Uzasadnienie
Z.J. prowadzący działalność gospodarcza pod firmą "A" w O. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., którym odmówiono wstrzymania wykonania decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w C. z [...] r. określającej zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za luty 2006 r. w kwocie 236,00 zł. Wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia Z. J. wniósł o zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego oraz przyznanie obrońcy z urzędu. Wniosek ten powtórzył, w złożonym wraz ze skargą- formularzu PPF.
Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2009 r., wydanym na posiedzeniu niejawnym, po rozpoznaniu przez Sąd sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego, odmówiono stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że z dokumentów przesłanych do Sądu nie wynika rzeczywista sytuacja majątkowa skarżącego. Podkreślono, że skarżący nie przesłał do Sądu dokumentów, których przedłożenia żądał referendarz sądowy.
W konsekwencji uznano, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności uzasadniających prawo pomocy, który to obowiązek ciąży na wnioskodawcy i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270, dalej p.p.s.a.) odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie.
Przedmiotowe postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem przez stronę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący nie zgodził się z argumentami wskazanymi w zaskarżonym postanowieniu, a w szczególności ze stwierdzeniem o możliwości uiszczenia wpisu sądowego. Podkreślił, że wielokrotnie przedkładał do Sądu w różnych sprawach dokumenty świadczące o jego sytuacji materialnej.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 października 2009 r. sygn. akt I FZ 380/09 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd powinien rozpoznać wniosek w oparciu o przedłożony materiał dowodowy przez stronę skarżącą.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (..)- art. 244 § 1 i może być przyznane w zakresie całkowitym i częściowym- art. 245 § 1 wyżej wskazanej ustawy. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 ustawy). Wniosek o przyznanie prawa pomocy strona składa na stosownym formularzu (art. 257), a kiedy jego treść okaże się niewystarczająca do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego winna go uzupełnić w zakreślonym terminie zgodnie z wezwaniem (art. 255). Na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających jego przyznanie.
W niniejszej sprawie strona złożyła wniosek o zwolnienie jej z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, a zatem w pełnym zakresie.
Należy też przypomnieć, że art. 260 p.p.s.a. stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Sąd po dokonaniu wnikliwej analizy przedstawionych przez stronę dokumentów i złożonych oświadczeń ustalił, ze strona skarżąca uprawdopodobniła, że nie stać jej na ponoszenie w całości kosztów postępowania sądowego w postaci uiszczenia wpisu sądowego w pełnej wysokości ustalonej prawem, bez uszczerbku dla niej samej i członków jej rodziny.
Na taką ocenę Sądu wpływ miały następujące fakty: cały majątek skarżącego objęty jest długiem hipotecznym, na co przedstawiono stosowne pismo; skarżący wraz z żoną utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.230,00 zł i zasiłku MOPS 153 zł; nie osiąga innych dochodów; sam jest chory i wymaga opieki, z uwagi na podeszły wiek; chora jest także jego żona; nie prowadzi działalności gospodarczej.
W tym stanie rzeczy każdy poniesiony przez niego wydatek stanowi uszczuplenie dochodów, co pogarsza jego warunki życia. Również stan zdrowia i wiek wskazują, że zasadnym jest ustanowienie dla skarżącego zawodowego pełnomocnika, który będzie reprezentował go w postępowaniu sądowym.
Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi (art. 214 § 1 p.p.s.a.) i stanowi też dla obywateli o dostępności do sądu.
Mając na względzie powyższe na zasadzie art. 260 i art. 254 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uznał, że skarżący wykazał zasadność złożonego wniosku i przyznał prawo pomocy w pełnym zakresie, przez przyznanie adwokata i zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego.