Uzasadnienie
Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500,00 zł, skarżący reprezentowany przez pełnomocnika, domagał się zwolnienia z kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku podano, że skarżący nie posiada żadnego majątku, ani źródeł utrzymania. Z żoną nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, albowiem mieszka poza granicami kraju. Ponadto przed zawarciem małżeństwa podpisał umowę majątkową małżeńską. W chwili obecnej żona wraz z małoletnimi dziećmi zamieszkuje u rodziców i pozostaje na ich utrzymaniu. Natomiast skarżący przebywa u przyjaciół i znajomych poszukując pracy. Wobec jego osoby prowadzone jest postępowanie egzekucyjne (vide: postanowienie z dnia [...]r.), dlatego zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej.
Ponieważ wskazane wyżej dane okazały się niewystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku, pismem z dnia 20 kwietnia 2017 r. wezwano skarżącego do ich uzupełnienia w terminie siedmiu dni poprzez:
- - wyjaśnienie kiedy wyjechał z kraju i gdzie aktualnie przebywa;
- - nadesłanie dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość uzyskiwanych poza granicami kraju dochodów (np. zaświadczenie o zarobkach bądź otrzymywanych zasiłkach, wydruk z konta bankowego, na którego środki te są przelewane bądź roczne rozliczenie uzyskiwanych dochodów składane do właściwego organu podatkowego), natomiast w przypadku pozostawania na utrzymaniu przyjaciół i znajomych należało przedstawić złożone przez te osoby pod odpowiedzialnością karną oświadczenia potwierdzające podane w tym zakresie dane;
- - przedłożenie dokumentów źródłowych wskazujących na ponoszone z tytułu koniecznego utrzymania wydatki w postaci rachunków, faktur VAT, dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, gaz, energię elektryczną, wodę, telefon itp., a w przypadku, gdyby wydatki te nie były ponoszone z uwagi na korzystanie z uprzejmości znajomych i przyjaciół nadesłanie stosownych oświadczeń w tym przedmiocie;
- - wyjaśnienie czy żona uzyskuje świadczenia rodzinne na dzieci, w tym świadczenie z rządowego programu rodzina 500+ na drugie dziecko, bądź inną pomoc wypłacaną z budżetu państwa, jeżeli tak należało przedłożyć dokumenty źródłowe potwierdzające tenże fakt;
- - nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez właściwy urząd pracy potwierdzającego, iż żona jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a nadto zaświadczenia wystawionego przez ZUS potwierdzającego, iż za żonę nie są odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne;
- - złożenie oświadczeń członków rodziny bądź osób trzecich w przedmiocie udzielanej pomocy finansowej ze wskazaniem jej rodzaju i wysokości;
- - wyjaśnienie do kogo należą nieruchomości przy ul. [...] i przy ul. [...] oraz mieszkanie przy ul. [...] w C., a nadto kto pokrywa koszty ich utrzymania i w jakiej wysokości;
- - wskazanie przy pomocy aktualnych dokumentów źródłowych na jakim etapie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne i do jakich składników majątku zostało ono skierowane (w przypadku umorzenia prowadzonego w tym przedmiocie postępowania należało przedłożyć dokumenty źródłowe potwierdzające tenże fakt).
W odpowiedzi na powyższe w piśmie z dnia 22 maja 2017 r. wyjaśniono, że skarżący wyjechał z kraju w 2013 r. i nie ma stałego pobytu, ani adresu zamieszkania. Nie uzyskuje żadnych stałych dochodów. Nie ma też konta bankowego, a te które posiadał zajęte są przez komornika. Działalność gospodarcza, którą prowadził jest zawieszona. Zamieszkuje grzecznościowo u znajomych, jego żona ma z nim kontakt sporadyczny. W chwili obecnej zatrudniona jest na ¼ etatu za wynagrodzeniem rzędu 200,00 zł. Ponadto na drugie dziecko otrzymuje świadczenie 500+. Dlatego też korzysta z pomocy finansowej swoich rodziców (vide: złożone w tym przedmiocie oświadczenie).
Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 w/w ustawy) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Należy w tym miejscu zauważyć, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona zamierza wywieść skutki prawne należy do wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.).
Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W sytuacji zatem, gdy strona uchyla się od przedłożenia stosownych dokumentów źródłowych, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę. Użycie w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, że odpowiednich dokumentów musi dostarczyć strona. Brak jest bowiem jakichkolwiek możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy.
Tymczasem w rozpoznawanej sprawie do dnia dzisiejszego skarżący nie wykonał wezwania z 20 kwietnia 2017 r., to jest nie nadesłał dokumentów źródłowych pozwalających na jednoznaczną ocenę zawartych w treści formularza danych. Ponieważ te w jego imieniu podała żona, występująca w sprawie jako jego pełnomocnik, konieczna była ich weryfikacja, albowiem skarżący pozostaje poza granicami kraju od 2013 r. Nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Kontakt małżonków jest sporadyczny. Miejsce pobytu i zamieszkania skarżącego nie jest znane, a dokumenty źródłowe, do których jego żona ma dostęp, pochodzą z 2013 r. Dlatego też informacje o dochodach i źródłach utrzymania skarżącego miały charakter ogólnikowy, a nawet były wewnętrznie sprzeczne. Mianowicie wynikało z nich, że skarżący nie ma stałego dochodu z powodu braku zatrudnienia. Wyjechał za granicę, celem znalezienia pracy i poprawy skrajnie ciężkiej sytuacji finansowej.
Nie ma stałego zamieszkania, ponieważ jego zatrudnienie ma charakter dorywczy i wystarcza tylko na pokrycie własnych kosztów wyżywienia za granicą. Ponieważ zmuszony jest do ciągłego przemieszczania się doręczanie korespondencji jest utrudnione. Korzysta z uprzejmości znajomych i przyjaciół (vide: pismo z dnia 30 marca 2017 r.). Osób tych żona skarżącego nie zna i nie ma z nimi kontaktu. Powyższe dane nie zostały jednak w treści urzędowego formularza podane, gdyż złożone tam oświadczenie wskazywało, że skarżący szuka pracy i pozostaje na utrzymaniu przyjaciół, gdyż nie ma żadnych dochodów. W tej sytuacji zobowiązano skarżącego do nadesłania dokumentów źródłowych pozwalających na zweryfikowanie złożonego przez pełnomocnika oświadczenia. Tym bardziej, że z informacji, które podano, odnoszących się do żony skarżącego wynikało, że ta wraz z małoletnimi dziećmi zamieszkuje u rodziców i pozostaje na ich utrzymaniu, podczas gdy z pisma z dnia 22 maja 2017 r. ustalono, że żona skarżącego jest zatrudniona na 1/4 etatu za wynagrodzeniem 200,00 zł. Dodatkowo otrzymuje na drugie dziecko świadczenie 500+, które to dane w treści urzędowego formularza nie zostały podane.
Podobnie jak dokumenty źródłowe je potwierdzające, mimo wezwania w tym zakresie, do dnia dzisiejszego nie zostały nadesłane. Co istotne żona skarżącego, choć z jednej strony twierdzi, że nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego. Posiada umowę o rozdzielności majątkowej. Kontakt z mężem utrzymuje sporadycznie. To w rozpoznawanej sprawie występuje jako jego pełnomocnik. W imieniu męża składa skargę, a następnie pod odpowiedzialnością karną oświadczenie o stanie majątkowym męża, którego nie jest w stanie udokumentować, co niewątpliwie z punktu widzenia odmowy przyznania prawa pomocy ma znaczenie. Instytucja ta jest bowiem przewidziana jedynie dla osób ubogich, a ustalenie, czy z taką osobą mamy do czynienia w niniejszej sprawie powinno być poprzedzone wnikliwą analizą sytuacji majątkowej i rodzinnej, dokonanej nie tylko w oparciu o złożone oświadczenia, ale i dokumenty nadesłane w toku postępowania, albowiem uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w treści formularza nie oznacza gołosłownego stwierdzenia przez podmiot na nie się powołujący, że te istnieją.
Konieczna jest spójna argumentacja poparta stosownymi dokumentami pozwalającymi na jednoznaczne ustalenie rzeczywistych możliwości finansowych strony skarżącej, a nie samo stwierdzenie, że wnioskodawca jest bankrutem, wręcz osobą bezdomną.
Dlatego też pismem z dnia 20 kwietnia 2017 r. zobowiązano skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku i nadesłania dokumentów źródłowych potwierdzających zawarte w nim dane. Te jednak nie zostały do dnia dzisiejszego przedłożone. Ponieważ uchylono się od powyższego, brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Bo skoro skarżący nie wykazał się chęcią współpracy, to brak było podstaw aby przyjąć jakoby zasługiwał na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Niedostarczenie żądanych dokumentów źródłowych potwierdzających aktualną sytuację finansową strony skarżącej, w której się znajduje musi mieć bowiem wpływ na dokonywaną przez rozpoznającego wniosek ocenę (vide: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007 r., wyd. 1, s. 244). Nie zasługuje przecież na aprobatę stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej stan majątkowy i możliwości płatnicze.
Z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wynika wszakże, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżący poprzestał jedynie na podanych w treści wniosku wyjaśnieniach, które uznano za niewystarczające w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym należy powtórzyć, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, gdyż to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku (vide: postanowienia NSA z dnia 15 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 258/06 oraz z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt I FZ 63/05 publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). To z kolei oznacza, że dopóki skarżący nie nadeśle żądanych dokumentów źródłowych potwierdzających jego obecną sytuację finansową jego wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie.
Treść art. 255 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia bowiem wątpliwości co do tego, że to od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze, albowiem uprawdopodobnienie okoliczności przemawiających za uwzględnieniem złożonego wniosku nie oznacza gołosłownego stwierdzenia przez podmiot na nie się powołujący, że te istnieją. Dlatego też, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 oraz art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.