Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Zarząd Województwa Śląskiego (dalej organ II instancji, IZ) nr 564/RR/2022 z dnia 4 lutego 2022 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] (dalej organ I instancji, IP) nr [...] z dnia 2 listopada 2021 r. zobowiązującej T. Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w D. (dalej skarżąca, spółka, beneficjent) do zwrotu dofinansowania w kwocie 75 797,50 zł. wraz z należnymi odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, otrzymanego na podstawie umowy o dofinansowanie projektu pn.: "Wdrożenie Technologii Informacyjno-Komunikacyjnych w Przedsiębiorstwie" nr [...], z dnia 30 listopada 2017r. w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020.
W podstawie prawnej organ powołał: art. 104 i art.138 §1 pkt.1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. dalej jako k.p.a.) art. 41 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1668), art. 207 ust. 1 pkt 2, ust. 9 pkt 1 i ust.12 pkt.12 w zw. z art. 60 pkt 6 w zw. z art. 61 ust 3 pkt 2 oraz w zw. z art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2021r. poz. 305 z późn. zm. dalej jako u.f.p.), oraz w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 9 lit.c ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 818 ze zm. dalej ustawa wdrożeniowa).
Powyższe rozstrzygnięcie wydano w oparciu o następujący stan faktyczny.
W dniu 30 listopada 2017 r. pomiędzy skarżącą, a Województwem Śląskim reprezentowanym przez [...] w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 pełniącym funkcję Instytucji Pośredniczącej została zawarta umowa na dofinansowanie projektu pn.: "Wdrożenie Technologii Informacyjno-Komunikacyjnych w Przedsiębiorstwie" (dalej: projekt) nr [...], (dalej: umowa).
Przedmiotem ww. umowy było dofinansowanie realizowanego przez Beneficjenta projektu inwestycyjnego na warunkach tejże umowy, która określiła szczegółowe zasady, tryb i warunki przekazywania oraz wykorzystania środków dofinansowania w formie refundacji wydatku kwalifikowanego, poniesionego przez beneficjenta na realizacje projektu. Przyznane dofinansowanie zostało przez- naczone na refundację poniesionych wydatków związanych z zakupem środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz usług szkoleniowych, tj.:
WYD001 - System wspomagający pracę oraz zarządzanie przedsiębiorstwem,
WYD003 - Serwer z licencjami i uruchomieniem,
WYD004 - zestaw komputerów,
WYD008 - Zestaw Terminali mobilnych,
WYD009 - Zasilacz rezerwowy (UPS akumulatorowy),
WYD015 - Zestaw drukarek etykiet magazynowych z kodami,
WYD016 - Zestaw drukarek laserowych mono (w ramach Zadania 1- Zakup środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych niezbędnych do wprowadzenia w firmie zintegrowanego systemu),
WYD024 - Zestaw szkoleniowy (w ramach Zadania 2- Zakup usług szkoleniowych).
Projekt ten miał być realizowany przez skarżącą w okresie od 12 grudnia 2018 r. do 28 grudnia 2021 r. Planowana całkowita wartość projektu wynosiła 206 578,50 zł. w tym planowane całkowite wydatki kwalifikowalne 167 950,00 zł. Zaś łączna kwota udzielonego dofinansowania miała nie przekroczyć 75 797,50 zł. Projekt dotyczył zwiększenia konkurencyjności wnioskodawcy poprzez inwestycje w narzędzia informatyczne wspierające prowadzenie biznesu wewnątrz przedsiębiorstwa oraz na zewnątrz. Celem projektu było wdrożenie w przedsiębiorstwie Technologii Informacyjno-Komunikacyjnych obejmujących: szczegółową ewidencję, integrację i bardziej zaawansowane zarządzanie poszczególnymi procesami w firmie, zaopatrzenie, zarządzanie relacjami z klientem, elektroniczną współpracę z kontrahentami, automatyczne monitorowanie stanów minimalnych wyrobów, obsługę operacji magazynowych w oparciu o etykiety wyrobów i czytniki kodów kreskowych dzięki zastosowaniu terminali, integrację kontroli jakości z produkcją i magazynem.
Realizacja projektu miała przyczynić się do znacznego usprawnienia dotychczasowej działalności skarżącej, wyeliminowania niepotrzebnych kosztów, pozyskania nowych klientów, nowych rynków zbytu, wzrostu przychodów oraz do wzrostu zatrudnienia o jedno miejsce pracy.
