Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 czerwca 2016 r. tutejszy Sąd oddalił skargę G. C. na ww. decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w K. Po otrzymaniu odpisu wyroku wydanego w tej sprawie, wraz z jego uzasadnieniem, strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata.
W uzasadnieniu wniosku stwierdził on, że jest schorowanym rolnikiem, który nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada własnego majątku i pozostaje na utrzymaniu swojej żony, R. C. W domu rodzinnym mieszka razem z wnioskodawcą jeszcze pięć osób i wszystkie są na utrzymaniu jego żony.
Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną, synami: R. C. i Ł. C., córka J. C. oraz z synową P. K. Z oświadczenia o dochodach osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym wynika, że jego żona osiąga regularny dochód miesięczny rzędu około 5.000 zł netto z tytułu prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej oraz syn R. C. uzyskuje świadczenie rehabilitacyjne w kwocie 1.200 zł netto miesięcznie. Sam wnioskodawca nie pracuje, jego syn Ł. C. jest osobą bezrobotną, córka J. C. jest uczennicą, natomiast P. K. pomaga w gospodarstwie domowym, nie osiągając żadnego dochodu.
Wnioskodawca stwierdził, że łączny koszt utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego stanowi miesięcznie około 6.000 zł.
W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego jego małżonki. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy.
W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał pismo przewodnie z dnia [...] r., w którym jego żona oszacowała wszelkie koszty utrzymania domu oraz koszty funkcjonowania jej firmy. Do akt dołączono: umowę o pracę Ł. C. (pracodawcą jest jego matka, żona wnioskodawcy R. C.); decyzję ZUS z dnia [...] r. odmawiająca P. K. prawa do zasiłku chorobowego; zaświadczenie o statusie J. C., jako uczennicy liceum ogólnokształcącego; dowód wypłaty R. C. świadczenia rehabilitacyjnego w kwocie 1.740,57 zł; zaświadczenie o osobach zameldowanych pod adresem wskazanym, jako miejsce zamieszkania skarżącego oraz zawiadomienie o wysokości rat spłaty umowy kredytowej.
Odnośnie działalności gospodarczej prowadzonej przez R. C.: ewidencję środków trwałych; deklaracje VAT-7 za okres od marca 2016 r. do sierpnia 2016 r.; zeznanie podatkowe PIT-36 za 2015 r.; wyciąg z firmowego rachunku bankowego za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. oraz księga przychodów i rozchodów firmy za okres od maja 2016 r. do sierpnia 2016 r.
Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje.
Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.).
Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).
Na wstępie należy zaznaczyć, że strona skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata.
Odnosząc się do wniosku G. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy wskazać treść art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli na zasadzie art. 245 § 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że wnioskodawca wykazał aktualny stan majątkowy swoich domowników w sposób przejrzysty i dostateczny. Z analizy przedłożonych danych wynika jednak, że wnioskodawca nie spełnia ustawowych przesłanek, skutkujących uwzględnieniem jego wniosku w jakiejkolwiek części (ani w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych, ani w zakresie ustanowienia dla niego profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu).
Wnioskodawca osobiście nie uzyskuje aktualnie żadnego dochodu. Jednak jego żona prowadzi działalność gospodarczą (usługi transportowe), a jej firma jest prężnym i aktywnie działającym przedsiębiorstwem, przynoszącym jej wymierny, relatywnie znaczny dochód. Jest ona w stanie zatrudnić swojego syna Ł. na stanowisku kierowcy w swojej firmie – zapewniając mu tym samym dochód.
W tym miejscu podkreślić należy, że jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą (z innymi osobami), to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania sądowego, czy też nie jest w stanie ich ponieść.
Jednocześnie należy stwierdzić, że stosownie do art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) na małżonku ciąży obowiązek udzielania współmałżonkowi pomocy finansowej, w tym w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, i to niezależnie od stosunków majątkowych w małżeństwie, tj. także od panującej w nim rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, LEX nr 563242). W orzecznictwie sądowym funkcjonuje także stanowisko, zgodnie z którym na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego – i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, ale także nawet niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (tak w postanowieniu NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511).
W tej sytuacji, możliwość poniesienia przez wnioskodawcę kosztów niniejszego postępowania sądowego, należy rozpatrywać łącznie z możliwością pozostałych współdomowników oraz w aspekcie aktualnej kondycji finansowej osób prowadzących ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe, w tym, w pierwszej kolejności, w aspekcie aktualnej kondycji finansowej jego żony.
Odnośnie firmy żony wnioskodawcy stwierdzić należy, że w 2015 r. uzyskała ona przychód w wysokości 1.122.698,867 zł, przy kosztach uzyskania tego przychodu w kwocie 1.009.772,92 zł. W efekcie dochód firmy R. C. wyniósł w 2015 r. 112.925,95 zł (przy bardzo wysokich kosztach jego uzyskania).
Na aktywną działalność tej firmy i jej wysokie obroty wskazują również deklaracje VAT-7 z 2016 r. Podkreślić należy, że dokumenty te nie wskazują na dochód osiągany przez przedsiębiorcę, lecz na wysokość generowanych przez niego obrotów, a w efekcie na częstotliwość dokonywanych przez niego czynności gospodarczych, a więc jego aktywność i prężność na rynku. Podstawa opodatkowania w podatku od towarów i usług wynosi od 83.587 zł (kwiecień 2016 r.) do 173.350 zł (czerwiec 2016 r.). Z danych tych wynika, że przedsiębiorstwo transportowe R. C. funkcjonuje dynamicznie w obrocie gospodarczym i wykazuje regularnie wysoki obrót. Dane te potwierdza również analiza księgi przychodów i rozchodów firmy R. C. Stabilną i solidną kondycję firmy żony wnioskodawcy potwierdza również analiza przedłożonych przez nią wyciągów z firmowego rachunku bankowego, prowadzonego dla jej firmy w Banku "A". Z analizy tej nie wynika, aby na rachunku przeważały transakcje obciążeniowe (wypływy gotówki z tego rachunku) nad operacjami uznaniowymi (wpływy gotówki na ten rachunek).
Na rachunku nie występuje debet, czyli saldo ujemne. Operacje bankowe wskazują również na stabilność obrotu, dysponowanie znaczną gotówką. Regularnie wpływają na ten rachunek relatywnie wysokie kwoty tytułem realizacji faktur. Również wysokie kwoty wypływają z tego rachunku, co jest przecież normalne w toku prowadzenia działalności gospodarczej.
Istotne jest również to, że Ł. C. jest zatrudniony, jako kierowca w firmie swojej matki i uzyskuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości około 1.400 zł netto miesięcznie. Z kolei R. C. pobiera aktualnie świadczenie rehabilitacyjne w kwocie 1.740 zł netto. Tak więc jedynie trzy osoby w gospodarstwie domowym wnioskodawcy nie osiągają aktualnie żadnego dochodu – sam wnioskodawca, jego córka J. C. (jest uczennicą liceum ogólnokształcącego) oraz P. K. Z powyższego wynika, że średni miesięczny dochód sześcioosobowego wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy zamyka się w kwocie około 8.140 zł. Natomiast łączne wydatki określone w oszacowaniu sporządzonym przez R. C. wynoszą łącznie około 4.861 zł, a nie 6.000 zł, jak podał wnioskodawca na druku urzędowego formularza PPF. Za miarodajną przyjąć należało jednak kwotę podana przez żonę wnioskodawcy, jako że zostały wskazane wiarygodne poszczególne składniki (częściowe wydatki) składające się na ogólną sumę.
Z danych tych wynika, że po uregulowaniu wszelkich opłat i obciążeń – w tym wyżywienia i odzieży – pozostaje nadwyżka w kwocie około 3.280 zł.
Odejmując od ww. kwoty nadwyżki pozostającej w budżecie wspólnego gospodarstwa domowego ratę kredytu spłacanego przez R. C. w wysokości 1.306 zł, stwierdzić należy, że do dyspozycji w budżecie domowym pozostaje kwota 1.973 zł.
W ocenie rozpoznającego przedmiotowy wniosek, brak jest jakichkolwiek podstaw do tego, aby uznać, że wnioskodawca spełnia przesłankę uwzględniania wniosku o przyznanie prawa pomocy w całości – tj. strona nie zdołała wykazać, że nie jest wstanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przeciwnie, z analizy stanu majątkowego domowników skarżącego, w szczególności jego małżonki, wynika, że skarżący jest w stanie ustanowić profesjonalnego pełnomocnika procesowego we własnym zakresie, a tym bardziej ponieść koszty sądowe, które nie przekroczą kwoty 100 zł.
Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.