Uzasadnienie
Przedmiotem skargi E. K., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej.
W ramach urzędowego formularza PPF z dnia [...] r. skarżąca zwróciła się do Sądu o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku odnotowała, że nie będzie w stanie ponieść kosztów sądowych z uwagi na dochody jej i męża. Podniosła nadto, że nie jest prawnikiem a profesjonalny pełnomocnik jest jej potrzebny "celem zachowania należytej reprezentacji".
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. E. K. nie posiada jakiegokolwiek majątku, a jej jedyny dochód to [...] od męża w kwocie [...] zł.
Dokonawszy wstępnej analizy rzeczonego oświadczenia z dokumentacją źródłową zebraną w toku postępowania administracyjnego, pismem z dnia [...]r., wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez:
- 1. "udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą – należy w tym celu nadesłać np. zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich [...] miesięcy oraz orzeczenie, na podstawie którego skarżąca otrzymuje [...],
- 2. nadesłanie kopii zeznania podatkowego złożonego przez skarżącą za rok [...],
- 3. przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich [...] miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające tę okoliczność zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty,
- 4. złożenie wyjaśnień dotyczących działalności zarobkowej prowadzonej przez męża. Wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją obrazującą wysokość uzyskiwanych dochodów bądź obrotu (odpisami deklaracji na podatek od towarów i usług w okresie ostatnich [...] miesięcy), a w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych (należy wówczas wyjaśnić dalsze losy środków trwałych, które zostały w niej wymienione),
- 5. przedłożenie dokumentów o których mowa w pkt 2 w odniesieniu do męża,
- 6. udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego,
- 7. przedłożenie dokumentu, z którego wynikałby tytuł prawny do nieruchomości wskazanej we wniosku jako adres do korespondencji."
W cytowanym wyżej piśmie zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a.
W odpowiedzi na wezwanie skarżąca złożyła oświadczenie, iż nie uzyskuje żadnych dochodów, nie składa zeznania podatkowego oraz, że nie posiada żadnego rachunku bankowego. E. K. podniosła nadto, że nie utrzymuje kontaktów z mężem ([...] faktyczna) i nie posiada żadnych informacji na temat działalności zarobkowej męża. Do pisma z dnia [...] r. dołączono zaświadczenie z urzędu pracy i ze spółdzielni mieszkaniowej. Nadesłano nadto decyzję o przydziale mieszkania funkcjonalnego wraz z kartoteką księgową rozrachunków z najemcą do [...] r. oraz rachunki za media
Z wymienionych wyżej dokumentów wynika, że skarżąca jest zarejestrowaną osobą bezrobotną od dnia [...] r. bez prawa do zasiłku. Skarżąca i jej mąż zajmują mieszkanie funkcyjne przydzielone W. K. w [...] r. Z tytułu zajmowania tej nieruchomości na skarżącej i jej mężu ciąży zadłużenie w łącznej kwocie [...] zł. Wysokość opłat z tytułu utrzymania mieszkania wynosi około [...] zł.
Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje:
W punkcie wyjścia należało odnotować, że zakres wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy został przez nią oznaczony w pkt 4 druku urzędowego formularza wniosku PPF. Intencją wnioskującej jest więc uzyskanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 P.p.s.a.).
Przyszło w tym miejscu podkreślić, iż skarga w niniejszej sprawie, złożona została na decyzję dotyczącą spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z treścią art. 239 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przedmiotem skargi jest działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęta jest E. K. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że skarżąca zwolniona jest w tej sprawie od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się bezprzedmiotowy, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 P.p.s.a.
W tym stanie rzeczy merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadziło się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Stosownie więc do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Wypada w tym miejscu odnotować, że sformułowanie "stan majątkowy", użyte w art. 252 P.p.s.a., jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Nie ujawnienie dochodów w/w osób uniemożliwia kompleksową ocenę sytuacji materialnej skarżącej, a w konsekwencji pogłębia przeświadczenie rozpoznającego wniosek, że okoliczności w nim przedstawione mogą odbiegać od rzeczywistej sytuacji skarżącej.
W tym stanie rzeczy należało wytknąć skarżącej bierną postawę procesową, która przejawia się tym, że w ślad za złożonymi oświadczeniami nie idą żadne dokumenty, które by je potwierdzały. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku oświadczeń co do dochodów jej męża. W tych ramach zauważyć trzeba, iż jeszcze na etapie postępowania administracyjnego skarżąca składała wyczerpujące wyjaśnienia w tym zakresie. Obecnie twierdzi jedynie, że w jej małżeństwie istnieje [...] "faktyczna" i w związku z tym nie jest w stanie przedłożyć wymaganych dokumentów dotyczących jej męża. Pozostała dokumentacja źródłowa, nadesłana przez skarżącą w odpowiedzi na wezwanie referendarza, pozwala jedynie na wyciągnięcie szczątkowych wniosków co do sytuacji finansowej skarżącej. W konsekwencji taki stan rzeczy uniemożliwia podjęcie wolnej od wątpliwości oceny wniosku.
W wyniku poczynionych wyżej ustaleń orzeczono w kwestii wniosku o ustanowienie pełnomocnika w pkt 2 części dyspozytywnej postanowienia, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., art. 254 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 tej ustawy.