W dniach 22-24 lutego 2021r. organ przeprowadził kontrolę doraźną przedmiotowego projektu w miejscu jego realizacji. W trakcie kontroli ustalono, że Spółka jest w stanie likwidacji i nie prowadzi działalności gospodarczej opisanej we wniosku o dofinansowanie a także stwierdzono, że środki trwałe i wartości niematerialne i prawne nie służą realizacji projektu, ani nie są wykorzystywane przez Beneficjenta, a w miejscach realizacji projektu brak jego pracowników i części zakupionych urządzeń. Stwierdzono również że 28 października 2020 r., otwarto likwidację spółki o czym nie poinformowano organów.
Nadto nie okazano kontrolującym dokumentacji księgowej dotyczącej sprzedaży i przychodów z produktów powstałych w ramach realizacji projektu. W toku kontroli ustalono, że wystąpiła nieprawidłowość w wartości kwalifikowalności wydatków w ramach realizowanego projektu tj. 75 797,50 zł. W związku z czym uznano, iż nie można potwierdzić utrzymania przez Beneficjenta trwałości projektu co skutkowało podjęciem decyzji o wszczęciu procedury odzyskiwania wypłaconych środków. W następstwie czego pismem z dnia 8 września 2021r. wezwano Beneficjenta oraz Likwidatora Spółki do zwrotu wypłaconego dofinansowania w kwocie 75 797,50 zł. wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Beneficjent nie dokonał zwrotu żądanej kwoty we wskazanym zakresie i terminie. W związku z czym pismem z dnia 4 października 2021r. organ i instancji zawiadomił Beneficjenta i Likwidatora o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wypłaconych środków.
Organ I instancji, uznał, że Beneficjent nie osiągnął i nie utrzymał celów i rezultatów projekt w okresie trwałości tj. od 29 grudnia 2018r. do 28 grudnia 2021r.
W wyniku kontroli stwierdzono naruszenie następujących postanowień umowy o dofinansowanie:
- - § 5 ust.3: "Beneficjent zobowiązuje się do realizacji Projektu z należytą starannością, w szczególności ponosząc wydatki celowo, rzetelnie, racjonalnie efektywnie, przejrzyści i oszczędnie z zachowaniem zasady uzyskiwania najlepszych efektów, z danych nakładów, zgodnie z obowiązującymi regułami, zasadami i postanowieniami wynikającymi z programu SZOOP, właściwych przepisów prawa krajowego oraz prawa unijnego i wskazanych Wytycznych oraz na warunkach określonych w umowie jak również w sposób który zapewni prawidłową i terminowa realizacje Projektu oraz osiągnięcia i utrzymania celów, a także rezultatów w zakresie i terminach zakładanych w dokumentacji aplikacyjnej".
- - § 5 ust.5: pkt.1 i 4: "W okresie realizacji w tym okresie osiągania rezultatów a także trwałości Projektu, Beneficjent zobowiązuje się do: 1) przedstawiania na żądanie IP [...] oraz innym uprawnionym podmiotom informacji o wszystkich realizowanych przez siebie projektach finansowanych lub współfinansowanych z funduszy i programów Unii Europejskiej, jak również wszelkich dokumentów, oświadczeń, informacji, wyjaśnień związanych z realizacja projektu w wyznaczonym terminie.(...)"
- - § 13 ust.1 i 4: "Beneficjent zobowiązuje się poddać kontroli oraz umożliwić przeprowadzenie wizyt monitorujących realizację Projektu w zakresie prawidłowości realizacji Projektu (...) dokonywanych przez IP [...] oraz inne podmioty uprawnione na podstawie odrębnych przepisów (...).
- - § 14: "Beneficjent zobowiązuje się do utrzymania trwałości projektu w rozumieniu art.71 Rozporządzenia ogólnego (...).
- - § 15 ust.1 i 4: "Beneficjent zobowiązuje się do posiadania i przechowywania dokumentów (w tym wersji elektronicznej) związanych z realizacją Projektu zgodnie z art.140 rozporządzenia ogólnego oraz co najmniej przez okres 10 lat od dnia zatwierdzenia przez IP [...] wniosku o płatność końcową (...).
