Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) decyzją z 23 listopada 2020 r. znak: 060000/71/421715/2020, po rozpoznaniu wniosku U.P. (dalej: strona, skarżąca) o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z 21 stycznia 2020 r. znak sprawy: [...] umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z 23 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r.
W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 31 zo ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm., dalej: ustawa COVID-19).
Z akt administracyjnych wynika, że skarżąca wnioskiem z 23 kwietnia 2020 r. wystąpiła do ZUS o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r., na podstawie ustawy COVID-19.
Decyzją z 21 sierpnia 2020 r. organ umorzył postępowanie. W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 31 zo ustawy COVID-19. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania, gdyż skarżąca do 30 czerwca 2020 r. nie złożyła deklaracji rozliczeniowej za kwiecień 2020 r.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazała, że dokumenty rozliczeniowe za miesiąc kwiecień 2020 r. przesłała drogą pocztową.
Zaskarżoną decyzją organ utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne.
W uzasadnieniu wyjaśnił, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek zgodnie z art. 31 zq ust. 3 ustawy o COVID-19 wymagał m.in. złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres od kwietnia 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. czego skarżąca nie uczyniła, a do czego była zobowiązana zgodnie z art. 31 zq ust. 8 ustawy o COVID-19.
W skardze do sądu administracyjnego strona wniosła o uchylenie decyzji z 23 listopada 2020 r. oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej, zarzucając:
- - wydanie decyzji z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niedopełnienie obowiązku zebrania wyczerpującego materiału dowodowego, polegające na przyjęciu założenia, że deklaracja rozliczeniowa, która rzekomo nie wpłynęła do ZUS – Oddział w C. do dnia 30 czerwca 2020 r. nie została wysłana, co skutkuje brakiem możliwości zwolnienia za kwiecień 2020 r.;
- - naruszenie art. 31 zo ustawy o COVID-19, albowiem warunkiem zwolnienia ze składek ZUS za kwiecień jest przesłanie deklaracji rozliczeniowej a nie jej zaewidencjonowanie w systemie ZUS w sytuacji, gdy przesyłka zawierająca deklarację została przesłana za pośrednictwem operatora publicznego, tj. PPUP Poczty Polskiej;
- - naruszenie przepisu art. 31 zo ust. 1 ustawy o COVID-19 poprzez uwarunkowanie zwolnienia od składek za kwiecień 2020 r. od ujawnienia deklaracji rozliczeniowej za kwiecień w Oddziale ZUS;
- - wydanie decyzji z naruszeniem prawa procesowego, tj. art. 136 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ II instancji przeprowadzenia postepowania dowodowego w sytuacji, gdy skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, w tym wnikliwą ocenę stanu faktycznego.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi stwierdziła, że w dniu 23 kwietnia 2020 r. złożyła wniosek (RDZ) o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie za kwiecień 2020 r.
Skarżąca podniosła, że wysłała do ZUS deklarację rozliczeniową za kwiecień 2020 r. za pośrednictwem PPUP Poczta Polska listem zwykłym, lecz nie sprawdziła, czy ta deklaracja dotarła do ZUS. Dodała, że po poinformowaniu przez ZUS o tym, że deklaracja za kwiecień 2020r., nie dotarła, a było to w sierpniu 2020 r., złożyła ponownie deklarację rozliczeniową w dniu 12 sierpnia 2020 r. Telefonicznie kontaktowała się z ZUS w celu wyjaśnienia sprawy, jednak bezskutecznie, ponieważ w tym okresie tj. do czerwca 2020 r. organy administracji publicznej nakłaniały do pozostawania w domu, wysłała więc deklarację rozliczeniową pocztą.
Skarżąca podniosła, że sytuacja pandemiczna przyczyniła się do problemu ze złożeniem przedmiotowego wniosku, ponieważ we wspomnianym okresie złożenie deklaracji do ZUS było technicznie utrudnione i stąd nastąpiło złożenie przez nią deklaracji rozliczeniowej po ustawowym terminie, tj. po 30 czerwca 2020r.
Organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi, powodujące eliminację zaskarżonego aktu z obrotu prawnego, następuje jedynie w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2022 r., poz. 329 dalej p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie, kontroli Sądu poddano decyzję ZUS umarzającą postępowanie w przedmiocie wniosku skarżącej, złożonego w trybie art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID-19, o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Zgodnie z treścią tego przepisu: na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od 1 marca 2020 r. do 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:
- 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,
- 2) w okresie od 1 lutego 2020 r. do 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,
- 3) w okresie od 1 marca 2020 r. do 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.
- - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.
Stosownie do art. 31 zq ust. 1 ustawy COVID-19, za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania.
ZUS zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31 zq ust. 2 ustawy COVID-19).
Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19).
Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31 zq ust. 4 ustawy COVID-19).
ZUS informuje płatnika składek o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w ust. 2 (art. 31zq ust. 5 ustawy COVID-19).
W przypadku płatnika składek, który utworzył profil informacyjny w systemie teleinformatycznym ZUS, informacja o której mowa w ust. 5, udostępniana jest wyłącznie na tym profilu (art. 31 zq ust. 6 ustawy COVID-19).
Odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo, następuje w drodze decyzji (art. 31 zq ust. 7 ustawy COVID-19).
Od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a. dotyczące odwołań od decyzji oraz p.p.s.a. (art. 31 zq ust. 8 ustawy COVID-19).
W zaskarżonej decyzji, organ przyjął, że skoro skarżąca, nie złożyła poprawnych dokumentów ZUS DRA za kwiecień 2020 r. w terminie do 30 czerwca 2020 r., to wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania z art. 105 § 1 K.p.a., skutkująca umorzeniem postępowania.
W ocenie Sądu, stanowisko organu jest błędne, gdyż art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19, określa zasady, na jakich przyznane może zostać zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Wynika z niego, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.
Zatem obowiązkiem ZUS jest rozpoznanie wniosku skarżącej i:
- - jeżeli skarżąca spełnia przesłanki, uzasadniające zwolnienie z obowiązku uiszczenia składek za maj 2020 r. to organ winien wydać informację na podstawie art. 13 zq ust. 5 ustawy COVID-19, bądź
- - wydać decyzję o odmowie zwolnienia z obowiązku uiszczenia należnych składek za maj 2020 r. na podstawie art. 31 zq ust. 7 ustawy COVID-19, w przypadku, gdy skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania zwolnienia.
Przypomnieć też przyjdzie, że zgodnie z treścią art. 105 § 1 K.p.a.: "Gdy postępowanie administracyjne z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części". Oznacza to, że przepis ten ma zastosowanie, gdy wszczęte już postępowanie okazało się bezprzedmiotowe, tj. gdy w toku postępowania wystąpiła przeszkoda do rozpatrzenia sprawy mająca charakter trwały i nieusuwalny (np. przestał istnieć przedmiot postępowania, gdyż wycofano wniosek). W rozpatrywanej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła, gdyż przedmiot postępowania nadal istnieje. Skarżąca jest zainteresowana zwolnieniem z obowiązku opłacania składek za wskazany we wniosku okres.
Dlatego niedopuszczalne było orzeczenie o umorzeniu postępowania w sprawie z uwagi na bezprzedmiotowość, uzasadnione argumentami wskazującymi na niespełnienie warunków do zwolnienia, czyli nieadekwatnie do zastosowanej podstawy prawnej. Zdaniem Sądu, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, organ nie rozstrzygnął sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącej. Albowiem skoro strona nie spełniała przesłanek materialnoprawnych do przyznania jej wnioskowanego uprawnienia, to należało wydać decyzję o odmowie przyznania zwolnienia, a więc decyzję rozstrzygającą sprawę co do jej istoty, a nie decyzję w inny sposób kończącą postępowanie, jaką jest decyzja o umorzeniu postępowania.
Oznacza to, że organ naruszył art. 105 § 1 K.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Wobec powyższego na tym etapie postępowania (wobec wydania dotychczas przez organ jedynie decyzji niemerytorycznej) przedwczesne jest formułowanie przez Sąd oceny co do zasadności lub bezzasadności wniosku skarżącej inicjującego postępowanie w kontrolowanej sprawie.
Rozpatrując sprawę ponownie organ rozpatrzy merytorycznie wniosek skarżącej i wyda decyzję, w której rozstrzygnie, czy skarżącej przysługuje wnioskowane zwolnienie. W oparciu o art. 107 § 1 i 3 K.p.a. argumentując zajęte stanowisko wskaże, w oparciu o jakie przepisy skarżąca była zobowiązana do składania dokumentów rozliczeniowych za okres, którego dotyczy decyzja oraz odniesie się do podnoszonych przez skarżącą przyczyn niezłożenia tych dokumentów i oceni jakie miały one wpływ na wynik sprawy.
Wobec naruszenia art.105 § 1 K.p.a. oraz art. art. 31zq ustawy COVID-19 Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art.145 § 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a.