Uzasadnienie
W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego domagała się zwolnienia z należnego wpisu sądowego.
W jego uzasadnieniu podała, że zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą z powodu utraty płynności finansowej. Zalegała bowiem ze spłatą zaciągniętych kredytów, należnymi podatkami i składkami ZUS. Obecnie z tytułu zatrudnienia uzyskuje dochody rzędu 2.000,00 zł, które w rubryce nr 10 formularza zadeklarowane zostały w kwocie 1.700,00 zł netto. Z kolei wynagrodzenie jej męża, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, kształtuje się na poziomie 3.000,00 zł netto. Środki te w całości przeznaczają na regulowanie opłat (1.800,00 zł) oraz spłacanie rat zaciągniętych kredytów (1.200,00 zł). Natomiast pozostała część służy zaspokajaniu bieżących potrzeb, albowiem na utrzymaniu skarżącej i jej męża pozostaje małoletni syn T..
Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy skarżąca przedłożyła: zeznanie podatkowe za 2014 r., wydruk z CEIDG potwierdzający zawieszenie prowadzonej działalności od 7 kwietnia 2015 r., akt notarialny ustanawiający rozdzielność majątkową z A. Ż., umowę o kredyt ekspresowy z dnia 4 lutego 2014 r. zawartą celem finansowania prowadzonej działalności, którego raty ustalono na kwotę 1.589,18 zł.
Dodatkowo w piśmie z dnia 28 kwietnia 2017 r. pełnomocnik strony wyjaśnił, że skarżąca od momentu zawieszenia prowadzonej działalności nie pracuje. Dlatego też nie posiada dokumentów stwierdzających wysokość uzyskiwanego wynagrodzenia oraz zeznań podatkowych za 2016 r. Aktualnie jest na utrzymaniu swojego męża, do którego należy mieszkanie, w którym wspólnie zamieszkują. Nie posiada zatem dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych z tego tytułu wydatków.
Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje.
Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.).
Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie z należnego wpisu sądowego oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania.
Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca do dnia dzisiejszego nie nadesłała dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość pobieranego przez męża wynagrodzenia za pracę oraz wskazujących na posiadany przez męża majątek zasłaniając się zawartą 8 maja 2013 r. umową małżeńską, podczas gdy w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (vide: art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 682) obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368).
Wprawdzie w piśmie z dnia 28 kwietnia 2017 r. pełnomocnik poinformował, że mieszkanie, w którym wspólnie zamieszkują stanowi własność męża, niemniej jednak powyższe, podobnie jak jego powierzchnia, nie zostały w treści urzędowego formularza podane (vide: rubryka nr 7). Dotyczy to również pozostałych składników posiadanego majątku w postaci gruntów ornych o pow. [...]ha i [...]ha (vide: akta administracyjne sprawy, k-77 str. 5), które nie zostały wymienione, a materiał źródłowy wskazujący na ich posiadanie w postaci wydruku z elektronicznej bazy ksiąg wieczystych, który można uzyskać od ręki, mimo wezwania, nie został do akt przedłożony. Podobnie pozostałe dokumenty obrazujące ponoszone wydatki związane z ich utrzymaniem nie zostały nadesłane.
Nie można było zatem ustalić, czy podana w treści urzędowego formularza kwota 1.800,00 zł tytułem ponoszonych opłat obejmuje wszystkie wskazane wyżej nieruchomości, czy też nie. Twierdzenie jakoby skarżąca na skutek zawartej umowy majątkowej małżeńskiej nie miała do nich dostępu nie mogło odnieść zamierzonego skutku w sytuacji, gdy figuruje obok męża jako współwłaściciel podanych wyżej gruntów. Dlatego też przyjąć należało, że złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zwalnia współmałżonka z pomocy finansowej. Nie uniemożliwia też podania stosownych informacji o dochodach i posiadanym majątku męża. Instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się jak sama nazwa wskazuje do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511).
Tym bardziej, że od momentu zawieszenia działalności gospodarczej, tj. od dnia 7 kwietnia 2015 r. skarżąca pozostawała na utrzymaniu swojego męża. Ponieważ w treści wniosku wskazała, że sytuacja ta uległa zmianie, gdyż musiała podjąć pracę, aby posiadać środki na bieżące wydatki, twierdzenie jakoby nie dysponowała dokumentami potwierdzającymi tą okoliczność nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Dotyczy to również dokumentów potwierdzających wysokość pobieranego wynagrodzenia za pracę, które w treści urzędowego formularza zostało podane, choć niejednoznacznie. Mianowicie wskazano, że to wynosi 2.000,00 zł (vide: rubryka nr 5), podczas gdy w rubryce nr 10 zostało ono obniżone do kwoty 1.700,00 zł. Wprawdzie nie można wykluczyć zmiany w sytuacji finansowej wnioskodawcy polegającej na utracie dotychczasowego miejsca pracy tuż po złożeniu wniosku, niemniej jednak ta powinna być należycie udokumentowana.
Konieczna jest spójna argumentacja, poparta stosownymi dokumentami (choćby w postaci świadectwa pracy lub innego dokumentu źródłowego wskazującego, że skarżąca zarejestrowała się jako osoba bezrobotna z prawem lub bez prawa do zasiłku) pozwalającymi na dokonanie jednoznacznych ustaleń w tym zakresie. Tym bardziej, że kwestia posiadania własnych źródeł utrzymania, z których ponoszone są bieżące wydatki oraz ich wysokości, ma istotne znaczenie w sprawie. Dotyczy to również posiadanych rachunków bankowych bez względu na to, czy do powyższych skierowana została egzekucja czy też nie (vide: dokumenty źródłowe w aktach administracyjnych sprawy k-72, gdzie skarżąca figuruje jako właściciel rachunku w A). Ponieważ wyciągi z tych rachunków nie zostały nadesłane podobnie jak wyciągi z rachunków bankowych męża złożony wniosek jako niekompletny nie zasługiwał na uwzględnienie. Treść art. 255 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze, albowiem uprawdopodobnienie okoliczności przemawiających za uwzględnieniem złożonego wniosku nie oznacza gołosłownego stwierdzenia przez podmiot na nie się powołujący, że te istnieją.
Tym bardziej, gdy sytuacja finansowa strony skarżącej po złożeniu wniosku ulega zmianie, a podane w treści urzędowego formularza dane nie znajdują potwierdzenia w nadesłanym przez pełnomocnika piśmie z dnia 28 kwietnia 2017 r. Dlatego też w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym należy powtórzyć, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, gdyż to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku przy pomocy aktualnych dokumentów źródłowych pozwalających na jednoznaczną weryfikację podanych w treści formularza danych (vide: postanowienia NSA z dnia 15 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 258/06 oraz z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt I FZ 63/05 publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponieważ te w rozpoznawanej sprawie budziły wątpliwości, co więcej okazały się podobnie jak nadesłany materiał dowodowy niekompletne, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.