Uzasadnienie
W. B. (dalej: Skarżąca) złożyła skargę na decyzję z dnia 19 stycznia 2022 r. nr OKS/10/2021/2022 Odwoławczej Komisji Stypendialnej Politechniki Śląskiej o odmowie przyznania Skarżącej stypendium rektora na rok akademicki 2021/2022.
Z akt administracyjnych wynika, że w dniu 14 października 2021 r. Skarżąca zwróciła się o przyznanie stypendium rektora w roku akademickim 2021/2022. Decyzją z 17 grudnia 2021 r. nr [...] Komisja Stypendialna Politechniki Śląskiej w Gliwicach (dalej: Komisja Stypendialna) nie przyznała Skarżącej stypendium rektora. W uzasadnieniu podała, że nie spełnia ona wszystkich warunków Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów studiów doktoranckich Politechniki Śląskiej określonych przy przyznawaniu stypendium rektora z powodu przekroczenia 6 lat (§ 6 ust. 2 pkt. 1 Regulaminu).
Od tej decyzji Skarżąca złożyła odwołanie. Podniosła w nim, że nie zgadza się ze stosowaną przez Komisję Stypendialną wykładnią § 6 ust. 2 pkt. 1 Regulaminu. W jej opinii przepis ten wyraźnie stanowi o prawie uzyskiwania świadczenia tj. o prawie do jego pobierania przez okres 6 lat. W Regulaminie świadczeń dla studentów i doktorantów studiów doktoranckich Politechniki Śląskiej oraz ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie ma zapisu o okresie studiowania, tylko o przysługiwaniu świadczenia przez okres 6 lat. Na poparcie swojego stanowiska przedstawiła stosowne orzecznictwo sądów administracyjnych
Po jej rozpatrzeniu Odwoławcza Komisja Stypendialna Politechniki Śląskiej (dalej: Odwoławcza Komisja) decyzją nr OKS/lO/R/2021/2022 z 19 stycznia 2022 r. utrzymała w mocy decyzję [...] i nie przyznała Skarżącej stypendium rektora w roku akademickim 2021/2022. W uzasadnieniu podkreśliła, że okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w chwili złożenia przez studenta ślubowania i nabycia praw studenta po raz pierwszy - na pierwszym kierunku studiów. Tym samym oznacza to łączny okres, w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów bez względu na to, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. W przypadku ukończenia studiów pierwszego stopnia i podjęcia studiów drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich, sumują się wyłącznie okresy studiowania na tych studiach, natomiast przerwę pomiędzy tymi studiami wyłącza się. Odwoławcza Komisja Stypendialna ustaliła w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym Nauce POL-on, że Skarżąca na chwilę złożenia wniosku o stypendium, posiadała status studenta od 80 miesięcy w momencie składania wniosku o stypendium rektora, w związku z czym, aby nie dopuścić do przekroczenia okresu 6 lat (§ 6 ust. 2 pkt 1 Regulaminu) Komisja Stypendialna zasadnie nie przyznała Skarżącej prawa do świadczenia tj. stypendium rektora. Za takim rozstrzygnięciem przemawia także interpretacja Ministerstwa Edukacji i Nauki w tej sprawie.
Na tej decyzję Skarżąca wniosła skargę, domagając się jej uchylenia w całości i zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniosła, że w jej ocenie zarówna Komisja Stypendialna, jak i Odwoławcza Komisja Stypendialna Politechniki Śląskiej błędnie interpretują słowo "przysługują" jako prawo do ubiegania się o świadczenia bez względu na to, czy student je pobiera czy nie. Swoje stanowisko w tej kwestii poparła orzecznictwem sądowym, według którego słowo "przysługiwać" ma być rozumiane według jego potocznego znaczenia - student może pobierać świadczenia przez okres nie dłuższy niż 6 lat. Sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia dla uzyskania danego stypendium. Stypendium to "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków, do których zalicza się posiadanie statusu studenta, wyrażenie woli ubiegania się o pomoc oraz spełnienie dodatkowych wymagań przewidzianych dla świadczeń danej kategorii.
Skarżąca podniosła także, że organ odwoławczy podał okresy studiowania, które zostały wyliczone w niezrozumiały sposób. Zgodne ze stanem faktycznym Skarżąca studiowała przez 80 miesięcy, ale pobierać stypendium mogłam tylko przez okres trwania pierwszych studiów, ponieważ kolejne były pierwszego stopnia co uniemożliwiło ich pobieranie.
W odpowiedzi na skargę Rektor Politechniki Śląskiej wniósł o oddalenie skargi w całości i zasądzenie od Skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.
W ocenie organu postawiony w skardze zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego tj. błędną interpretację znaczenia zapisu § 6 ust. 2 pkt 1 Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów studiów doktoranckich Politechniki Śląskiej oraz art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, jest nieuzasadniony. Swoje stanowisko w tej kwestii poparł wyjaśnieniami Ministerstwa Edukacji i Nauki pt. Świadczenia dla studentów od 1 października 2021 r. https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/swiadczenia-dla-studentow-od-1- pazdziernika-2021-r. Według organu okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w chwili złożenia przez studenta ślubowania i nabycia tym samym praw studenta po raz pierwszy - na pierwszym kierunku studiów. Tym samym oznacza to łączny okres, w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów bez względu na to, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. W przypadku ukończenia studiów pierwszego stopnia i podjęcia studiów drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich, sumują się wyłącznie okresy studiowania na tych studiach, natomiast przerwę pomiędzy tymi studiami wyłącza się. Skarżąca na chwilę złożenia wniosku o stypendium, posiada status studenta od 80 miesięcy. W związku z powyższym zasadnie komisje stypendialne nie przyznały Skarżącej prawa do świadczenia tj. stypendium rektora, aby nie dopuścić do przekroczenia okresu 6 lat (§ 6 ust. 2 pkt 1 Regulaminu).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga okazała się uzasadniona.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zwrócić także uwagę należy, że art. 93 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 574: dalej: u.sz.w.) został zmieniony przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 poz.2232) z dniem 18 grudnia 2021 r. Jednocześnie według art. 16 w/w ustawy o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw "Do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym." Zatem według stanu prawnego na dzień wydawania orzeczenia art. 93 ust. 2 pkt 1 u.sz.w. obowiązywał w brzmieniu: "Świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1; przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat".
Treść art. 93 ust. 2 pkt ww. ustawy powtórzona została w § 6 ust. 2 pkt 1 Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów studiów doktoranckich Politechniki Śląskiej.
Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty Sąd stwierdził, że wystąpiły podstawy do kwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji.
Decyzja ta nie znajduje bowiem podstaw w prawie materialnym. W zakresie interpretacji kluczowego dla sprawy art. 93 ust. 2 pkt 1 u.sz.w. ukształtowała się linia orzecznicza (wyrok NSA z 1 października 2021 r., sygn. akt III OSK 3967/21; wyrok NSA z 7 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3596/21; wyrok WSA w Krakowie z 25 stycznia 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 394/20; wyrok WSA we Wrocławiu z 23 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 221/21, a także wiele innych wyroków). Sąd - w składzie orzekającym w tej sprawie - podziela w całej rozciągłości stanowisko wyrażone w tych wyrokach i przyjmuje je za własne.
Powołany wyżej przepis stanowi, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 (w tym stypendium rektora) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Wydając decyzje w sprawie (w obu instancjach) komisje stypendialne dokonały interpretacji spornego przepisu w ten sposób, że uznały za kluczowy okres, w jakim Skarżąca posiadała status studenta. Ustaliły, że na dzień złożenia wniosku o stypendium rektora posiadała ona ten status przez okres 80 miesięcy. Aby nie dopuścić do przekroczenia okresu 6 lat (§ 6 ust. 2 pkt 1 Regulaminu) Komisja Stypendialna, a następnie Odwoławcza Komisja Stypendialna nie przyznały Skarżącej prawa do świadczenia tj. stypendium rektora. Zatem decydujące znaczenie miał wyłącznie okres studiowania Skarżącej w Politechnice Śląskiej.
Sąd nie podziela tego poglądu. W jego ocenie zastosowane na gruncie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce pojęcie "przysługiwania świadczenia" nie jest pojęciem tożsamym z pojęciem "przysługiwania statusu studenta". Pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym nie można podzielić poglądu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia dla uzyskania danego stypendium. Stypendium to "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków, do których zalicza się posiadanie statusu studenta, wyrażenie woli ubiegania się o pomoc oraz spełnienie dodatkowych wymagań przewidzianych dla świadczeń danej kategorii. Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia projektu ustawy, w którym wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie (podkreślenie Sądu) stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.sz.w powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, nie zaś z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej.
Równocześnie zasadnym jest zauważyć, że w analizowanej ustawie nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia, zostały wyczerpująco unormowane w art. 93 ust. 2 pkt 2 i art. 94 ustawy, przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania.
Nadto trzeba zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 92 ust. 1 u.sz.w. stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy.
Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego, a student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to dziesięć miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy. Z art. 93 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 2 i art. 94 u.sz.w. wynika zatem, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres 6 lat, nie zaś w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów. Poza tym, na co zwrócił uwagę NSA - żaden zwrot użyty w tekście art. 93 ust. 2 pkt 1 u.sz.w. nie nakazuje łączyć terminu 6-letniego z okresem studiowania. Oznacza to, iż termin ten należy potraktować jako samodzielną przesłankę uzyskania stypendium, ograniczającą okres pobierania stypendium (wyrok NSA z 15 grudnia 2021 r. sygn. akt III OSK 4519/21). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela to stanowisko oraz obszerną argumentację zawartą w cytowanym wyroku (analogiczne stanowisko zajął WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Go 155/20). Dlatego sposób obliczania 6-letniego okresu, w którym student może pobierać stypendium, winien być odniesiony do okresu, kiedy studentowi świadczenie rzeczywiście przysługiwało, tj. gdy student stypendium pobierał lub spełniał przesłanki do pobierania danego stypendium.
Oczywistym jest, że przywoływane przez komisje stypendialne obu instancji stanowisko Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, w kwestii interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 u.sz.w., nie jest dla Sądu wiążące. Należy dodatkowo zauważyć, że stanowisko Ministra nie zostało poparte pogłębioną argumentacją. Jest ponadto sprzeczne z celem uregulowań dotyczących pomocy materialnej studentom wyrażonym w uzasadnieniu projektu ustawy. Ustawa ma realizować cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, tj. jej regulacje mają pozwalać na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat. Obie komisje, pomimo że wskazują na inny cel ustawy, tj. na prawo studentów do pomocy materialnej tylko przez pierwsze 6 lat studiowania, nie podają poza stanowiskiem Ministra źródła swoich twierdzeń.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że komisje stypendialne do sześcioletniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.sz.w. błędnie wliczyły cały okres studiowania przez Skarżącą nie rozważając (nie wyjaśniając), czy świadczenie to faktycznie Skarżącej przysługiwało w rozumieniu podanym wyżej.
Z tego powodu zarzuty skargi dot. naruszenia prawa materialnego tj. art. 86 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy zasługiwały na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja - jako wydana z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy - winna być uchylona. (podobnie np. wyroki WSA w Gdańsku z 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 461/20, WSA w Łodzi z 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 105/20, WSA w Gliwicach z 15 września 2020 r. sygn. akt III SA/Gl 248/20).
Reasumując Sąd uznał, że skarżona decyzja dotknięta jest - mającym wpływ na wynik sprawy - naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 u.sz.w. Powyższe względy uzasadniały uchylenie w całości zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Ponownie rozpoznając sprawę należy uwzględnić powyższą ocenę prawną, którą organ jest związany na mocy art. 153 p.p.s.a.