W ocenie organu I instancji skarżąca naruszyła umowę o dofinansowanie projektu i w konsekwencji organ uznał, iż doszło do wykorzystania dofinansowania z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p., co uzasadniało wydanie decyzji nr [...] z dnia 2 listopada 2021 r. zobowiązującej skarżącą, do zwrotu dofinansowania w kwocie 75 797,50 zł. wraz z należnymi odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.
Od powyższej decyzji skarżąca pismem z dnia 23 listopada 2021 r. wniosła odwołanie do organu II instancji, domagając się jej uchylenia w całości.
Organ II instancji, rozpatrując odwołanie Beneficjenta przyjął ustalenia faktyczne organu I instancji i uznał je za swoje stwierdzając, że w pełni aprobuje stanowisko organu I instancji w kwestii naruszenia: § 5 ust.5 pkt.1 i 4, § 13 ust 1 i 4, § 14 oraz § 15 umowy o dofinansowanie i tym samym konieczności zwrotu przez Beneficjenta wypłaconych środków, ponieważ zgodnie z art. 207 ust.1 pkt 2 oraz ust.9 pkt 1 u.f.p. "środki wykorzystane z naruszeniem procedur" podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.
W konsekwencji wyżej przywołanych zdarzeń, Zarząd Województwa Śląskiego wydał zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji m.in., wskazał, że podstawą prawną rozstrzygnięcia były przepisy art. 207 ust. 1 pkt. 2 w zw. z ust.9 u.f.p.
Natomiast zgodnie z art. 9 ust.2 pkt 9 ustawy wdrożeniowej do zadań IŻ należy w szczególności odzyskiwanie kwot podlegających zwrotowi, na zasadach określonych w u.f.p. albo w umowie o dofinansowaniu projektu albo w decyzji o dofinansowaniu projektu w tym wydawanie decyzji o zwrocie środków przeznaczonych na realizację programów projektów lub zadań oraz decyzji o zapłacie odsetek.
Organ wskazał, że pojęcie "nieprawidłowości" zostało zdefiniowane w art.2 pkt 36 rozporządzenia i oznacza ono każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego, zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem.
Nadto wskazał, że w przypadku zwrotu środków IŻ musi wskazać kiedy nieprawidłowość indywidualna powstała, co wiąże się z momentem powstania zobowiązania o zwrotu środków.
Zgodnie zaś z art. 2 pkt 36 rozporządzenia ogólnego "nieprawidłowość"’ oznacza każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem.
Przepis art. 9 pkt 9 ustawy wdrożeniowej w zakresie odzyskiwania środków odsyła do art. 207 ust. 1 u.f.p., który stanowi, że w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są: 1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, 2) wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p., 3) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości - podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy
Organ wskazał, że zgodnie z art. 206 ust. 1 u.f.p., szczegółowe warunki dofinansowania projektu określa umowa o dofinansowanie projektu, o której mowa w art. 9 pkt 3 ustawy wdrożeniowej. Natomiast art. 184 ust. 1 u.f.p., stanowi, że wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 (środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej) i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu.
Jednym z istotnych elementów składających się na ww. procedury jest umowa na dofinasowanie która wiąże beneficjenta i która odsyła do art.71 rozporządzenia ogólnego mówiącego o jednym z podstawowych obowiązków beneficjenta którym jest zachowanie trwałości realizowanego projektu.
Zgodnie z art. 207 ust. 8 i 9 pkt 1 u.f.p., w przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w ust. 1, instytucja określona, odpowiednio w ust. 9 lub 11, wzywa beneficjenta do zwrotu środków w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Po bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w ust. 8, stosownie do art. 207 ust. 9 u.f.p. instytucja zarządzająca wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki oraz sposób zwrotu środków. W związku z powyższym organ stwierdził naruszenie procedur określonych w art.184 u.f.p. wskazanych w umowie o dofinansowanie projektu, zawartej na podstawie art. 206 u.f.p. w szczególności procedur określających zasady realizacji projektu przy wykorzystaniu środków europejskich i zobowiązał beneficjenta do zwrotu dofinansowania z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 w łącznej kwocie 75 797,50 zł. powiększonej o wysokość odsetek określonych jako zaległości podatkowych naliczanych od dnia przekazania środków.
Od powyższej decyzji skarżąca pismem z dnia 17 marca 2022 r. wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę. Skarżąca w ww. skardze wniosła:
- 1. o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji,
- 2. o zasądzenie kosztów procesowych wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W skardze skarżąca zarzuciła organowi:
- 1. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, polegający na uznaniu, że beneficjent nie wdrożył technologii informacyjno-komunikacyjnych w przedsiębiorstwie i dopuścił się naruszenia § 5 ust.3 umowy dopuścił się naruszenia § 5 ust.5 pkt. 1 i 4 umowy, dopuścił się naruszenia § 13 i § 14 umowy.
- 2. Naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7, 75, 77 §1 i art.80 k.p.a., poprzez nie przeprowadzenie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i zaniechanie przeprowadzenia dowodów zmierzających do wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego (w tym w szczególności przesłuchania świadków i strony) oraz oparcie decyzji na niepełnym materiale dowodowym lub bez jego niezbędnej weryfikacji;
- 3. Naruszenie przepisów postępowania, a to art. 79 § 1 i §2 k.p.a. poprzez niezawiadomienie pełnomocnika strony postępowania o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodów, niepowiadomienie pełnomocnika o możliwości zaznajomienia się z materiałami i wypowiedzenie się co do twierdzeń i wniosków organu przed zakończeniem postępowania co równoznaczne jest z pozbawieniem strony możliwości wzięcia czynnego udziału w postępowaniu.
- 4. Naruszenie art. 138 § 1 ust.1 w zw. z art. 40 §2 k.p.a. i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji która nie została doręczona ustanowionemu pełnomocnikowi przez spółkę, wobec czego doręczenie decyzji stronie z pominięciem jej pełnomocnika było bezskuteczne (zob. wyrok NSA z 13 września 2017 r., II OSK 59/16).
- 5. Naruszenie art. 40 § 2 k.p.a. i nie doręczenie decyzji organu II instancji pełnomocnikowi odwołującej wobec czego doręczenie decyzji stronie z pominięciem jej pełnomocnika było bezskuteczne (zob. wyrok NSA z 13 września 2017 r., II OSK 59/16).
Skarżąca w uzasadnieniu skargi podniosła m.in., że nieprawdziwe jest twierdzenie jakoby beneficjent nie udostępnił do wglądu środków trwałych ponieważ żądane dokumenty nie zostały przedstawione z przyczyn od likwidatora niezależnych a podjął on działania w celu ich uzyskania i przekazani organom. Nawet ustanowił w tym celu pełnomocnika, którego udział w postępowaniu organy pominęły.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi w całości. Organ między innymi podniósł, iż nie naruszył zarówno przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego wskazując, że to skarżąca naruszyła § 5 ust.3, § 5 ust.5 pkt. 1 i 4, § 13 ust.1 i 4, § 14 (w zw. z art.71 rozporządzenia ogólnego 1303/20134) § 15 umowy o dofinansowanie.
Podniósł też, że zarzut skarżącej dotyczący nieprawidłowego doręczenia jest chybiony, ponieważ pełnomocnictwo na które powołuje się skarżąca ma zakres szczególny i obejmuje jedynie reprezentację pełnomocnika w postępowaniu kontrolnym.
Nadto wskazał, że stan faktyczny został ustalony prawidłowo a dokumentacja zgromadzona w sprawie potwierdza, że Beneficjent zaprzestał działalności i utrzymywania trwałości projektu. W konsekwencji naruszenie warunków w wydatkowaniu środków z budżetu UE skutkuje wydaniem decyzji o zwrocie w całości wypłaconego dofinansowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j., Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz.U. z 2021 r. poz. 329), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt.5, podejmowane z zakresu administracji publicznej.
Sąd przyjął za prawidłowy stan sprawy ustalony przez organ, w szczególności że Spółka jest w stanie likwidacji i nie prowadzi działalności gospodarczej opisanej we wniosku o dofinansowanie a także, że wykazane środki trwałe i wartości niematerialne i prawne nie służyły i nie służą realizacji projektu, ani nie są wykorzystywane przez Beneficjenta a w miejscach realizacji projektu nie ma pracowników i części zakupionych urządzeń.
Istotą sporu jest ocena realizacji przedmiotowej umowy przez skarżącą i w konsekwencji ocena legalności, nałożenia przez organ na beneficjenta obowiązku zwrotu dofinansowania w oparciu o przepis art. 207 ust.1 pkt 2 u.f.p.
Zgodnie z art. 207 ust.1 pkt 2 u.f.p., w przypadku, gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art.184 u.f.p. podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa z ust.9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy. Zgodnie zaś z art. 184 ust.1 u.f.p. wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu.
Interpretując pojęcie "innych procedur obowiązujących przy ich wykorzystaniu", w ocenie Sądu należy uwzględnić zarówno potoczne znaczenie wyrazu ‘’procedura‘’, jak i sposób uregulowania w prawie krajowym wdrażania programów operacyjnych. W orzecznictwie NSA przyjmuje się, że procedury, o których mowa w art. 184 ust.1 u.f.p. to procedury określone w umowie międzynarodowej lub inne procedury obowiązujące przy wykorzystaniu wydatkowanych środków. Mogą to być procedury wynikające z przepisów prawa powszechnie obowiązującego, takich jak np. p.z.p., ale również procedury określone w dokumentach systemu realizacji danego programu, a także procedury określone w umowie o dofinansowanie realizacji projektu (por. wyrok NSA z dnia 12 września 2017 r. sygn. akt II GSK 3597/15, LEX nr 2389918, a także wyroki NSA z dnia 17 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2420/15, LEX nr 2345825, z dnia 12 kwietnia 2017 r.,sygn..akt.II GSK 2389/15, LEX nr 2301514, z dnia 22 marca 2017 r.,sygn. akt II GSK 3026/15, LEX nr 2267348).
Taką procedurę określa rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz. Urz.UE L 347.z 20 grudnia 2013 r.,str.320). Ponadto w ramach procedur, o których mowa w art.184 u.f.p. mieszczą się procedury określone w umowie między beneficjentem a Instytucją Zarządzającą projektem.
Zgodnie z art. 2 pkt 36 rozporządzenia ogólnego "nieprawidłowość"’ oznacza każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem. Z powyższych regulacji wynika, że naruszeniu procedury nie musi towarzyszyć powstanie rzeczywistej szkody, bowiem wystarczająca jest potencjalna możliwość spowodowania takiej szkody. Oznacza to, że szkoda nie musi być konkretną stratą finansową, a do stwierdzenia, że miała miejsca nieprawidłowość wystarczy, że istniało zagrożenie powstania szkody.
Z kolei korektom finansowym poświęcony jest art.143 rozporządzenia. Stosownie do jego ust.1 zd.1 odpowiedzialność za badanie nieprawidłowości, dokonywanie wymaganych korekt finansowych oraz odzyskiwanie kwot spoczywa w pierwszej kolejności na państwach członkowskich. Ust.2 stanowi, że państwa członkowskie dokonują korekt finansowych wymaganych w związku z pojedynczymi lub systemowymi nieprawidłowościami stwierdzonymi w operacjach lub programach operacyjnych. Korekty finansowe polegają na anulowaniu całości lub części wkładu publicznego w ramach operacji lub programu operacyjnego. Państwa członkowskie biorą pod uwagę charakter i wagę nieprawidłowości oraz straty finansowe poniesione przez fundusze polityki spójności lub EFMR i stosują proporcjonalną korektę. Korekty finansowe są odnotowywane w zestawieniu wydatków za rok obrachunkowy, w którym podjęto decyzję o anulowaniu.
Na gruncie krajowym zadania w zakresie korekt finansowych w przypadku regionalnego programu operacyjnego zostały powierzone Instytucji Zarządzającej, którą w rozpatrywanej sprawie jest Zarząd Województwa zgodnie z art. 9 ust.1 pkt 2 ustawy wdrożeniowej. Art. 9 ust.2 pkt 7, 8 i 9a ustawy wdrożeniowej wskazuje, że do zadań instytucji zarządzającej należy m.in. prowadzenie kontroli realizacji programu operacyjnego, w tym weryfikacja prawidłowości wydatków ponoszonych przez beneficjentów, nakładanie korekt finansowych oraz odzyskiwanie kwot podlegających zwrotowi, w szczególności kwot związanych z nałożeniem korekt finansowych, na zasadach określonych w u.f.p. albo w umowie o dofinansowanie projektu, albo w decyzji o dofinansowaniu projektu.
Zgodnie natomiast z art. 24 ust. 1 ustawy wdrożeniowej, stwierdzenie wystąpienia nieprawidłowości indywidualnej albo nieprawidłowości indywidualnej albo nieprawidłowości systemowej, zwanych dalej ‘’nieprawidłowościami’’, powoduje powstanie obowiązku podjęcia działań przez właściwą instytucję, o których mowa w ust. 9 lub 11. Ustęp 9 stanowi, że w przypadku stwierdzenia wystąpienia nieprawidłowości indywidualnej:
- 1) przed zatwierdzeniem wniosku o płatność - instytucja zatwierdzająca wniosek o płatność dokonuje pomniejszenia wartości wydatków kwalifikowanych ujętych we wniosku o płatność złożonym przez beneficjenta o kwotę wydatków poniesionych nieprawidłowo;
- 2) w uprzednio zatwierdzonym wniosku o płatność – właściwa instytucja nakłada korektę finansową oraz wszczyna procedurę odzyskiwania od beneficjenta kwoty współfinansowania UE w wysokości odpowiadającej wartości korekty finansowej, zgodnie z art. 207 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, a w przypadku programu EWT- zgodnie z umową o dofinansowanie projektu albo decyzją o dofinansowaniu projektu.
Wreszcie, zgodnie z postanowieniami umowy o dofinansowanie projektu z 30 listopada 2017 r. beneficjent zobowiązał się m.in. do realizacji projektu zgodnie z jej treścią oraz wnioskiem o dofinansowanie. Ponadto m.in. zobowiązał się poddać kontroli dokonywanej przez IZ oraz inne uprawnione podmioty w zakresie realizacji projektu, która może prowadzić do korekty wydatków kwalifikowalnych rozliczanych w ramach projektu. Wobec powyższego należy podkreślić iż skarżąca zobowiązała się do przestrzegania warunków umowy o dofinansowanie i mimo to nie przestrzegała następujących zapisów umowy o dofinansowanie: § 5 ust.3, § 5 ust.5 pkt. 1 i 4, § 13 ust.1 i 4, § 14 (w zw. z art.71 rozporządzenia ogólnego 1303/20134) § 15 a w konsekwencji nie utrzymała trwałości projektu.
Takie stanowisko Sądu oparte jest o potwierdzony fakt zaistnienia nieprawidłowości w realizacji przedmiotowego projektu które w oparciu o ustalony ww. stan faktyczny i prawny znalazło finał w przyjętym rozstrzygnięciu.
Samo naruszenie procedur obowiązujących przy wykorzystaniu środków pochodzących z budżetu UE nie oznacza automatycznie obowiązku stosowania korekt i zwrotu tych środków w całości lub części. Konieczna jest bowiem ocena skutków stwierdzonego naruszenia w kontekście uregulowań określonych w art. 2 pkt 36 i art.143 ust 2 rozporządzenia 1303/2013. Środki unijne podlegają bowiem zwrotowi tylko wówczas, gdy wykorzystano je z naruszeniem procedur, które to naruszenie jednocześnie musi stanowić ‘’nieprawidłowość’’ w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013.
Z kolei ‘’nieprawidłowość’’ ma miejsce w sytuacji, gdy wskutek naruszenia procedur doszło lub mogło dojść do powstania szkody w budżecie ogólnym UE. Przez możliwość powstania szkody należy rozumieć możliwość uszczuplenia środków budżetowych - unijnych. Dla uznania zatem, że doszło do powstania ‘’nieprawidłowości’’ w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia konieczne jest ustalenie, że wskutek naruszenia procedur obowiązujących przy wydatkowaniu środków unijnych wystąpiło co najmniej zagrożenie, że szkoda powstanie.
Zatem dla powstania obowiązku stosowania korekt i zwrotu środków unijnych muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki:
- 1) działanie lub zaniechanie beneficjenta pomocy,
- 2) które powoduje jakiekolwiek naruszenie przepisu prawa krajowego lub unijnego,
- 3) które powoduje lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie ogólnym Unii Europejskiej w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego.
W rozpoznawanej sprawie IZ zarzuciła beneficjentowi nieprawidłowy sposób wykonania umowy przez zaprzestanie prowadzenia działalności w tym utrzymywania efektów projektu oraz brak funkcjonującego systemu który miał służyć do wdrożenia, zakupionego sprzętu.
Należy zaznaczyć, że w ocenie strony skarżącej niezaistniała nieprawidłowość w realizacji projektu.
Sąd w składzie orzekającym nie podzielił stanowiska skarżącej lecz przyznał rację organowi podzielając jego argumentację, że zawarta umowa o dofinansowanie projektu wraz z wyszczególnionymi na jej wstępie przepisami unijnymi i krajowymi obowiązywała beneficjenta do realizacji projektu z należytą starannością zgodnie z obowiązującymi regułami, zasadami postanowieniami wynikającymi z programu, uszczegółowieniem obowiązujących procedur, wytycznych oraz właściwych przepisów prawa krajowego oraz prawa unijnego (§ 5 ust.3 umowy).
W konsekwencji należy dojść do wniosku, że zarzuty skarżącej nie są zasadne, ponieważ naruszyła ona zapisy umowy, a organ prawidłowo nałożył na stronę obowiązek zwrotu dofinansowania.
Sąd podzielił stanowisko organu, że naruszenie procedur określonych w umowie o dofinansowanie projektu stanowi naruszenie zasady realizacji projektu określonych w przepisie art.184 ust.1 u. f. p., w zw. z art. 207 ust.1 pkt 2 u.f.p.
Stwierdzone naruszenia stanowią nieprawidłowość, o której mowa w art. 2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013, a skutkiem jej stwierdzenia jest uznanie wydatków za niekwalifikowalne. W takim razie są to środki pobrane w nienależnie o których mowa w art. 207 ust.1 pkt 3 u. f. p., a zatem podlegające zwrotowi.
Należy wskazać, że przepis art. 2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013 nie przewiduje formy formalnego naruszenia prawa – każde bowiem naruszenie prawa unijnego lub krajowego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrożenie EFSI (Europejskich Funduszy Strukturalnych i Inwestycyjnych), które może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii nieuzasadnionym wydatkiem jest kwalifikowalne, jako nieprawidłowość w rozumieniu art.2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013.
Sąd zauważył, że zarzut skarżącej dotyczący błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, polegający na uznaniu, że beneficjent nie wdrożył technologii informacyjno-komunikacyjnych w przedsiębiorstwie nie może się ostać ponieważ kontrola przeprowadzona przez organ potwierdziła brak prowadzenia jakiejkolwiek działalności skarżącego w tym związanego z realizacją przedmiotowego projektu. Co zaś się tyczy zarzutu braku przesłuchania świadków to skarżąca nie podała zarówno danych osób które miały by zostać przesłuchane jak również na jaką okoliczność w związku z czym ten zarzut również zdaniem Sądu nie mógł się ostać.
W ocenie Sądu na podstawie okoliczności ustalonych w trakcie postępowania administracyjnego trafnie uznano, że wykorzystanie środków przeznaczonych na realizację projektu nastąpiło z naruszeniem procedur przewidzianych w umowie o dofinansowanie i stanowiło zasadną podstawę do wydania zaskarżonej decyzji o zwrocie dofinansowania uzyskanego przez beneficjenta.
Zdaniem Sądu, organ nie popełnił błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych w podstawie zaskarżonej decyzji, ponieważ naruszenia wskazanych wyżej zapisów umowy o dofinansowanie, polegające m.in. na braku możliwości wglądu w dokumenty przez organ, zostało potwierdzone oświadczeniem likwidatora, że nie zostały przedstawione z przyczyn niezależnych.
Wobec powyższego za niezasadne należało uznać naruszenie przepisów art.7, art.75, art.77 § 1 i art.80 kpa. ponieważ ustalony w sprawie stan faktyczny sprawy pozwalał na jej rozstrzygnięcie. Także za niezasadne należało uznać podnoszoną przez skarżącą argumentacja o naruszenie przepisów postępowania, a to art. 79 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez niezawiadomienie pełnomocnika strony postępowania o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodów oraz niepowiadomienie pełnomocnika o możliwości zaznajomienia się z materiałami i wypowiedzenie się co do twierdzeń i wniosków organu przed zakończeniem postępowania, ponieważ wspomniany pełnomocnik był ustanowiony tylko do postępowania kontrolnego czyli zarzut doręczenia z pominięciem pełnomocnika okazał się bezpodstawny, podobnie jak zarzut dotyczący pozbawienia strony udziału w postępowaniu ponieważ w żaden sposób skarżąca nie wykazała tego zarzutu, zas z dokumentacji sprawy wynika w niosek przeciwny tj. o barku jakichkolwiek działań organu które uniemożliwiłyby czynny udział w postępowaniu.
W konsekwencji Sąd nie stwierdził zarzucanego przez skarżącą naruszenia przez organ wskazanych przepisów.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak sentencji wyroku.