodarczą zlikwidował [...] r. Obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (vide: dołączony do wniosku wydruk z CEIDG oraz zaświadczenie z PUP). Nie posiada żadnych oszczędności. Zamieszkuje z matką, której emerytura wynosi [...] zł. Ponoszone dotychczas wydatki obejmowały: abonament RTV ([...] zł), energię elektryczną (ok. [...] zł – [...] zł), opał ([...] zł – wydatek roczny), bieżące naprawy (od [...] zł do [...] zł), raty kredytu zaciągniętego na remont dachu i doprowadzenie bieżącej wody ([...] zł), zakup żywności ok. [...] zł i leki ok. [...] zł. Natomiast na dojazdy do sądów, kuratora i na badania wydatkowali łącznie ok. [...] zł. Obecnie z uwagi na likwidację prowadzonej działalności i zarejestrowanie skarżącego w urzędzie pracy nie jest w stanie sprecyzować jak będą kształtowały się ich wydatki. Tym bardziej, że zobowiązany jest do płacenia alimentów na dzieci w wysokości [...] zł, a zaległości z tego tytułu wynoszą ok. [...] zł (vide: zaświadczenie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] r.).
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 19 stycznia 2016 r. do uzupełnienia podanych we wniosku danych skarżący wskazał, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] prowadzi wobec skarżącego postępowanie w sprawie posiadania zaległości alimentacyjnych pod sygn. [...] i [...]. Według oświadczenia dwoje małoletnich dzieci zamieszkuje z ich matką, z którą skarżący nie pozostaje w związku małżeńskim. Jest kawalerem. Żadnych rachunków bankowych nie posiada. Nieruchomość, w której zamieszkuje należy do matki (vide: pismo z dnia [...] r.).
Dodatkowo nadesłano aktualne zaświadczenie wystawione przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, z którego ustalono, że na dzień [...] r. zadłużenie skarżącego względem funduszu alimentacyjnego wynosiło [...] zł, podczas gdy on sam od [...] r. jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, dla którego brak jest propozycji odpowiedniego zatrudnienia oraz możliwości przekwalifikowania (vide: zaświadczenie wystawione w tym przedmiocie).
Postanowieniem z dnia 24 lutego 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując, że skarżący nie nadesłał aktualnych dokumentów źródłowych, a zatem niemożliwe jest zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącego wypełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem pismem z dnia [...] r. skarżący złożył sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniósł, że z zawartego we wniosku PPF oświadczenia wynika, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, o powyższym świadczy także zaświadczenie z dnia [...] r. wydane przez Powiatowy Urząd Pracy w [...]. Nadto podał, że sytuacja ta trwa do nadal.
Jednocześnie wyjaśnił, że obniżył kwotę należności z tytułu nieuregulowanych należności alimentacyjnych by uniknąć postępowania karnego o niealimentację oraz by otrzymać warunkowe przedterminowe zwolnienie z odbycia reszty kary pozbawienia wolności wykonywanej w ramach dozoru elektronicznego. Natomiast środki na ten cel skarżący był zmuszony pożyczyć w niesformalizowany sposób, jeszcze przed rejestracją jako bezrobotny. Ponadto skarżący wskazał, że kwota to powiększa jego zadłużenie i niewypłacalność. Jako załącznik do sprzeciwu skarżący nadesłał postanowienie SO w [...] z dnia [...] r. sygn. akt [...] o udzieleniu warunkowego przedterminowego zwolnienia.
Z uwagi na to, iż zdaniem Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku PPF oraz nadesłane do sprawy dokumenty okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z dn. 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zarządzeniem z dnia [...] r. wezwano skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:
- 1. przedłożenie oryginałów lub odpisów (potwierdzonych za zgodność z oryginałem) orzeczeń (lub orzeczenia) sądu o wysokości alimentów na rzecz małoletnich N.G. oraz M.S., ewentualnie innych dokumentów które wskazują na kwotę alimentów do których uiszczenia zobowiązany jest G. G.;
- 2. przedłożenie oryginałów lub odpisów (potwierdzenia za zgodność z oryginałem) wyciągów z rachunku bankowego T. H. za okres ostatnich 3 miesięcy;
- 3. wyjaśnienie przyczyny zmiany kwoty zadłużenia Strony skarżącej na rzecz Funduszu Alimentacyjnego do sumy [...] zł z kwoty [...] zł.;
- 4. wyjaśnienie czy Strona skarżąca korzysta ze świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, a jeżeli tak to przedłożyć należy stosowne dokumenty źródłowe potwierdzające tę okoliczność;
Dla dokonania powyższej czynności wyznaczono termin siedmiu dni od daty doręczenia wezwania. Jednocześnie poinformowano, że niezastosowanie się do niniejszego wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 2 p.p.s.a.
Przesyłka zawierająca przedmiotowe wezwanie została doręczona pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...] r. jednakże pomimo upływu zakreślonego terminu strona nie nadesłała żadnych dokumentów, o które była wzywana.
Jednocześnie w dniu [...] r. na konto tutejszego Sądu wpłynął uiszczony przez skarżącego wpis od skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność.
Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo.
Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.
Wskazać należy, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (por. H. Knysiak-Molczyk: Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39).
Mając powyższe na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez skarżącego, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257).
Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Należy w tym miejscu dodatkowo wskazać, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829).
Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223).
Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Przede wszystkim skarżący nie wykazał w sposób przejrzysty całokształtu swojego stanu majątkowego oraz sytuacji rodzinnej, a także nie zastosował się do wezwania z dnia [...] r. do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Tym samym uchylając się od pełnej współpracy z Sądem w celu wyjaśniania niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi uniemożliwił Sądowi zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącego wypełnia przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem mu prawa pomocy w żądanym zakresie.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia