Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: ZUS) decyzją z [...] r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania M. W. (dalej: strona, skarżący), utrzymał w mocy własną decyzję z [...] r. nr [...], o umorzeniu postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od [...] r. do [...] r. według wniosku z [...] r.
W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej K.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z 2 [...] r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm., dalej: ustawa COVID-19).
Z akt administracyjnych wynika, że decyzją z [...] r. organ odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...] r. do [...] r. według wniosku z [...] r. W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID-19, art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm., dalej: ustawa u.s.u.s.). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że [...] r. do ZUS wpłynął wniosek skarżącego o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za miesiące [...], [...] i [...] r. Z analizy wniosku wynika, że skarżący nie wypełnił bloku 4.2.C. W dniu [...] r. skarżący został poinformowany pismem o konieczności złożenia wyjaśnienia dotyczącego braku wypełnienia bloku 4.2.C. Z uwagi na brak wyjaśnień nie przysługuje skarżącemu prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, za okres od [...] r. do [...] r.
Zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji pierwszoinstancyjnej, skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, argumentując, że nie doręczono mu pisma informującego o konieczności złożenia wyjaśnień.
Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną o umorzeniu postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od [...] r. do [...] r. według wniosku skarżącego z [...] r.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że decyzja pierwszoinstancyjna o umorzeniu postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od [...] r. do [...] r. została wydana z uwagi na brak złożonego wniosku w ustawowym terminie. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo, jest przesłanie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od [...] r. do [...] r. nie później niż do [...] r. Do [...] r. skarżący nie złożył takiego wniosku. W związku z powyższym decyzja o odmowie umorzenia została utrzymana w mocy.
W skardze do sądu administracyjnego strona poinformowała, że [...] r. otrzymała z ZUS pismo, w którym wskazano, że [...] r. złożyła niepoprawnie wypełniony wniosek wraz z prośbą, żeby złożyć go jeszcze raz. Wniosek został złożony. Natomiast [...] r. otrzymała pismo, informujące, że do [...] r. nie złożyła wniosku. Pisma te zaprzeczają sobie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że decyzja pierwszoinstancyjna została wydana prawidłowo, z uwagi na niewypełnienie bloku 4.2.C w złożonym wniosku. Skarżący wezwany o uzupełnienie wniosku, nie złożył wyjaśnień we wskazanym terminie, nie złożył poprawnie wypełnionego wniosku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi, powodujące eliminację zaskarżonego aktu z obrotu prawnego, następuje jedynie w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 dalej p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie, kontroli Sądu poddano decyzję ZUS z [...] r. utrzymującą w mocy własną decyzję z [...] r. o umorzeniu postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od [...] r. do [...] r. według wniosku z [...] r. oraz poprzedzającą ją decyzje z [...] r. odmawiającą skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia w/w należności.
Dokonując kontroli według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja narusza prawo ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wskazać przy tym należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 K.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy K.p.a., stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.).
Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 K.p.a., w tym w § 3 tego artykułu. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, ponieważ przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 1997 r., sygn. akt III RN 94/96, OSNAPiUS 1997, nr 19, poz. 366).
W rozpoznawanej sprawie wymogom tym organ nie sprostał. Stwierdzone przez Sąd uchybienia proceduralne zadecydowały o uchyleniu obu decyzji.
Organ pierwszoinstancyjny jako przyczynę wydania decyzji odmownej wskazał nieuzupełnienie we wniosku bloku 4.2.C. Według organu skarżący nie zareagował na wezwanie pismem z [...] r. do wyjaśnienia braku wniosku.
Podkreślić przy tym należy, że skarżący we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wskazał, że nie doręczono mu takiego pisma.
Z kolei ZUS, ani w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji drugoinstancyjnej, ani w odpowiedzi na skargę nie odniósł się do tej argumentacji skarżącego.
Wprawdzie z akt sprawy wynika, że organ sporządził pismo z [...] r. wzywające skarżącego do złożenia wyjaśnień w terminie 14 dni od daty jego otrzymania, jednak w aktach brak jest jakiegokolwiek dowodu doręczenia tego pisma. Również organ pierwszoinstancyjny w uzasadnieniu decyzji nie wskazał, kiedy pismo zostało doręczone skarżącemu. Organ nie przedstawił też w toku postępowania własnego stanowiska w związku z argumentacją skarżącego.
Materiał zgromadzony w aktach sprawy nie pozwala na przyjęcie, że w toku prowadzonego postępowania organ podjął wystarczające czynności, celem zbadania i oceny okoliczności podniesionej przez stronę. Z akt administracyjnych wynika, że ZUS działając jako organ pierwszoinstancyjny nie doręczył stronie pisma z [...] r. a działając jako organ odwoławczy zaniechał oceny ww. okoliczności, podnoszonej w odwołaniu i w ogóle się do niej nie odniósł.
Nadto decyzja drugoinstancyjna z [...] r. utrzymująca w mocy własną decyzję z [...] r. o umorzeniu postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącego z [...] r., wskazuje, że organ nie przeanalizował akt sprawy. Decyzja pierwszoinstancyjna zawierała rozstrzygnięcie: "odmawia prawa do zwolnienia". W sentencji decyzji drugoinstancyjnej organ orzekł o: "utrzymaniu w mocy decyzji z [...] r. o umorzeniu postępowania". Sentencja ta jest nieprawidłowa, gdyż organ pierwszoinstancyjny nie wydał decyzji o takiej treści. Ponadto uzasadnienie decyzji drugoinstancyjnej wskazuje, że przesłanką jej wydania, było niezłożenie do [...] r. wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do [...] r. Tymczasem kwestia złożenia wniosku nie była sporna pomiędzy stronami. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutu odwołania.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie, w opisanym powyżej postępowaniu organu dostrzegł istotne naruszenie norm postępowania, przewidzianych w art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a.
W tym stanie sprawy, stwierdzając, że naruszenia wskazanych powyższej przepisów K.p.a. miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art.135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję pierwszoinstancyjną.
Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego z [...] r., organ - będąc związany oceną prawną sprawy i wskazaniami Sądu w niniejszej sprawie, stosownie do art. 153 p.p.s.a. - podejmie stosowne działania w celu wyjaśnienia, czy skarżący otrzymał pismo z [...] r. wzywające do uzupełnienia wniosku.
Niezależnie od dokonanych w tym zakresie ustaleń, nie dające się usunąć wątpliwości w koniecznym dla załatwienia meritum sprawy zakresie, organ rozstrzygnie na korzyść skarżącego, stosownie do art. 81a K.p.a., mając na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii COVID-19), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony postępowania.